Quá trình chuyển dịch đang đặt thành phố Bắc Ninh trước những thử thách nền tảng về hạ tầng và công nghệ. Trên địa bàn chưa có Trung tâm dữ liệu (Data Center) đạt chuẩn quốc tế nhằm bảo đảm an toàn dữ liệu và vận hành các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) cho các nhà máy thông minh. Trung tâm dữ liệu ngoài chức năng bảo mật dữ liệu tập trung, làm bệ phóng cho các công nghệ đột phá, bảo đảm hoạt động kinh doanh liên tục và cũng là nền móng cho kinh tế số, từ thương mại điện tử, tài chính - ngân hàng, mạng xã hội, đến xã hội số, công dân số…

Không chỉ vậy, hạ tầng kỹ thuật phục vụ một số lĩnh vực của ngành kinh tế số lõi còn hạn chế. Ví như sản xuất chip đòi hỏi điều kiện hạ tầng vô cùng khắt khe với nguồn nước siêu tinh khiết, phòng sạch, nhà xưởng chống rung tuyệt đối. Dòng điện lưới phải ổn định liên tục, bởi chỉ một dao động nhỏ cũng ảnh hưởng chất lượng sản phẩm gây thiệt hại hàng triệu USD. Ông Chung Won Seok, Tổng giám đốc Công ty TNHH Hana Micron Vina, Khu công nghiệp Vân Trung kiến nghị, thành phố cần tiếp tục cải thiện chất lượng nước cấp vào khu công nghiệp; cải thiện hạ tầng giao thông, điện sản xuất và chiếu sáng.

Cùng với các rào cản kỹ thuật truyền thống, để duy trì đơn hàng, các tập đoàn như Amkor, Foxconn bắt buộc phải đáp ứng tỷ lệ năng lượng sạch theo tiêu chuẩn ESG. Cho nên việc mở rộng cơ chế mua - bán điện trực tiếp (DPPA), lắp điện mặt trời mái nhà và phát triển vật liệu bán dẫn thân thiện môi trường… trở thành điều kiện bắt buộc để chuỗi sản xuất không gián đoạn trước hàng rào thuế quan xanh và tiêu chuẩn phát thải carbon khắt khe của thị trường quốc tế.

Song nút thắt lớn nhất lại nằm ở khoảng cách công nghệ của khối doanh nghiệp nội địa với tiêu chuẩn quốc tế. Việc ứng dụng công nghệ số vào sản xuất tiến triển chậm. Đa phần cơ sở trong nước chưa thể tham gia vào phân khúc có giá trị gia tăng cao (linh kiện lõi) trong chuỗi cung ứng của Samsung hay Canon. Nguyên nhân do thiếu hệ thống quản lý xưởng kiểm soát lỗi thời gian thực, quy mô vốn nhỏ cùng rào cản tín dụng khiến doanh nghiệp tư nhân mới dừng ở khâu gia công bao bì, xốp chèn hoặc cơ khí thô sơ; việc thiếu vắng kỹ sư dữ liệu và chuyên gia số hóa làm quá trình chuyển đổi manh mún, rời rạc. Trong lĩnh vực nông nghiệp, khi dùng phần mềm kiểm kho, làm tem truy xuất điện tử hay mua sắm máy móc tự động đều vướng vì thiếu vốn và nhân lực tin học. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất phải phối hợp với các công ty truyền thông quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên nền tảng số chính thống nhưng sản lượng tiêu thụ còn ít.

Dù gặp áp lực lớn về kỹ thuật và yêu cầu chuyển đổi xanh bắt buộc từ thị trường quốc tế, thành phố vẫn có những doanh nghiệp phát huy nội lực chuyển đổi để thích ứng. Minh chứng rõ nét là Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển công nghệ Nam Vượng (phường Từ Sơn) cung cấp thiết bị hàn và công nghệ tự động hóa. Với tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng, Công ty không chỉ phân phối các loại máy hàn truyền thống mà còn nghiên cứu, sản xuất và đưa vào thị trường robot hàn tự động, hàn laser, hàn nhiều trục góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm lỗi và tối ưu chi phí vận hành. Theo ông Trần Văn An, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty, điểm nhấn khi ứng dụng robot hàn nằm ở khả năng tích hợp linh hoạt các hệ thống robot vào những dây chuyền sản xuất khác nhau. Hiện Công ty chủ động nghiên cứu, thiết kế và chế tạo robot hàn, hướng tới tự động hóa các dây chuyền cơ khí và công nghiệp hỗ trợ.

Khẳng định con đường tự chủ không thể là nỗ lực đơn lẻ của từng cá thể, bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất công nghiệp thành phố nhấn mạnh: “Doanh nghiệp nội địa cần chủ động nâng cấp R&D, quản trị, tự động hóa và chất lượng nhân lực để trở thành đối tác tin cậy. Khi Bắc Ninh có mạng lưới nhà cung ứng nội địa đủ mạnh, các tập đoàn FDI sẽ có chuỗi cung ứng tại chỗ linh hoạt hơn, vừa tiết giảm chi phí, vừa tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường toàn cầu”.

Nhằm khơi thông các điểm nghẽn, đưa kinh tế số trở thành hạt nhân của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, thành phố Bắc Ninh đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp đầu tư vào hạ tầng viễn thông và dữ liệu, phát triển các nền tảng công nghệ nội địa, đào tạo nguồn nhân lực số.

Trước hết, hạ tầng số, mạng lưới thông tin liên lạc được đầu tư “đi trước một bước”. Hiện mạng cáp quang tốc độ cao đã tới tất cả thôn, bản, khu phố. Đáng chú ý, tỷ lệ phủ sóng 4G đạt 99%, trong khi sóng 5G thương mại đạt 60% diện tích và phủ kín các khu công nghiệp, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu điều khiển robot, dây chuyền dán bề mặt (SMT) và kho hàng tự động. Thành phố đang chỉ đạo xây dựng Khu công nghệ số tập trung hơn 213 ha tại xã Liên Bão và phường Hạp Lĩnh, Võ Cường nhằm đón các dự án thiết kế vi mạch (Fabless) và phần mềm; thu hút trung tâm dữ liệu xanh gắn với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Thành lập Trung tâm hỗ trợ tính toán và ứng dụng AI phục vụ quản trị đô thị, điều hành công nghiệp; thúc đẩy các nền tảng thương mại điện tử bản địa, tăng cường thanh toán không tiền mặt, hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) tham gia vào nền kinh tế số. Việc đầu tư, hoàn thiện hạ tầng số và mạng lưới viễn thông tốc độ cao tạo nền tảng vững chắc phát triển kinh tế số ở cả khu vực công và tư.

Thực tiễn ngành chế tạo chip đòi hỏi dòng điện lưới phải ổn định, chất lượng cao. Để đáp ứng những yêu cầu này, thành phố đang triển khai quy hoạch 17 dự án nguồn điện với tổng công suất khoảng 1.938 MW; thực hiện 43 dự án nguồn và lưới điện, tổng vốn đầu tư hơn 35 nghìn tỷ đồng; trong đó các dự án lưới điện gần 10 nghìn tỷ đồng và định hướng phát triển thêm khoảng 1.000 MW điện mặt trời mái nhà, góp phần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng phục vụ sản xuất.

Với mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực số, thành phố triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ học phí theo Nghị quyết 113/2025/NQ-HĐND, kết hợp phát triển mạng lưới nhà ở xã hội đồng bộ nhằm thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia, kỹ sư chất lượng cao gắn bó lâu dài với Bắc Ninh. Cùng đó, tích hợp nội dung công nghệ số trong giáo dục chính quy, đào tạo lại lao động, hỗ trợ sinh viên tiếp cận kỹ năng số để hình thành lực lượng lao động thích ứng với kinh tế số.

Đến nay, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt hơn 80%. Bắc Ninh phấn đấu đến năm 2030 đào tạo tối thiểu hơn 30 nghìn lao động ngành bán dẫn, trong đó trình độ đại học chiếm 1,8%, cao đẳng hơn 40%. Thành phố còn tạo bước đột phá bằng chính sách an cư để lạc nghiệp. Hiện đang triển khai 76 dự án khu đô thị, 65 dự án nhà ở xã hội, nhà ở thương mại, bảo đảm đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng của các đối tượng theo mức thu nhập.

Để kinh tế số hiện diện sinh động trong quá trình phát triển, thành phố tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa phát triển nền tảng số đủ khả năng cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào nền tảng của nước ngoài. Tích cực đưa sản phẩm OCOP và làng nghề lên sàn thương mại điện tử gắn với tem truy xuất nguồn gốc Blockchain, bảo đảm người dân được trực tiếp thụ hưởng những giá trị văn minh, thiết thực từ dòng chảy kinh tế số. Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp lớn - vừa - nhỏ trong hệ sinh thái số; bảo đảm an toàn tài chính và nâng cao năng lực số cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Khẳng định quyết tâm kiến tạo giá trị bền vững, đồng chí Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố nhấn mạnh: “Chuyển sang mô hình chính quyền đô thị, Bắc Ninh xác định tập trung nâng cao năng suất bằng khoa học công nghệ, cụ thể hóa các Nghị quyết của Trung ương, ưu tiên thử nghiệm cơ chế Sandbox, mở rộng hạ tầng dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân liên kết vào chuỗi sản xuất FDI. Phát triển kinh tế số mục đích cuối cùng là nâng cao năng suất, tạo việc làm tốt và giúp người dân được thụ hưởng đời sống ngày một khang trang, thuận tiện hơn”.

Điểm tựa thể chế vững chắc, vị thế của đô thị trực thuộc Trung ương cùng mạng lưới hạ tầng có tính kết nối cao, thành phố Bắc Ninh không những giữ vững vị thế cực tăng trưởng mà còn là trung tâm kinh tế số tự chủ, đóng góp quan trọng cho sự phát triển chung của đất nước.

* Trong bài có sử dụng ảnh tư liệu của đồng nghiệp.