Sở hữu vùng cây ăn quả rộng lớn, sản phẩm phong phú, mùa thu hoạch nối tiếp nhau trong năm, thành phố Bắc Ninh có nhiều lợi thế phát triển du lịch nông nghiệp. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành nguồn thu bền vững, địa phương cần khắc phục tình trạng khai thác tự phát, tăng cường liên kết, hoàn thiện hạ tầng và đa dạng hóa trải nghiệm, qua đó nâng cao giá trị nông sản và sức hấp dẫn của điểm đến.

Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi, sản xuất cây ăn quả đang trở thành thế mạnh của nhiều địa phương trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tổng diện tích cây ăn quả toàn thành phố đạt khoảng 53.739 ha, trong đó vải thiều 29.800 ha, sản lượng vụ vừa qua đạt 131.560 tấn. Nhóm cam, bưởi, táo, ổi có diện tích khoảng 11.650 ha, sản lượng ước đạt 118.525 tấn, tăng 18,7% so với năm 2025. Thời gian thu hoạch các loại quả tương đối nối tiếp nhau: Vải thiều từ tháng 5 đến tháng 7; cam, bưởi, táo từ tháng 9 năm trước đến tháng 2 năm sau, riêng ổi thu hoạch quanh năm.

Những năm gần đây, thành phố quan tâm kết nối sản xuất nông nghiệp với du lịch thông qua các lễ hội trái cây, hoạt động xúc tiến quảng bá, tiêu thụ nông sản và chương trình phát triển du lịch mùa quả chín. Vụ cam, bưởi năm 2025, thành phố tổ chức xe buýt miễn phí đưa đón người dân, du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Ông Nguyễn Đình Cảnh, tổ dân phố Kim Trung, phường Chũ cho biết: “Gia đình có hơn 2 ha cam, bưởi trồng được 20 năm, dự kiến năm nay thu hoạch khoảng 50 tấn quả. Nhờ chăm sóc theo hướng hữu cơ, sản phẩm có mẫu mã đẹp, mỗi mùa thu hoạch, vườn đón hàng trăm lượt khách đến tham quan, mua quả. Nhiều người sau khi thưởng thức tại vườn còn liên hệ đặt mua thêm để sử dụng hoặc làm quà biếu”.

Thực tế cho thấy, lượng khách đông vào mùa quả chín chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế tương xứng. Theo ông Đỗ Tuấn Khoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh, hoạt động khai thác du lịch vườn cây ăn quả vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng địa phương.

Phần lớn du khách chỉ tham quan, chụp ảnh trong khoảng 1-2 giờ rồi rời đi. Dịch vụ trải nghiệm, mua sắm và giải trí còn nghèo nàn, khiến mức chi tiêu tại điểm đến hạn chế. Địa phương đã bước đầu thu hút khách nhưng chưa chuyển hóa hiệu quả lượng khách thành nguồn thu ổn định cho nhà vườn và cộng đồng.

Nguyên nhân chủ yếu là sự thiếu liên kết giữa các chủ thể. Nhà vườn hoạt động riêng lẻ, hợp tác xã chưa phát huy đầy đủ vai trò kết nối, doanh nghiệp lữ hành chưa tham gia sâu vào xây dựng sản phẩm. Trong khi đó, việc công nhận “Nhà vườn đẹp”, “Vườn cây ăn quả đẹp” mới chủ yếu thúc đẩy cải thiện cảnh quan, chưa đi kèm các dịch vụ đủ sức giữ chân du khách.

Hạ tầng tiếp cận cũng là điểm nghẽn. Đường vào một số vùng cây ăn quả còn hẹp, thiếu bãi đỗ xe, điều kiện vệ sinh môi trường chưa đáp ứng yêu cầu. Bà Phạm Thị Ngọc ở phường Phương Liệt (Hà Nội) cho biết: “Trong chuyến tham quan mùa cam, bưởi năm trước, đoàn thuê xe 45 chỗ nhưng phải đỗ cách vườn vài trăm mét, gây bất tiện khi di chuyển”.

Muốn nâng cao giá trị nông sản thông qua du lịch, thành phố cần xác định đây là hướng phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, không chỉ là hoạt động tham quan trong mùa thu hoạch. Khi được tổ chức bài bản, mỗi vườn cây có thể tạo thêm nguồn thu từ trải nghiệm, đồng thời quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trước hết, cần hình thành chuỗi liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp lữ hành và chính quyền địa phương. Nhà vườn bảo đảm chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và cảnh quan; hợp tác xã kết nối các hộ, điều phối sản lượng, thống nhất quy trình phục vụ; doanh nghiệp lữ hành xây dựng tour, tuyến phù hợp với nhu cầu du khách. Chính quyền và ngành chức năng hỗ trợ kết nối, đào tạo, quảng bá và hoàn thiện điều kiện phát triển.

Theo ông Đỗ Tuấn Khoa, trong tháng 11 và tháng 12, Sở dự kiến liên kết với hai doanh nghiệp lữ hành là Vietravel và Hanoi Tourist để xây dựng hai tour trải nghiệm, đồng thời hỗ trợ kích cầu, đưa khách về các vườn cây ăn quả. Đây là bước đi nhằm chuyển hoạt động tham quan riêng lẻ thành sản phẩm có tổ chức, kết nối nhiều điểm đến và mở rộng thị trường khách. Hiệu quả cần được đánh giá qua mức chi tiêu, lượng nông sản tiêu thụ và khả năng thu hút khách quay trở lại.

Cùng với liên kết, thành phố cần ưu tiên cải thiện hạ tầng tại các vùng cây ăn quả trọng điểm. Việc rà soát, nâng cấp đường vào vườn, bố trí bãi đỗ xe phù hợp với xe du lịch cỡ lớn, bảo đảm vệ sinh môi trường và an toàn sẽ giúp khắc phục những bất tiện hiện nay. Thay vì đầu tư dàn trải, mỗi địa phương nên lựa chọn một vài nhà vườn tiêu biểu để xây dựng mô hình điểm, hoàn thiện điều kiện đón tiếp và dịch vụ thiết yếu trước khi nhân rộng.

Người dân cũng cần được hỗ trợ kỹ năng giao tiếp, hướng dẫn khách, bán hàng và quảng bá trên nền tảng số. Chất lượng nông sản vẫn phải là nền tảng để giữ uy tín và tạo sức hút lâu dài. Đồng chí Nguyễn Văn Năng, Bí thư Đảng ủy xã Lục Ngạn cho biết thêm: “Để giữ chân khách, xã đã chỉ đạo các nhà vườn đa dạng hóa trải nghiệm, vượt ra ngoài hoạt động tham quan, chụp ảnh và mua quả. Tùy điều kiện thực tế, có thể tổ chức thu hái, thưởng thức trái cây tại vườn, giới thiệu quy trình sản xuất an toàn, kết hợp khám phá ẩm thực và văn hóa bản địa”.

Nhiều người cũng cho rằng, về lâu dài, các lễ hội trái cây cần được phát triển thành thương hiệu du lịch đặc trưng, gắn với hệ thống tour, tuyến và kế hoạch quảng bá thường xuyên. Việc giới thiệu sản phẩm trên nền tảng số cần đi đôi với thông tin nguồn gốc rõ ràng, chất lượng ổn định và phương thức đặt mua thuận tiện, để du khách tiếp tục tiêu thụ nông sản sau chuyến đi.

Phát triển du lịch mùa quả chín vừa nhằm thu hút thêm khách đến vườn, vừa là dịp tổ chức lại cách tạo ra giá trị từ nông sản. Khi nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền cùng tham gia một chuỗi liên kết, hạ tầng được cải thiện và trải nghiệm được nâng chất, người trồng cây có thêm nguồn thu, nông sản mở rộng đầu ra, còn địa phương từng bước hình thành sản phẩm du lịch nông nghiệp đặc sắc, bền vững.