Kinh tế số là toàn bộ hoạt động kinh tế vận hành dựa trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số và Internet, bao gồm cả lĩnh vực công nghệ thông tin – truyền thông (kinh tế số lõi) và ứng dụng công nghệ số vào các ngành sản xuất, thương mại, tài chính, dịch vụ. Tại Bắc Ninh, kinh tế số phát triển nhanh, hiện diện sống động từ các nhà máy trong khu công nghiệp, đến mô hình ngân hàng số, thanh toán không tiền mặt, kho bãi tự động và vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain).

Theo thống kê năm 2025, kinh tế số của Việt Nam đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 14,02% trong GRDP. Trong khi đó, Bắc Ninh là địa phương dẫn đầu cả nước có tỷ trọng 46,4%; cách khá xa nhóm các địa phương đứng sau là Hà Nội, Hải Phòng, Phú Thọ, Thái Nguyên (đạt 17,3- 29,5%). Đáng chú ý, nhóm ngành lõi (công nghiệp điện tử, công nghệ thông tin) giữ vai trò “đầu tầu” chiếm tỷ trọng hơn 94% kinh tế số của Bắc Ninh.

Thành tích ấn tượng này đến từ sự đóng góp của hơn 1.300 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử. Các tập đoàn, doanh nghiệp lớn như Samsung, Canon, Amkor, Goertek, Foxconn, Luxshare, MCC… tiếp tục phát triển mạnh, đóng góp quan trọng cho kinh tế số lõi của Bắc Ninh. 9 tháng năm 2026, giá trị ngành sản xuất này tăng gần 29% so cùng kỳ. Những sản phẩm chủ lực, giá trị cao đều tăng mạnh, tập trung vào điện thoại thông minh, đồng hồ, mạch tích hợp điện tử, máy tính xách tay, notebook và subnotebook...

Đáng quan tâm là nhóm ngành lõi của Bắc Ninh đang dịch chuyển lên nấc thang giá trị cao hơn bởi nhiều dự án bán dẫn lớn bước vào giai đoạn tăng tốc sản xuất. Tiêu biểu là dự án Amkor Technology tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C với tổng vốn đầu tư 1,6 tỷ USD, chuyên kiểm thử và đóng gói vi mạch tiên tiến; hai nhà máy của Hana Micron Vina tại Khu công nghiệp Vân Trung và Yên Phong I tổng vốn đầu tư gần 700 triệu USD sản xuất và gia công chất bán dẫn, vi mạch tích hợp; Công ty TNHH Micro Commercial Components Việt Nam (Khu công nghiệp Yên Phong II-C) vốn đầu tư hơn 200 triệu USD sản xuất thiết bị bán dẫn… Hiện nay thành phố có hơn 30 dự án hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn, vật liệu bán dẫn và sản xuất thiết bị, linh kiện phụ trợ cho ngành công nghiệp này với tổng vốn đăng ký hơn 2,742 tỷ USD.

Ông Chung Won Seok, Tổng giám đốc Công ty TNHH Hana Micron Vina đánh giá cao môi trường đầu tư, nguồn nhân lực và sự đồng hành của Bắc Ninh đồng thời cho biết, Tập đoàn đang có kế hoạch tiếp tục nâng tổng vốn đầu tư lên hơn 1 tỷ USD, hướng tới doanh thu 800 triệu USD/năm và quy mô hơn 4 nghìn lao động. Qua đó, đưa Hana Micron Vina tại Việt Nam trở thành cơ sở sản xuất số một toàn cầu của Tập đoàn, đóng vai trò hạt nhân xây dựng hệ sinh thái ngành công nghiệp chất bán dẫn mới tại Việt Nam.

Cùng với khối doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp nội địa cũng đóng góp tích cực vào kinh tế số. Toàn thành phố có hơn 25 nghìn doanh nghiệp tư nhân chủ động đầu tư ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị và sản xuất. Ví như Công ty cổ phần Cơ khí xây dựng COMA 26 (Khu công nghiệp Quế Võ), nhiều dây chuyền, thiết bị hiện đại đã được đầu tư, từng bước nâng cao năng lực chế tạo cơ khí. Bên cạnh đó là hệ thống robot hàn tự động thực hiện những công đoạn hàn phức tạp có độ chính xác và tính ổn định cao. Không chỉ đầu tư vào công nghệ sản xuất, đơn vị còn lắp hệ thống điện mặt trời bổ sung nguồn năng lượng phục vụ các xưởng gia công cơ khí cần nhu cầu sử dụng điện lớn. Nhờ từng bước nâng cao năng lực công nghệ và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn, những năm gần đây, doanh thu của Công ty duy trì mức tăng trưởng 20%.

Dòng chảy kinh tế số cũng thâm nhập sâu vào đời sống làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và kinh doanh trên địa bàn thành phố. Chuyển động tích cực này thể hiện rõ nét qua sự hình thành mạng lưới logistics số. Tại ICD Tân Cảng Quế Võ và Trung tâm Logistics Quốc tế, quy trình giấy tờ thủ công hoàn toàn nhường chỗ cho lệnh giao hàng điện tử (eDO) và cổng kiểm soát thông minh (Smart Gate). Phần mềm quản lý kho bãi (WMS) kết nối liên thông với hải quan điện tử cho phép xác thực tờ khai từ xa, xử lý thông suốt hàng triệu linh kiện mỗi ngày cho các tập đoàn lớn là Samsung, Foxconn và Canon.

Sự đồng bộ dữ liệu thời gian thực giữa đơn vị vận tải, doanh nghiệp chế xuất và cơ quan hải quan đã biến hệ thống kho bãi nơi đây thành các trung tâm phân phối thông minh, tối ưu chi phí lưu bãi và rút ngắn chu kỳ luân chuyển hàng hóa xuống mức kỷ lục. Đại diện lãnh đạo Công ty TNHH Amkor Technology Việt Nam đánh giá, việc ứng dụng công nghệ, cải cách thủ tục hành chính giúp giảm tỷ lệ kiểm tra hàng hóa và cắt giảm đáng kể thời gian chờ đợi xuất, nhập khẩu, bảo đảm tiến độ giao hàng cho đối tác quốc tế.

Bên cạnh đó, thương mại điện tử được coi là động lực then chốt. Giá trị thương mại điện tử tiếp tục tăng trong nhóm ngành số hóa. Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: “Ngành Công Thương tập trung xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử lấy doanh nghiệp làm trung tâm; ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ thể OCOP ứng dụng nền tảng số, xây dựng thương hiệu. Đi liền với đó là đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Blockchain trong thương mại”.

Đơn cử, mô hình “Chợ 4.0 - thanh toán không dùng tiền mặt” đã phủ sóng hầu hết các chợ truyền thống và trung tâm thương mại. Hiện nay, thanh toán không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80% tổng giao dịch toàn thành phố với 7,3 triệu tài khoản ngân hàng. Ứng dụng công nghệ số vào các loại hình dịch vụ góp phần xóa bỏ rào cản địa lý, kết nối trực tiếp từ sản xuất đến tiêu dùng.

Là một trong những người thường xuyên cập nhật kỹ năng số, chị Đặng Thị Tâm, Giám đốc Hợp tác xã Gốm Minh Tâm (phường Phù Lãng) khai thác ứng dụng phát trực tiếp (livestream) trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, có hàng chục nghìn lượt xem mỗi ngày, kết nối đơn hàng trực tiếp và duy trì việc làm ổn định cho các thành viên Hợp tác xã. Qua livestream, chị Tâm còn trực tiếp kể câu chuyện văn hóa của đất sành mộc mạc tới người tiêu dùng trong nước và bạn bè quốc tế, vừa tối ưu chi phí trưng bày vừa mở rộng biên độ thị trường.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá và tiêu thụ nông sản giúp nhiều sản phẩm của Bắc Ninh nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu. Điển hình là mô hình 1,5 ha vải hữu cơ của hộ ông Vũ Văn Mến (xã Kiên Lao) cập nhật nhật ký canh tác bằng điện thoại thông minh, ứng dụng công nghệ Blockchain và cấp mã số định danh toàn cầu GTIN. Từng công đoạn từ tưới nước, bón phân vi sinh đến thời điểm thu hái đều được ghi nhận bằng dữ liệu số bất biến, bảo đảm tính xác thực nguồn gốc sản phẩm. Ông Mến cho biết, vụ thu hoạch năm 2026 đạt sản lượng 3-4 tấn. Nhờ áp dụng công nghệ blockchain, doanh nghiệp xuất khẩu và siêu thị đã chủ động tìm đến thu mua, giá cao hơn 20% so với cách làm truyền thống. Toàn bộ sản lượng được ký kết hợp đồng xuất khẩu với các doanh nghiệp uy tín phục vụ thị trường Nhật Bản và châu Âu.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Phương Bắc, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển kinh tế - xã hội Bắc Ninh, con số 46,4% chứng minh tư duy “đi trước đón đầu” rất riêng của Bắc Ninh khi dựa vào công nghệ cao. Bắc Ninh đã làm khá hiệu quả khâu tích lũy sản lượng phần cứng, giai đoạn tới với vị thế thành phố trẻ, địa phương cần nâng tầm, chuyển dần từ gia công thụ động sang tham gia sâu vào các công đoạn cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

(Còn nữa)

* Trong bài có sử dụng ảnh tư liệu của đồng nghiệp.