Bên bếp lửa bập bùng trong ngôi nhà sàn mộc mạc, tiếng đàn tính ngân vang hòa cùng làn điệu Then tha thiết. Những người phụ nữ trong trang phục truyền thống say sưa cất tiếng hát, kể câu chuyện về quê hương, tình yêu và cuộc sống. Giữa không gian ấm cúng ấy, du khách như được trở về với những giá trị văn hóa bình dị, gần gũi đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đó là một trong những trải nghiệm đặc sắc tại Điểm du lịch sinh thái văn hóa Bản Meo, thôn Nam Sơn, xã Nam Dương.

Tên gọi Bản Meo được lưu giữ từ địa danh Cầu Meo trước đây. Dù nay địa bàn mang tên thôn Nam Sơn, người dân vẫn trân trọng giữ lại tên gọi cũ như một cách lưu giữ ký ức quê hương. Nơi đây hội tụ những sắc màu văn hóa của đồng bào Sán Dìu, Sán Chí, Tày, Nùng, Dao, Cao Lan… Mỗi dân tộc có tiếng nói, trang phục, phong tục và những nét sinh hoạt riêng, cùng góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.

Đến Bản Meo, du khách có thể hòa mình vào không gian nhà sàn, nhà gỗ, bên gian bếp đỏ lửa; thưởng thức những làn điệu dân ca, tìm hiểu trang phục truyền thống, tham gia các trò chơi dân gian. Khi tiếng nhạc rộn ràng vang lên, những bước chân theo nhịp múa sạp khiến khoảng cách giữa chủ nhà và khách phương xa dường như được xóa nhòa. Tiếng cười, lời ca và những cái nắm tay thân tình tạo nên bầu không khí vui tươi, ấm áp.

Du khách vui văn nghệ khi đến với Bản Meo.

Đặc biệt, văn hóa nơi đây không chỉ được giới thiệu qua những tiết mục biểu diễn mà còn hiện hữu trong từng nếp sinh hoạt thường ngày. Du khách có thể cùng người dân đồ xôi, làm bánh, tìm hiểu cách sử dụng trang phục truyền thống, nghe kể chuyện về phong tục, tập quán và đời sống của đồng bào.

Du khách trải nghiệm mặc trang phục truyền thống của các dân tộc tại Bản Meo.

Bà Vi Thị Tình (65 tuổi), dân tộc Tày, một người tham gia giới thiệu văn hóa truyền thống tại Bản Meo, chia sẻ: "Mong muốn được gìn giữ và lan tỏa nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc đến du khách muôn phương". Lời tâm sự mộc mạc ấy cũng là mong muốn chung của những người đang góp sức giữ gìn hồn cốt văn hóa quê hương.

Từ ý tưởng ấy, Bản Meo bắt đầu đón khách năm 2022 và chính thức được công nhận là điểm du lịch ngày 25/6/2025. Trong 9 tháng đầu năm 2026, nơi đây tổ chức 56 lượt hoạt động văn hóa truyền thống, góp phần đưa những làn điệu dân ca, phong tục và sinh hoạt cộng đồng đến gần hơn với du khách.

Nếu lời ca, tiếng nhạc tạo nên sức hấp dẫn về đời sống tinh thần thì ẩm thực lại mang đến cho du khách những cảm nhận khó quên về văn hóa bản địa. Với mục tiêu xây dựng Bản Meo trở thành điểm đến du lịch nông thôn xanh, bền vững, giàu bản sắc, lấy cộng đồng làm trung tâm, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo đã có nhiều sáng tạo trong xây dựng sản phẩm và đón tiếp du khách trong đó không thiếu đó là những món ăn dân dã đặc trưng của đồng bào dân tộc.

Trong không gian nhà sàn ấm cúng, những mâm cơm với xôi ngũ sắc, gà đồi, măng rừng, các loại bánh truyền thống và sản vật địa phương được bày biện giản dị mà hấp dẫn. Mỗi món ăn mang hương vị riêng, được chế biến từ những nguyên liệu gần gũi với đời sống sản xuất của người dân.

Điều thú vị là du khách không chỉ thưởng thức mà còn được trực tiếp tham gia các công đoạn chế biến. Bên bếp lửa, những người bà, người chị dân tộc Tày, Nùng… tỉ mỉ hướng dẫn cách làm bánh truyền thống, từ chuẩn bị nguyên liệu, nhào nặn đến hoàn thiện sản phẩm. Qua đôi bàn tay khéo léo, những món bánh dân dã trở thành câu chuyện sinh động về phong tục, tập quán và kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Với nhiều bạn trẻ, đây là dịp hiếm có để tự tay làm một món ăn truyền thống, hiểu thêm sự tỉ mỉ, công phu của người chế biến. Còn với những người lớn tuổi, việc hướng dẫn du khách cũng là cách truyền lại nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.

Các bạn trẻ tự tay làm món ăn truyền thống khi đến thăm và trải nghiệm tại Bản Meo.

Không chỉ có những mâm cơm đậm đà hương vị núi rừng, Bản Meo còn bố trí các gian hàng giới thiệu sản phẩm đặc trưng của địa phương, từ nông sản, thực phẩm truyền thống đến những sản phẩm gắn với đời sống đồng bào. Du khách có thể tìm hiểu về các loại cây thuốc nam, lựa chọn sản vật làm quà sau chuyến tham quan. Từ những món ăn, chiếc bánh, sản phẩm nông nghiệp bình dị, người dân đang từng bước tạo thêm giá trị kinh tế. Hoạt động du lịch không chỉ giúp quảng bá ẩm thực mà còn mở rộng cơ hội tiêu thụ nông sản, tạo việc làm, tăng thu nhập ngay tại quê hương.

Hiện Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo có 25 thành viên, kết nối mạng lưới 155 hộ tham gia hoạt động du lịch và chuỗi cung ứng, bao gồm các hộ liên kết ngoài bản. Đến tháng 9/2026, hoạt động này thu hút 235 lao động trực tiếp và thời vụ, với thu nhập bình quân được báo cáo khoảng 12 triệu đồng/người/tháng.

Những con số cho thấy khi văn hóa truyền thống được gìn giữ và khai thác phù hợp, những giá trị tưởng chừng bình dị có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần nâng cao đời sống người dân.

Tựa lưng vào núi, hướng tầm mắt ra những vườn cây ăn quả xanh ngút ngàn, Bản Meo sở hữu cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, mang vẻ đẹp đặc trưng của vùng quê trù phú.

Trên diện tích khoảng 9 ha, điểm du lịch được bố trí hài hòa giữa nhà sàn, nhà gỗ, vườn cây, hồ nước và không gian trải nghiệm nông nghiệp. Trong đó, hơn 2 ha vườn vải thiều tạo nên điểm nhấn, nhất là khi mùa quả chín, những chùm vải đỏ mọng nổi bật giữa màu xanh của núi rừng.

Đến đây, du khách có thể tạm gác những bộn bề của cuộc sống thường nhật để tận hưởng không khí trong lành, dạo bước dưới những tán cây, chụp ảnh lưu niệm và hòa mình vào nhịp sống thanh bình. Những hoạt động như be mương bắt cá, cấy lúa, thu hái trái cây theo mùa, nặn gốm, làm bánh… mang đến trải nghiệm thú vị, đặc biệt với học sinh và các gia đình.

Không gian thiên nhiên gần gũi cùng những hoạt động văn hóa đặc sắc đã khiến Bản Meo trở thành điểm check-in được nhiều bạn trẻ yêu thích. Hình ảnh những bộ trang phục truyền thống, điệu múa sạp, mâm cơm quê hay khung cảnh nhà sàn giữa vườn cây được du khách chia sẻ trên mạng xã hội, góp phần lan tỏa vẻ đẹp của điểm đến. Nhiều cơ quan báo chí, truyền thông cũng tìm đến ghi hình, giới thiệu mô hình du lịch cộng đồng nơi đây.

Sức hút ấy được thể hiện qua lượng khách tăng trưởng. Năm 2025, Bản Meo đón 10.400 lượt khách. Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2026, điểm du lịch đã phục vụ 14.000 lượt khách, trong đó có 320 lượt khách quốc tế, doanh thu đạt 950 triệu đồng.

Tháng 11/2026, Bản Meo tiếp tục ghi dấu ấn khi trở thành một trong 35 điểm đến tiêu biểu trên cả nước được lựa chọn tham gia Hội thi "Điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất" năm 2026. Đây là cơ hội để quảng bá hình ảnh du lịch cộng đồng Bắc Ninh đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Theo bà Nguyễn Thu Hường, Bí thư Đảng ủy xã Nam Dương, địa phương có lợi thế nằm trong vùng cây ăn quả nổi tiếng với nhiều loại trái cây như vải thiều, cam, bưởi, táo, ổi, nho, thanh long, nhãn… Mỗi mùa lại có những sản vật riêng, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch quanh năm.

Từ Bản Meo, du khách còn có thể kết nối hành trình tham quan Di tích quốc gia chùa Am Vãi,ngắm biển mây khám phá làng nghề mỳ gạo Thủ Dương, thưởng thức nem ngựa Nam Dương và tìm hiểu các sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương.

Trong câu chuyện phát triển du lịch, nữ Bí thư Đảng ủy xã luôn trăn trở làm sao để những giá trị văn hóa được gìn giữ mà vẫn mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Việc lưu giữ nếp nhà sàn, gian bếp ấm lửa, món ăn truyền thống hay câu chuyện văn hóa được kể bằng chính tiếng nói của người dân cũng đủ để tạo nên dấu ấn riêng.

Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, Bản Meo nằm cách trung tâm của thành phố Bắc Ninh khoảng 45km về phía Đông Bắc như một khoảng lặng bình yên, nơi thiên nhiên và văn hóa giao hòa. Từ tiếng hát bên bếp lửa, hương vị những món ăn quê đến mùa trái ngọt trĩu cành, mỗi trải nghiệm đều để lại trong lòng du khách những cảm xúc khó quên. Bản Meo hôm nay không chỉ là điểm đến để tham quan, trải nghiệm mà còn là nơi những giá trị văn hóa truyền thống được tiếp nối, lan tỏa, để mỗi người đến một lần lại mong có ngày trở lại.