9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Bắc Ninh đạt khoảng 87,5 tỷ USD, dự kiến cả năm đạt hơn 110 tỷ USD. Theo phân tích của bà Trương Thị Chí Bình, Tổng Thư ký, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp phụ trợ Việt Nam, sản phẩm điện tử chiếm 85% tổng giá trị xuất khẩu. Xét về cơ cấu xuất khẩu, chỉ có khoảng 27,8% liên quan đến sản xuất trong nước về điện tử; 22,6% là linh kiện lõi, linh kiện công nghệ cao, phân khúc mà doanh nghiệp nội địa hiện vẫn chưa tham gia sâu... Những con số trên cho thấy, bài toán của Bắc Ninh không nằm ở việc thiếu thị trường mà ở khả năng tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng và từng bước tiến tới những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Cũng theo bà Trương Thị Chí Bình, Bắc Ninh có lợi thế lớn khi là nơi quy tụ các tập đoàn công nghệ hàng đầu cùng hệ sinh thái nhà cung cấp. Vì vậy, thay vì phát triển số lượng doanh nghiệp dàn trải, cần tập trung xây dựng chuỗi cung ứng đồng bộ, có cơ chế kết nối hiệu quả để doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước tìm thấy nhau, từng bước nâng quan hệ từ mua bán đơn thuần thành hợp tác phát triển nhà cung cấp.

Ông Chung Won Seok, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Hana Micron Vina cho rằng, cần có sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp lớn và các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ chủ lực để hình thành hệ sinh thái liên kết. Trong quá trình đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể từng bước tham gia chuỗi giá trị thông qua các cơ chế kết nối phù hợp. Đây cũng là cách Hàn Quốc đã thực hiện.

Theo ông Yoshida Tadashi, nguyên Tổng Giám đốc Toyota Motor Việt Nam, bên cạnh đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp, đội ngũ trực tiếp làm công tác quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần được nâng cao năng lực. Phát triển hạ tầng công nghiệp không nên chỉ nhìn ở quỹ đất sạch hay tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp mà còn ở khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.

Ở góc nhìn dài hạn, Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) nhận định: “Bắc Ninh đang đứng trước cơ hội chuyển từ mô hình sản xuất thâm dụng lao động sang kinh tế tri thức. Muốn giữ vững vị thế trung tâm công nghiệp, doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư vào công nghệ lõi, tăng cường liên kết để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo”.

Như vậy, hệ sinh thái công nghiệp không thể chỉ được tạo nên bởi những nhà máy đứng cạnh nhau. Doanh nghiệp, công nghệ, hạ tầng, dịch vụ kỹ thuật, cơ sở đào tạo và nguồn nhân lực phải được kết nối, cùng hướng vào nhu cầu của chuỗi cung ứng.

Bắc Ninh có lợi thế hệ sinh thái FDI lớn, thị trường rộng và sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới tạo ra nhu cầu lớn về linh kiện, nguyên vật liệu, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên, để hệ sinh thái ấy thực sự tạo sức lan tỏa, doanh nghiệp Việt phải có vị trí ngày càng rõ hơn trong chuỗi cung ứng. Trong những cuộc làm việc với các tập đoàn lớn đang đầu tư tại Bắc Ninh như Samsung, Amkor Technology, Huawei, Goertek…, đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Bắc Ninh cũng như các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của thành phố mong muốn các doanh nghiệp FDI hỗ trợ doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp bền vững. Định hướng này cho thấy yêu cầu phát triển không chỉ dừng ở việc có thêm nhà máy hay mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là thông qua sự hiện diện của các tập đoàn lớn, năng lực sản xuất của doanh nghiệp trong nước cũng được nâng lên.

Bám sát các định hướng từ Trung ương như Nghị định 205/2025/NĐ-CP, Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 68-NQ/TW... Bắc Ninh chủ động xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Bắc Ninh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, Bắc Ninh phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng hiện đại, công nghệ cao, có năng lực cạnh tranh và tham gia ngày càng sâu vào mạng lưới sản xuất trong nước và toàn cầu. Trọng tâm là điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, tự động hóa, công nghiệp công nghệ cao. Cùng với đó là chuyển từ gia công theo bản vẽ sang tham gia thiết kế, thử nghiệm và phát triển sản phẩm cùng khách hàng.

Đồng chí Phạm Văn Thịnh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh nhấn mạnh, “địa phương hóa” tại Bắc Ninh không bó hẹp trong khái niệm ranh giới địa lý hay tỷ lệ nội địa hóa đơn thuần. Đó là một triết lý phát triển chuẩn mực: Khởi nguồn từ nội lực và cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ. Trong đó năng lực của doanh nghiệp Việt là trung tâm, tiêu chuẩn khắt khe của doanh nghiệp FDI là hệ quy chiếu. Chính quyền đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái, kết nối hạ tầng và tháo gỡ điểm nghẽn, tạo ra không gian sản xuất để khu vực FDI và nội địa cùng song hành nâng cấp. Theo đó, “địa phương hóa” không đơn thuần là thay một sản phẩm nhập khẩu bằng một sản phẩm được sản xuất tại địa phương mà là năng lực sản xuất, công nghệ, quản trị và nhân lực của doanh nghiệp Việt được nâng lên trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng.

Đến năm 2030, Bắc Ninh phấn đấu có hơn 700 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó 60% doanh nghiệp đạt chuẩn quản trị toàn cầu; đến năm 2035 có từ 1.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ với 80% doanh nghiệp đạt chuẩn toàn cầu. Xa hơn là hình thành các doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và trực tiếp tham gia sản xuất trong chuỗi giá trị. Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu phát triển không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp. Quan trọng hơn là doanh nghiệp tham gia ở vị trí nào, làm chủ được công đoạn nào và có khả năng tiếp tục tiến lên trong chuỗi hay không?

Chính sách có thể mở đường, nhưng doanh nghiệp mới là chủ thể bước đi trên con đường ấy. Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Alpha Vina, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp cơ khí Bắc Ninh cho rằng: “Chính sách hỗ trợ của Nhà nước là rất cần thiết, giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện để đầu tư và phát triển. Tuy nhiên, chính sách chỉ tạo ra môi trường và động lực ban đầu, còn yếu tố quyết định vẫn là nội lực của mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực và tự tìm kiếm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Khi đó các chính sách hỗ trợ mới thực sự phát huy hiệu quả”.

Thực tế cũng cho thấy, để từ gia công tiến tới tự động hóa, từ sản xuất linh kiện đơn giản đến cung cấp thiết bị, giải pháp, doanh nghiệp phải trải qua quá trình từ đầu tư công nghệ, đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quản trị đến đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của khách hàng. Sự hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp FDI và cơ sở đào tạo có thể giúp quá trình ấy nhanh hơn nhưng không thể thay thế nỗ lực tự nâng cấp của doanh nghiệp. Bởi vậy, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ nhằm giải quyết những khó khăn trước mắt mà quan trọng hơn là tạo môi trường để doanh nghiệp có khả năng tự lớn lên. Khi đủ năng lực cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và khả năng đáp ứng, doanh nghiệp Việt mới có thể tiến từ cung ứng những sản phẩm đơn giản đến những công đoạn có giá trị cao hơn.

Những rào cản về vốn, công nghệ, mặt bằng, tiêu chuẩn và nhân lực cũng đã được nhận diện. Vấn đề của giai đoạn tới là tạo ra sự kết nối đủ mạnh giữa chính sách, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp trong nước và cơ sở đào tạo để những trường hợp thành công không còn đơn lẻ. Khi đó, “địa phương hóa” không còn là câu chuyện thuần túy về địa giới hay tỷ lệ nội địa hóa mà là quá trình hình thành năng lực sản xuất ngay tại địa phương, để doanh nghiệp Việt lớn lên cùng những chuỗi cung ứng toàn cầu đang hiện diện trên mảnh đất Bắc Ninh.

• Phát triển doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Kỳ 1: Tiên phong mở lối

• Phát triển doanh nghiệp việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Kỳ 2: Liên kết để nâng cao năng lực

• Phát triển doanh nghiệp việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Kỳ 3: Những rào cản níu chân