Làng Ảm Trứ hôm nay.

Một thời du kích rào làng

Mùa Đông năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến”. Đối với cụ Thân Văn Thoải năm đó là một mùa đông không lạnh bởi khí thế hừng hực của quân và dân Ảm Trứ hưởng ứng Lời kêu gọi. Cụ Thoải nguyên là Chủ tịch UBND xã Tiền Phong, là người duy nhất hiện còn sống trong số 40 thành viên đội du kích Ảm Trứ năm xưa. Nay ở tuổi 84, theo quy luật của thời gian, trong ký ức của người lão chiến sĩ năm ấy có nhiều điều không thể nhớ chính xác, nhưng niềm tự hào là một du kích thì cụ mãi ghi nhớ. 

Chậm rãi bước dưới tán cây trong khuôn viên sân Trường Tiểu học Tiền Phong, cụ Thoải chỉ cho tôi những dấu tích của làng kháng chiến Ảm Trứ. Nơi đây chính là khu rừng Lai (còn gọi là đầu rừng) - cửa ngõ vào làng. Dấu tích còn lại có lẽ chỉ là vài cây xà cừ cổ thụ xù xì, xanh ngắt lá, tán rộng tỏa bóng mát. Cụ kể: Khu này ngày xưa cây cối rậm rạp, nhiều nhất là tre. Tre mọc ken dày để cản bước lính Tây, tre um tùm che chở dân làng, tre tạo điều kiện cho quân ta đánh du kích, tre cũng là nguyên liệu để bà con vót chông, gia cố hầm hào chiến đấu. Phía sau trường là con ngòi Ảm chạy dọc từ đầu làng đến cuối làng đầy vơi theo mùa nước. Khi xây dựng làng chiến đấu, quân và dân Ảm Trứ đã đào giao thông hào ngay sát con ngòi này. 

Lịch sử Đảng bộ xã Tiền Phong ghi rõ: Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ đảng xã Mỹ Tục (tên gọi cũ của xã Tiền Phong), Ảm Trứ đã xây dựng 3.600 mét hào xung quanh làng, đào 231 hố thụt, xây kiên cố 96 hầm bí mật của du kích, đào 364 hầm bí mật của nhân dân và hàng nghìn hố tránh phi pháo… Làng Ảm Trứ được tỉnh đánh giá là một làng kháng chiến kiểu mẫu. 

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, đi đôi với xây dựng làng chiến đấu, Tỉnh ủy chỉ thị cho các địa phương gấp rút củng cố, chấn chỉnh lực lượng dân quân du kích. Có “làng kháng chiến” phải có “con người kháng chiến’, làng Ảm Trứ đã thành lập một Đội du kích gồm 40 người và một Đội lão du kích gồm 12 người có nhiệm vụ vận động nhân dân xây dựng, củng cố làng kháng chiến và tham gia chiến đấu; thăm hỏi, nuôi bộ đội khi về đóng quân tại làng. 

Ngoài ra, làng bố trí lực lượng dân quân du kích canh gác, lập chòi báo động, tuần tra ban đêm; canh gác cho nhân dân cày cấy, ngăn địch cất giấu lương thực, vơ vét tài sản của dân làng. Ngoài chống càn tại địa phương, du kích Ảm Trứ còn phối hợp với các đơn vị chủ lực đánh địch trên đường 1A.

Chín năm kháng chiến anh dũng, Chi bộ và nhân dân Ảm Trứ đã cùng cả nước giành thắng lợi vĩ đại, giải phóng quê hương khỏi cuộc xâm lược lần thứ hai của thực dân Pháp. Quân và dân Tiền Phong được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân năm 2003.

Làng kháng chiến xưa - làng văn hóa nay

Thời quá khứ khép lại, niềm tự hào của người dân Ảm Trứ vẫn còn vang vọng. Trên mảnh đất với những địa danh, di tích xưa như rừng Lai, ngòi Ảm, vòng Lịm… nay đã mọc lên trường học, xưởng máy, trang trại. Tôi rảo bước trên con đường bê tông rộng rãi chạy tít đến cuối làng, hai bên san sát nhà cao tầng, cửa hàng, cửa hiệu, có cả ga ra ô tô của người dân.

Cụ Thân Văn Thoải- du kích Ảm Trứ năm xưa kể chuyện với tác giả.

Ông Phạm Văn Tại, Phó Chủ tịch UBND xã Tiền Phong cho biết: Làng Ảm Trứ với hơn một nghìn hộ dân giờ chia thành hai thôn, từ đầu rừng Lai đến giữa làng mang tên thôn Quyết Tiến; nửa còn lại có tên Thành Công. Tôi mường tượng việc đặt tên như vậy cũng là có chủ ý, thể hiện quyết tâm của Chi bộ và nhân dân Ảm Trứ xưa với công cuộc xây dựng nông thôn mới hôm nay. Nông nghiệp trước kia mang lại thu nhập chính thì giờ đây lại là thứ yếu. Hộ nào cũng có người buôn bán hoặc làm công nhân trong các công ty, xưởng máy tại làng. Ngay như mấy người con của cụ Thoải cũng không còn làm nhiều ruộng. Người kinh doanh, người mở lò bánh mì, người cho thuê phông rạp, dịch vụ cưới hỏi… tất cả đều có nhà cao cửa rộng, cuộc sống khá giả. Cả làng còn 8% hộ nghèo. Chợ Ảm 10 ngày 4 phiên luôn đông vui nhộn nhịp. Đời sống tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao. 

Tôi nhẩm đếm những ngôi nhà đẹp, những cửa hàng, cửa hiệu ở Ảm Trứ, chứng kiến các em nhỏ tung tăng tan trường thấy tràn sức sống của một làng quê đang trên đường đổi mới. Sức sống đó đã và đang được tiếp thêm bởi truyền thống cách mạng, hun đúc từ lịch sử quê hương Tiền Phong anh hùng

Thu Phong