Những ngày đầu tháng Bảy, thời tiết như thử thách sức chịu đựng của con người. Buổi sáng nắng như đổ lửa, đến chiều mây đen kéo về rồi mưa xối xả. Không khí nóng nực, chỉ cần đứng ngoài trời vài phút cũng đổ mồ hôi nhễ nhại.

Trên tuyến đường Lê Lợi, phường Bắc Giang (Bắc Ninh), anh Hoàng Lê Hưng, cán bộ Phòng Quản lý tuyến cống thuộc Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải (Sở Xây dựng) vẫn cùng các công nhân khẩn trương tổ chức nạo vét tuyến cống trước khi cao điểm mùa mưa đến.

Chiếc áo bảo hộ dày ướt sũng vì mồ hôi. Gương mặt rám nắng của người đàn ông 44 tuổi lấm tấm bụi. Mỗi lần chiếc máy hút bùn hoạt động, anh cùng công nhân lại cúi xuống miệng hố ga, dùng dụng cụ kéo từng mảng rác, lá cây, túi ni-lông, bùn đặc kết thành từng tảng lớn đưa lên mặt đường.

"Một số tuyến cống, hố ga hiện bùn đất, rác thải, lá cây, túi ni-lông tích tụ rất nhiều, làm thu hẹp tiết diện dòng chảy. Nếu không nạo vét kịp thời thì chỉ cần một trận mưa lớn là nước sẽ không thoát được", anh Hưng vừa lau mồ hôi vừa chia sẻ.

Người ngoài chỉ nhìn thấy những đống bùn đen đặc được đưa lên khỏi miệng cống. Nhưng ít ai hình dung được phía dưới đó là một "thế giới" hoàn toàn khác: Tối tăm, ngột ngạt, trơn trượt và luôn tiềm ẩn những rủi ro khó lường. Ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm chỉ cách nhau trong gang tấc. 

Gần 20 năm gắn bó với nghề, anh Hưng nhớ như in lần đầu tiên phải chui sâu vào lòng cống để xử lý điểm tắc nghẽn cũng trên tuyến đường Lê Lợi này. "Chất thải từ các hộ chăn nuôi ngập ngang người, mùi rất khó chịu. Mặc dù trước khi về nhà đã tắm gội nhưng tôi vẫn không dám ngủ gần con nhỏ, sợ ảnh hưởng sức khỏe", anh kể.

Công việc nạo vét cống không chỉ nặng nhọc mà còn đầy rẫy nguy hiểm. Dù được trang bị quần áo bảo hộ nhưng môi trường làm việc chật hẹp khiến bộ đồ bảo hộ thường xuyên bị cào rách bởi đinh, sắt thép còn sót lại dưới lòng cống. Nước thải lập tức ngấm vào quần áo, tiếp xúc trực tiếp với da.

Không ít lần công nhân bị đinh đâm vào chân, vật sắc cứa rách tay hoặc giẫm phải kim tiêm lẫn trong rác. Mỗi lần như vậy, họ đều phải khẩn trương vệ sinh, sát khuẩn rồi tiêm vắc - xin phòng uốn ván để phòng ngừa nhiễm bệnh.

Đó mới chỉ là những mối nguy nhìn thấy được. Điều khiến họ lo lắng hơn cả là các loại khí độc tích tụ trong môi trường yếm khí. Anh Ngô Thanh Minh, người đã có 14 năm làm nghề, vẫn chưa quên một lần đi sâu khoảng 20 mét trong tuyến cống trên đường Nguyễn Văn Cừ để tìm đầu ống hút bị mắc. "Tự nhiên thấy tức ngực, khó thở. Lúc ấy tôi chỉ nghĩ phải quay ra thật nhanh. Chậm chút nữa có lẽ đã ngất ngay trong cống", anh Minh kể lại.

Sau lần đó, tổ công tác thay đổi quy trình làm việc. Bây giờ, mỗi khi xuống cống đều có ít nhất hai người đi cùng nhau. Trong những đoạn cống tối om chỉ có ánh sáng yếu ớt từ chiếc đèn pin gắn trên mũ bảo hộ, họ liên tục gọi tên, hỏi nhau vài phút một lần để kiểm tra xem đồng đội có còn tỉnh táo hay không.

Làm việc quanh năm trong môi trường ẩm thấp, hôi hám, nhiều vi khuẩn và mầm bệnh nên bệnh ngoài da gần như trở thành "bạn đồng hành" với nhiều công nhân. Anh Hưng hiện vẫn phải duy trì điều trị chứng ngứa ngoài da kéo dài.

Điều đặc biệt là sau mỗi ngày làm việc, xà phòng hay sữa tắm gần như không thể đánh bay thứ mùi bám trên cơ thể. Các anh truyền nhau mẹo dân gian: Nấu nước lá hương nhu, cúc tần, lá lốt, sả... để tắm. "Có dùng mấy loại lá ấy mới đỡ mùi. Chứ tắm bằng xà phòng vẫn còn mùi cống bám trên người", anh Minh cười hiền.

Khi được hỏi nếu được lựa chọn lại, anh có đổi nghề hay không, người đàn ông ấy chỉ cười: "Có lẽ tôi vẫn chọn nghề này. Gắn bó bao năm rồi, thuộc từng tuyến cống, từng hố ga như thuộc đường về nhà nên dù khó khăn, vất vả vẫn thấy yêu nghề".

Theo kế hoạch, đến đầu tháng Chín tới đây, Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải sẽ duy tu và nạo vét hơn 28 km tuyến cống trên địa bàn phường Bắc Giang; nạo vét khoảng 1.415 m³ bùn tại các hố ga nhằm chủ động phòng, chống ngập úng trong mùa mưa bão.

Các khu vực được ưu tiên là Quảng trường 3/2, khu C8 - hồ Quang Minh, khu dân cư số 2, khu dân cư Cống Ngọc - Bến Xe, tuyến đường Hùng Vương, các tuyến cống dẫn về Trạm bơm Châu Xuyên 1, Châu Xuyên 2 cùng nhiều điểm thường xuyên xảy ra úng ngập.

Tảng mỡ kết dính được đưa lên từ đường cống thoát nước D.300.

Ông Nguyễn Tiến Tùng, Giám đốc Trung tâm cho biết, nhiều vị trí bùn thải đã đóng đặc, rác mắc kín trong lòng cống nên công nhân buộc phải trực tiếp xuống hố ga xử lý thủ công. "Công việc diễn ra trong môi trường chật hẹp, ẩm thấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nhưng anh em vẫn nỗ lực để khơi thông dòng chảy, hạn chế thấp nhất tình trạng ngập úng khi mưa lớn", ông Tùng nói.

Theo những người trực tiếp làm nghề, nguyên nhân khiến nhiều tuyến cống nhanh chóng bị tắc không chỉ do hạ tầng. Nếu trước đây đáng lo ngại nhất là chuồng trại chăn nuôi lợn, gà xả thải trực tiếp thì bây giờ lại là khu vực nhiều nhà hàng, quán ăn. Mỡ thừa, thức ăn thừa đổ xuống cống kết lại thành từng mảng lớn, làm tắc cả hệ thống.

Một số hố ga bị vùi lấp, công nhân phải đào lên mất nhiều công sức.

Thậm chí, nhiều chỗ phải dùng máy cắt bỏ những cọc sắt còn sót lại trong lòng cống, ảnh hưởng đến dòng chảy.

Suốt nhiều giờ đồng hồ theo chân những người thợ "móc cống", tôi cảm thấy khó thở vì mùi hôi nồng nặc bốc lên từ những hố ga. Nhìn những mảng bùn đen đặc quánh phủ kín đôi găng tay của những công nhân, tôi tự hỏi: Hệ thống thoát nước không phải là bãi rác, vậy mà tại sao nơi đây lại đang chứa quá nhiều rác thải?

Với những công nhân làm công việc phục vụ tiêu thoát nước và xử lý nước thải, điều họ mong muốn thật đơn giản: Mỗi người dân hãy bỏ rác đúng nơi quy định, đừng đổ mỡ thừa, thức ăn thừa hay các loại chất thải xuống cống. Chỉ một hành động nhỏ của mỗi người sẽ giảm đi rất nhiều nhọc nhằn, hiểm nguy cho những người đang lặng lẽ giữ cho phố phường luôn sạch sẽ.

Một nhà hàng kinh doanh ăn uống trên đường Nguyễn Thị Minh Khai vừa bị UBND phường Bắc Giang xử phạt do tự ý xả chất thải trực tiếp vào hố ga gây tắc cống.

Chiều tháng Bảy, cơn mưa rào bất chợt lại đổ xuống. Khi nhiều người vội vã tìm chỗ trú mưa thì anh Hưng, anh Minh cùng đồng nghiệp lập tức chia nhau đến các "điểm nóng" kiểm tra hệ thống cống, kịp thời xử lý những vị trí có nguy cơ tắc nghẽn. 

Trong tiếng mưa mỗi lúc một nặng hạt, bóng những người công nhân mặc áo bảo hộ khuất dần trên từng tuyến phố. Họ tiếp tục công việc của mình, lặng lẽ như bao ngày qua. Bởi họ hiểu rằng, chỉ khi dòng nước dưới những tuyến cống ngang, dọc được khơi thông, cuộc sống trên mặt đất mới có thể bình yên sau mỗi cơn mưa. Đó là giá trị mà những người làm nghề "móc cống" vẫn đang ngày ngày gìn giữ bằng mồ hôi, sức khỏe của chính mình. Có lẽ, điều họ xứng đáng nhận được không chỉ là sự ghi nhận mà trên hết là ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân đối với môi trường sống.