Ông Nguyễn Hùng kể về những năm tháng tham gia cách mạng.

Tai mắt của cách mạng

Ông Nguyễn Hùng bước sang tuổi 86 nhưng vẫn am tường, giọng nói đầy hào sảng. Nhớ lại mấy chục năm trước, ông cho hay, ngày 27-3-1945, quân và dân xã Phẩm Trật (tức xã Hùng Sơn ngày nay) đánh đuổi phát xít Nhật và lật đổ phong kiến tay sai, thành lập chính quyền cách mạng. Ông được cấp trên tín nhiệm giao làm đội trưởng đội nhi đồng cứu quốc xã. Khi đó, ông Hùng 14 tuổi, dáng người thấp bé. Có lần, ông giả làm trẻ chăn trâu ở khu vực tên Lục Liễn (mật thám của thực dân Pháp) hay lui tới để thám thính. Sau nhiều ngày, ông phát hiện hắn thay đổi địa điểm hoạt động nên nhanh chóng báo tin cho lực lượng tự vệ xã kịp thời có phương án đấu tranh.

“Nhỏ tuổi như vậy đã tham gia hoạt động cách mạng, ông có lo ngại gặp nguy hiểm không?”, tôi hỏi, ông cười lớn, nói: Bác Hồ đã căn dặn thiếu nhi “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ”. Hơn nữa, lòng căm thù quân cướp nước đã thôi thúc chúng tôi tham gia cách mạng. Chính vì nhỏ tuổi, nhỏ người nên địch chủ quan, không nghi ngờ, chúng tôi chưa lần nào để lộ danh tính, ảnh hưởng đến tổ chức.

Phong trào cách mạng ở Hiệp Hòa ngày càng lên cao. Ông Hùng được giao làm Phó ban Thông tin tuyên truyền xã. Ngày ngày, ông cẩn thận kẻ vẽ khẩu hiệu ở những vị trí dễ nhìn, đông người qua lại để tuyên truyền như: “Việt Nam độc lập muôn năm”, “Hồ Chủ tịch muôn năm”, “Tăng gia sản xuất, chống nạn mù chữ”... Buổi tối, ông dẫn đầu đội nhi đồng cứu quốc đi cổ động, hát những bài hát cách mạng từ thôn này đến thôn khác. Những tiếng hô vang, dõng dạc thu hút sự chú ý của đông đảo bà con.

Được Bác Hồ tặng huy hiệu

Năm 1953, đang là cán bộ tổ chức của Ty Giao thông - Công chính tỉnh Bắc Giang, ông Hùng được giao phụ trách hai đại đội thanh niên xung phong (TNXP) C231 và C232 làm nhiệm vụ ở Đèo Cà, xã Đồng Hưu (Yên Thế). Đèo Cà là trọng điểm đánh phá ác liệt của giặc Pháp. Chỉ tính riêng đợt cao điểm 35 ngày đêm (từ ngày 4-4 đến 7-5-1954), thực dân Pháp trút xuống đây hàng nghìn quả bom tấn, bom sát thương, nhiều đoạn đường hư hỏng nặng, bị chia cắt. 

Với tinh thần "Giặc phá ta lại làm, giặc đánh ta cứ đi", dù mưa dầm hay nắng gắt, ông cùng đồng đội bền bỉ lấp hố bom, san gạt mặt đường. Địch đánh phá ác liệt, không ít TNXP đã anh dũng hy sinh, ông Hùng động viên anh em vững tâm chiến đấu, tin vào cách mạng. Đường hỏng, TNXP sửa, xe lại đi. Vì thế, những chuyến xe chở vũ khí, lương thực từ hậu phương đã kịp thời tiếp sức cho bộ đội ta ở mặt trận Điện Biên Phủ.

Biết lực lượng TNXP tại “Cửa tử Đèo Cà” lập công lớn, Bác Hồ đã gửi tặng Huy hiệu và thư khen. Ông Hùng là một trong số những người đón nhận vinh dự đó. Đến nay, ông vẫn nhớ lời Bác dặn dò trong thư: “Bác biết các cháu có thành tích xuất sắc trong chiến dịch Đèo Cà. Bác mong rằng các cháu phát huy hơn nữa để xứng đáng là cháu ngoan của Bác”. Sau này, ông Hùng công tác tại nhiều đơn vị, đến năm 49 tuổi thì nghỉ hưu. Ông vẫn luôn khắc ghi lời Bác, dù trong hoàn cảnh nào cũng học và làm theo tấm gương của Người.

Dày công biên soạn lịch sử đảng bộ xã

Nghỉ hưu khi còn sức khỏe, ông tiếp tục công tác tại địa phương, được mọi người tín nhiệm. Công việc ông tâm đắc nhất là cùng một số đồng chí cán bộ tiền khởi nghĩa, nguyên lãnh đạo xã dày công tìm hiểu, biên soạn cuốn Lịch sử Đảng bộ xã Hùng Sơn. Bắt đầu từ năm 2000 đến năm 2013, cuốn sách được xuất bản trong niềm vui, tự hào của cán bộ, đảng viên trong xã.

“Khó nhất là việc tìm thông tin lịch sử hình thành làng xã, trại ấp cũng như cơ cấu tổ chức hành chính. Chúng tôi đã đến kho tư liệu của tỉnh để tìm đọc Nghị định của Thống xứ Bắc Kỳ về việc thành lập các tổ chức chính quyền, cơ sở; nghiên cứu các câu đối, bài thơ viết bằng chữ Hán tại đình, chùa của địa phương để tập hợp thông tin. Cùng với những tư liệu bản thân có được từ những năm công tác ở Ban Tuyên giáo Huyện ủy Hiệp Hòa, Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Hà Bắc, tôi đã cùng nhóm biên soạn hoàn thiện nội dung khó nhất của cuốn lịch sử Đảng bộ xã Hùng Sơn”, ông Hùng chia sẻ. Nhìn lại chặng đường đã qua, người cán bộ tiền khởi nghĩa tự nhủ, còn sống ngày nào sẽ tiếp tục học và làm theo Bác, dặn dò con cháu sống giản dị, chan hòa, cống hiến cho quê hương, đất nước.

Mạc Yến