Nghệ nhân Lục Văn Tích hướng dẫn hội viên Câu lạc bộ hát dân ca xã Sơn Hải (Lục Ngạn) một số làn điệu. Ảnh: Việt Hưng.

Tỉnh Bắc Giang đã có một số “Nghệ nhân ưu tú” được Nhà nước vinh danh, khen thưởng, ông có thể đánh giá hiệu quả từ việc vinh danh trên?

Trong đợt xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ nhất (năm 2015), tỉnh có 17 cá nhân được vinh danh. Chủ yếu các nghệ nhân thuộc loại hình trình diễn dân gian (quan họ, dân ca Cao Lan, Sán Chí, tuồng, chèo), trong đó có ba nghệ nhân là người dân tộc thiểu số.

Đây là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với các nghệ nhân - chủ thể sáng tạo, lưu giữ và truyền dạy những tinh hoa văn hóa, nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Danh hiệu cao quý ấy là nguồn động viên quý báu đối với các nghệ nhân. Họ đều rất tự hào, trách nhiệm hơn với di sản, đồng thời là động lực để họ tiếp tục cống hiến tích cực trong công tác truyền dạy di sản cho thế hệ sau.

Lần xét tặng này có điểm gì mới? Công tác lập hồ sơ ở tỉnh được triển khai đến đâu, thưa ông?

Bộ phận chuyên môn đã nhận được hơn 70 hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, "Nghệ nhân ưu tú" trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Nét mới trong lần xét tặng này là tỉnh sẽ đề nghị Nhà nước phong tặng thêm danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân” mà đối tượng là những “Nghệ nhân ưu tú” được công nhận năm 2015, đến nay bộ phận chuyên môn đã nhận được 4 hồ sơ đề nghị đối với danh hiệu này.

Chúng tôi đã gửi công văn đến các huyện, TP hướng dẫn công tác xét tặng danh hiệu, đồng thời mời chuyên gia từ Cục Di sản văn hóa trực tiếp trao đổi, tập huấn các nội dung liên quan cho lãnh đạo, chuyên viên phụ trách từ cấp xã đến cấp huyện.

Hai "Nghệ nhân ưu tú" Nguyễn Phú Hiệp (trái), Nguyễn Đăng Nam (Việt Yên) trình diễn di sản dân ca quan họ.

Lần thứ nhất, quá trình lập hồ sơ gặp một số trục trặc, để rút kinh nghiệm ngành văn hóa có biện pháp gì?

Lần trước việc lập hồ sơ chất lượng chưa bảo đảm, nhiều lần phải sửa đổi, bổ sung dẫn đến tiến độ chậm, có hồ sơ không được sự đồng thuận cao của cộng đồng. Trong số hơn 60 hồ sơ đề nghị, hội đồng cấp tỉnh chỉ bỏ phiếu lựa chọn được 18 hồ sơ nhưng sau đó một hồ sơ phải loại do có đơn thư khiếu nại. Để khắc phục tình trạng này, năm nay Sở đã đề nghị các huyện, TP tuyên truyền, phổ biến sâu rộng Nghị định số 62/2014/NĐ-CP của Chính phủ và Kế hoạch xét tặng các danh hiệu đến các đối tượng. Đồng thời, tổ chức tiếp nhận, hỗ trợ cá nhân hoàn thiện hồ sơ.

Vậy xin ông cho biết quy trình, thủ tục xét tặng các danh hiệu lần này?

Việc xét tặng các danh hiệu khá nhạy cảm vì các tiêu chí gắn liền với sự ghi nhận từ cộng đồng. Do đó, việc bình xét khách quan, minh bạch cần được đặt lên hàng đầu". Ông Nguyễn Sĩ Cầm

Việc xét tặng các danh hiệu khá nhạy cảm vì các tiêu chí gắn liền với sự ghi nhận từ cộng đồng. Do đó, việc bình xét khách quan, minh bạch cần được đặt lên hàng đầu. Sở đã xây dựng quy trình xét tặng khá chặt chẽ, khách quan, đúng quy định từ cơ sở đến cấp tỉnh.

Đặc biệt, lần này Sở thành lập tổ thẩm định hồ sơ trực tiếp về cơ sở lấy ý kiến cộng đồng dân cư. Khi xét chọn, hội đồng cấp tỉnh sẽ bỏ phiếu kín để chọn ra cá nhân đạt từ 90% số phiếu trở lên, tiếp đến sẽ đăng tải danh sách này trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm lấy ý kiến nhân nhân trước khi trình hội đồng cấp bộ... Hy vọng với sự chỉ đạo sát sao, vào cuộc tích cực, triển khai các bước đúng quy định, đợt xét tặng lần này sẽ đạt kết quả cao.

Những quyền lợi, nghĩa vụ của nghệ nhân sau khi được công nhận là gì, thưa ông?

Khi được phong tặng, các nghệ nhân được nhận huy hiệu, giấy chứng nhận của Chủ tịch nước và tiền thưởng (12,5 lần mức lương cơ sở đối với danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân” và 9 lần mức lương cơ sở đối với danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú”).

Đối với nghệ nhân có thu nhập thấp, hoàn cảnh khó khăn được hưởng trợ cấp sinh hoạt hằng tháng. Kèm theo đó là nghĩa vụ như: Không ngừng hoàn thiện, tích cực phổ biến, truyền dạy tri thức và kỹ năng thực hành di sản văn hóa... Bên cạnh đó, các ngành, địa phương sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các nghệ nhân có thể truyền dạy, đào tạo đội ngũ kế cận, thường xuyên có điều kiện trình diễn di sản đến công chúng.

Nguyễn Hưởng (thực hiện)