Giao dịch tại một chi nhánh của Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội.

Mới đây, thông qua Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), sử dụng kênh Hiệp hội DN Trung Quốc tại Việt Nam và Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho thanh toán giao dịch thương mại hai bên trực tiếp bằng NDT tại Việt Nam.

Trước động thái này, Việt Nam cần thận trọng và trước mắt chưa thể chấp nhận cho thanh toán trực tiếp bằng NDT vì 3 lý do chủ yếu sau đây: Thứ nhất, Việt Nam đang nhập siêu lớn và kéo dài từ Trung Quốc, trong đó có việc nhập nhiều mặt hàng trong nước đã sản xuất được. 

Nếu dùng NDT để thanh toán, chắc chắn sẽ không chỉ làm giảm thu nhập ngoại tệ để phục vụ mục tiêu phát triển chung của đất nước, mà còn gia tăng cơ hội để Trung Quốc khai thác thông qua lợi thế phát hành, áp lực thanh toán và đòn bẩy tín dụng thương mại, buộc Việt Nam nhập siêu nhiều hơn, nhất là hàng tiêu dùng chất lượng thấp của Trung Quốc.

Thứ hai, đồng NDT hiện nay chưa đủ uy tín quốc tế tương xứng với quy mô nền kinh tế Trung Quốc bởi chưa đủ những yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” và cả lòng tin và cơ chế bảo đảm lòng tin trong và ngoài nước. Đặc biệt, tỷ giá đồng NDT luôn được Trung Quốc chủ động sử dụng như một công cụ tạo lợi thế cạnh tranh xuất khẩu bằng đồng NDT “rẻ” mà cách đây chưa xa, đã nhiều lần Mỹ gây áp lực buộc Trung Quốc điều chỉnh tăng giá đồng NDT. Việc chuyển đổi thanh toán từ đồng USD đang lên giá lấy đồng NDT luôn có giá rẻ sẽ gây thiệt hại kép cho Việt Nam, cả về tỷ giá, cả về dự trữ ngoại hối…

Thứ ba, quan hệ kinh tế và các quan hệ khác mà Trung Quốc thiết lập với Việt Nam còn trực tiếp và gián tiếp bị chi phối bởi nhiều mục tiêu đầy tham vọng của Trung Quốc ở Biển Đông, mà sự kiện hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương - 981 giữa năm 2014 chưa phải là thử thách cuối cùng và duy nhất. 

Việc cho phép thanh toán bằng NDT sẽ vô tình hay hữu ý để Trung Quốc có thêm công cụ tài chính - tiền tệ quan trọng và nhạy cảm gây tổn thương nền kinh tế Việt Nam theo cách họ muốn, đe dọa trực tiếp đến an ninh tiền tệ Việt Nam cả từ phương diện công cụ thanh toán lẫn điều kiện thanh toán, sử dụng NDT…

Nói cách khác, một khi nền kinh tế Việt Nam có sức cạnh tranh chưa mạnh, khả năng quản lý thị trường tài chính - tiền tệ còn nhiều hạn chế, nếu đồng NDT được cho phép thanh toán ở Việt Nam đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ tăng xuất siêu vô hạn độ, mở rộng được phạm vi thanh toán và ảnh hưởng, chủ động và mạnh mẽ, khó lường và nguy hiểm hơn trong tác động thao túng nền kinh tế Việt Nam vì mục tiêu của mình. 

Kết cục, không chỉ gây ảnh hưởng lớn tới việc giảm tự chủ và hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ, mà còn làm tăng nguy cơ, áp lực đa dạng và khó lường đe dọa sự ổn định và an toàn hệ thống vĩ mô, trật tự của thị trường và đời sống của người dân Việt Nam.

Triển vọng đồng NDT được cho phép thanh toán ở Việt Nam tùy thuộc vào sự phát triển kinh tế của 2 nước, khả năng quản lý an toàn vĩ mô của Việt Nam, cũng như mức độ phát triển và độ tin cậy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam – Trung Quốc, và quan trọng nhất là cơ chế bảo đảm lòng tin chiến lược cho mối quan hệ đó.

Theo TS Nguyễn Minh Phong/KTĐT