Từ danh hiệu thế giới

Giữa một thế giới phẳng liên tục biến động, điều giúp một vùng đất không bị hòa tan chính là bản sắc. Với Bắc Ninh, mạch nguồn văn hóa Kinh Bắc được bồi đắp qua hàng nghìn năm chính là một tài sản đặc biệt của hiện tại và tương lai. Bắc Ninh đang sở hữu hệ thống di sản đặc biệt phong phú, trong đó có 8 di sản được UNESCO ghi danh, trải rộng từ di sản phi vật thể, di sản tư liệu đến di sản văn hóa thế giới, tạo nên một mạng lưới di sản hiếm có.

Di sản văn hóa Bắc Ninh ngày càng được quảng bá, lan tỏa sâu rộng với bạn bè quốc tế.

Song nguồn vốn di sản chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được đánh thức bằng một cách nhìn mới và cách làm phù hợp. Bởi sức sống của di sản ngoài việc gìn giữ các giá trị vật thể, phi vật thể, còn là khả năng lan tỏa, tạo sức hút, khơi dậy nhu cầu tìm hiểu, trải nghiệm và tiếp tục trao truyền những giá trị, câu chuyện văn hóa của vùng đất Kinh Bắc.

Nhìn từ thực tiễn, Bắc Ninh đang có nhiều bước chuyển động mới về tư duy phát triển văn hóa, thể hiện qua hàng loạt sự kiện văn hóa, nghệ thuật và du lịch. Từ tháng 7/2025 đến nay, di sản văn hóa trở thành một điểm nhấn trong nhiều hoạt động quảng bá hình ảnh địa phương. Nổi bật như Chương trình nghệ thuật chào mừng thành lập tỉnh; không gian Bắc Ninh tại Triển lãm thành tựu đất nước "80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc"; Liên hoan Chèo toàn quốc năm 2025; Lễ hội Trái cây Bắc Ninh năm 2025; Festival "Về miền di sản Bắc Ninh - 2026"...

Chuỗi sự kiện quy mô lớn đã mở ra không gian mới để văn hóa Kinh Bắc hiện diện sống động, tạo thêm nhiều điểm chạm giữa giá trị truyền thống và đời sống đương đại. Phương thức tổ chức các sự kiện ngày càng chuyên nghiệp, đa dạng và có trọng tâm, đưa văn hóa Bắc Ninh bước ra ngoài không gian truyền thống, mở rộng khả năng tiếp cận và kết nối di sản Kinh Bắc với cộng đồng, du khách, công chúng trong nước và quốc tế. Đó chính là sự chuyển dịch từ tư duy bảo tồn sang chủ động phát huy giá trị di sản.

Theo ông Trịnh Hữu Hùng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Di sản văn hóa không còn được nhìn nhận như một giá trị cần bảo tồn, mà được phát huy như một nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, giúp xây dựng hình ảnh địa phương, gia tăng mức độ nhận diện, tăng tính cạnh tranh và khẳng định vị thế của Bắc Ninh trong không gian văn hóa, du lịch quốc gia, quốc tế.

UNESCO ghi danh nhưng để di sản thực sự hiện diện trong đời sống đương đại, được công chúng quốc tế tìm đến và trải nghiệm đòi hỏi năng lực sáng tạo và tổ chức lại nguồn vốn di sản. Như di sản dân ca quan họ Bắc Ninh không đơn thuần là những làn điệu được hát trong phạm vi làng xã, mà còn là nghệ thuật ứng xử, là phong cách sống, là ngôn ngữ âm nhạc đặc sắc hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, giáo dục và du lịch. Hoặc tranh dân gian Đông Hồ, ngoài những bản khắc gỗ với sản phẩm tranh truyền thống thì sau đó còn cả hệ thống tri thức về chất liệu tự nhiên, kỹ thuật in, mỹ thuật dân gian và quan niệm sống của người Việt.

Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm cũng vậy, hơn 3.000 bản khắc gỗ không chỉ chứa đựng tư tưởng, giáo lý Thiền phái Trúc Lâm mà còn lưu giữ tri thức về y học, văn học và kỹ thuật khắc in. Giá trị của mộc bản không phải để cất giữ trưng bày mà còn ở khả năng mở ra những hướng nghiên cứu, giáo dục và sáng tạo mới. Với Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc khi được UNESCO ghi danh đồng nghĩa có thêm một cơ hội đưa giá trị của Thiền phái Trúc Lâm và tư tưởng Phật giáo nhập thế của Việt Nam đến với thế giới. Tầm nhìn sẽ được nâng lên từ một điểm hành hương trong nước hướng tới một không gian văn hóa, tâm linh có sức hấp dẫn, thu hút du khách và Phật tử quốc tế.

Đến phát triển kinh tế di sản

Bắc Ninh đang ở trong bối cảnh phát triển với độ mở lớn, mức độ giao thoa văn hóa diễn ra mạnh mẽ. Những nhà máy hiện đại, các tập đoàn đa quốc gia cùng hàng vạn chuyên gia, kỹ sư và người lao động từ nhiều vùng, miền đến sinh sống và làm việc đang tạo nên một không gian kinh tế năng động, đa văn hóa. Bắc Ninh sẽ bước vào một chặng đường phát triển mới với lợi thế lớn về kinh tế, hạ tầng, công nghiệp và hội nhập. Vì vậy, một thành phố có tầm vóc là khi biết biến những giá trị riêng thành câu chuyện có sức sống, sức lan tỏa và khả năng định vị mình trên bản đồ thế giới. Câu chuyện của thành phố Bắc Ninh đã được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, kết tinh trong quan họ, tranh Đông Hồ, quê hương nhà Lý, Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà; trong những làng nghề, lễ hội, phong tục, tri thức dân gian và lớp trầm tích văn hóa Kinh Bắc.

Thế hệ nghệ sĩ, nghệ nhân gạo cội gìn giữ, trao truyền di sản dân ca quan họ Bắc Ninh.

Theo giới chuyên gia về phát triển công nghiệp văn hóa, Bắc Ninh cần hình thành hệ sinh thái kinh tế, văn hóa và du lịch trải nghiệm chất lượng cao; phát triển các tuyến du lịch chuyên đề, sân khấu thực cảnh, sản phẩm trải nghiệm; huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công - tư; tăng cường số hóa, truyền thông quốc tế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cùng với đó là những cơ chế đủ mạnh để nghệ nhân, người thực hành di sản và cộng đồng thực sự được hưởng lợi từ giá trị mà họ tạo ra.

Khẳng định vai trò quan trọng của chủ thể di sản văn hóa Kinh Bắc, ông Nguyễn Hữu Toàn, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa nhấn mạnh: Mọi sự phát triển đều bắt đầu từ con người. Bắc Ninh là vùng đất đặc biệt, cái nôi của người Việt cổ và là nơi hun đúc nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Vì vậy, văn hóa và con người Bắc Ninh mang những nét đặc trưng rất riêng biệt, vừa tinh tế, hào hoa, vừa dân dã, sâu lắng. Sự hòa quyện giữa yếu tố làng quê và thị thành đã tạo nên sức hút độc đáo trong tâm hồn người Kinh Bắc, thể hiện rõ qua hệ thống di sản văn hóa phong phú và đa dạng. Để phát triển bền vững trong giai đoạn mới, Bắc Ninh phải dựa vào chính chủ nhân của vùng đất này - những con người mang trong mình dòng máu và truyền thống văn hóa ngàn năm.

Muốn tạo giá trị kinh tế từ tiềm lực di sản văn hóa, trước hết cần có hệ thống nguồn lực đồng bộ. Trong đó, nguồn lực chính sách mở đường, tạo hành lang để các nguồn lực được huy động và kết nối. Nguồn lực con người sẽ biến chủ trương thành những sản phẩm. Nguồn lực tài chính tạo điều kiện để ý tưởng trở thành công trình, sản phẩm và hoạt động có sức lan tỏa. Hiện nay, Nghị quyết 80-NQ/TW cùng Kế hoạch 36-KH/TU và Nghị quyết 77-NQ/TU chính là nền tảng cho Bắc Ninh phát triển công nghiệp sáng tạo, mở rộng thị trường văn hóa, xây dựng sản phẩm văn hóa gắn với du lịch, dịch vụ và huy động nguồn lực. Đặc biệt, mục tiêu bố trí tối thiểu 4% tổng chi ngân sách hằng năm cho văn hóa là minh chứng về tầm nhìn mới, khẳng định đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển.

Khai mạc triển lãm ảnh “Bắc Ninh xưa và nay”

BẮC NINH - Gần 300 tác phẩm được trưng bày giới thiệu tại Triển lãm ảnh với chủ đề “Bắc Ninh xưa và nay” đã tái hiện những dấu mốc lịch sử, giá trị văn hóa và thành tựu nổi bật của tỉnh qua các thời kỳ.

Di sản trong lòng đất kể chuyện ngàn năm

BẮC NINH - Nằm sâu dưới các lớp địa tầng trong lòng đất Kinh Bắc là những bí mật ngàn năm về cội nguồn dân tộc. Mỗi cuộc khai quật khảo cổ lại hé mở một phần quá khứ qua hiện vật, di vật và dấu tích kiến trúc. Song những gì được tìm thấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng ta quan tâm bảo vệ, nghiên cứu, nếu không, hiện vật khảo cổ có thể vẫn sẽ bị lãng quên ngay cả khi đã được phát hiện.

Bắc Ninh: Đổi mới các tour, tuyến để du lịch hấp dẫn hơn

Bắc Ninh - Kinh Bắc đang sở hữu chiều sâu văn hóa hiếm có trên bản đồ di sản Việt Nam và thế giới với hệ thống di sản phong phú, trong đó có 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận.