Tuổi thơ bên cửa Phật

"Đại Việt sử ký toàn thư" chép về vua Lý Thái Tổ như sau: "Vua họ Lý, húy là Công Uẩn, người châu Cổ Pháp, mẹ là họ Phạm, đi chơi ở chùa Tiêu Sơn cùng với người thần rồi có chửa, sinh ra vua vào ngày 12 tháng 2 năm Giáp Tuất (974)... Vua mới được 3 tuổi, mẹ đẻ ẵm đến cho làm con nuôi thiền sư Lý Khánh Văn. Từ bé đã thông minh, vẻ người tuấn tú khác thường. Lúc còn trẻ thơ đến học ở chùa Lục Tổ, nhà sư Vạn Hạnh thấy khen rằng: Đứa trẻ này không phải người thường, sau này lớn lên, tất có thể giải quyết được mọi việc khó khăn, làm vua giỏi trong thiên hạ".

Giếng Mắt Rồng ở chùa Cổ Pháp gắn với những chuyện kể về tuổi thơ của vua Lý Thái Tổ.

Chùa Cổ Pháp - nơi thiền sư Lý Khánh Văn trụ trì - được xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ VIII, nổi tiếng với cảnh quan thanh tịnh, khuôn viên xanh mát, phong cảnh hữu tình. Trước cửa chùa là dòng Tiêu Tương thơ mộng. Trải qua bao biến thiên thăng trầm, nhiều lần trùng tu, tôn tạo, chùa Cổ Pháp hiện tọa lạc trên khu đất đẹp ở phía Bắc tổ dân phố Đại Đình (phường Từ Sơn). Chùa gồm các hạng mục: Tam quan, tiền đường, tam bảo, nhà thờ Phật, nhà Mẫu, nhà Tổ. Đặc biệt, hệ thống bia đá, chuông đồng, hoành phi, câu đối cùng những di vật còn được lưu giữ tại đây là bằng chứng vật chất xác thực, góp phần làm sáng tỏ lịch sử ngôi chùa và khẳng định mối liên hệ mật thiết với tuổi thơ của vua Lý Thái Tổ.

Gần 20 năm gắn bó với chùa Cổ Pháp, ni sư Đàm Dung cho biết, những di vật còn được lưu giữ gồm bia đá, chuông đồng, giếng cổ. Trong đó, quả chuông khắc dòng chữ "Cổ Pháp tự chung", được đúc năm 1842, cùng hệ thống bia ký là những tư liệu có giá trị trong việc nghiên cứu lịch sử ngôi chùa. Đáng chú ý, giếng Mắt Rồng vẫn được người dân địa phương gìn giữ như một dấu tích quan trọng. Tương truyền, khi Lý Công Uẩn còn bé đã được tắm bằng nước lấy từ giếng này.

Giá trị lịch sử, văn hóa của chùa Cổ Pháp cũng được giới nghiên cứu đánh giá cao. Tại hội thảo khoa học quốc tế về vua Lý Công Uẩn vừa qua, các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã đến tham quan, khảo sát thực tế tại di tích. Sau khi tìm hiểu về ngôi chùa, các nhà nghiên cứu đề xuất cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương sớm quan tâm lập hồ sơ đề nghị xếp hạng chùa Cổ Pháp là di tích cấp quốc gia.

Ngôi chùa nuôi lớn chí vua

Trong "Lịch triều hiến chương loại chí", sử gia Phan Huy Chú đã chép: "Núi Tiêu ở xã Tiêu Sơn, trên núi có chùa Trường Liêu là chỗ trụ trì của sư Vạn Hạnh... Lý Thái Tổ đầu thai ở đây".

Những giai thoại lưu truyền tại địa phương kể rằng: Lý Công Uẩn ngay từ khi mới sinh ra đã có điềm báo sẽ làm vua. Thuở nhỏ, tính khí ông đã khác thường, ham học võ nghệ, có chí khí hơn người. Ông được thiền sư Lý Khánh Văn nhận nuôi dưỡng tại chùa Cổ Pháp. Đến khoảng 7 tuổi, ông được đưa đến chùa Tiêu Sơn để tiếp tục học tập dưới sự chỉ dạy của thiền sư Vạn Hạnh. Tại chùa Tiêu, cậu bé Lý Công Uẩn không chỉ được học chữ, học đạo mà còn học cách nhìn thế cuộc, thấu hiểu lòng người và nung nấu hoài bão lớn lao cho vận mệnh quốc gia. Trong ký ức dân gian, thiền sư Vạn Hạnh chính là người đã sớm nhận ra khí chất "đế vương" của Lý Công Uẩn, từ đó tìm cách giáo dưỡng rồi tận lực chuẩn bị hành trang giúp ông lên làm vua, khai mở vương triều Lý.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Thanh, Ủy viên Hội đồng Khoa học Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, để lý giải đầy đủ tài năng, tầm vóc của Lý Công Uẩn, cần đặt ông trong bối cảnh văn hóa, tư tưởng và các mối quan hệ đã góp phần hình thành nhân cách của ông. Trong đó, có vai trò đặc biệt quan trọng của các thiền sư Lý Khánh Văn, Lý Vạn Hạnh... Đó là những người đã cưu mang, giáo dưỡng và hun đúc nên tư tưởng, bản lĩnh, chí lớn của bậc minh quân.

Với lịch sử lâu đời, chùa Tiêu còn gọi là Thiên Tâm tự, tọa lạc ở lưng chừng núi Tiêu thuộc phường Tam Sơn. Ngôi chùa hiện gồm tam bảo, nhà Tổ, nhà khách, gác chuông, vườn tháp và các công trình phụ trợ. Ngôi cổ tự ẩn mình dưới bóng cổ thụ, tuy không bề thế nhưng giữ gìn được nét kiến trúc cổ kính, mộc mạc, thanh tĩnh, đậm chất thiền của miền Kinh Bắc. Một trong những báu vật còn lưu giữ tại chùa là bia đá "Lý gia linh thạch" khắc năm 1793, được đặt trong nhà bia trước lối vào Tam bảo. Tấm bia ghi lại truyền thuyết về chùa Thiên Tâm và lưu truyền câu chuyện bà Phạm Thị gặp "nhân thần" rồi thụ thai, sinh ra Lý Công Uẩn. Đó là cứ liệu quan trọng góp phần làm sáng rõ mối liên hệ giữa chùa Tiêu Sơn với thân thế vua Lý Thái Tổ cùng quá trình hình thành triều Lý - triều đại đã phát triển suốt 216 năm, ghi dấu ấn rực rỡ trong lịch sử dân tộc.

Bên cạnh hệ thống di vật, chùa Tiêu Sơn còn lưu giữ những tháp cổ là nơi yên nghỉ của các vị sư tổ từng tu hành, trụ trì tại đây. Đáng chú ý là tháp Viên Tuệ, nơi phát hiện nhục thân thiền sư Như Trí - pho tượng thiền táng hiếm hoi của Việt Nam đã tồn tại gần 300 năm mà không phân hủy. Ngoài ra, trên đỉnh núi Tiêu, pho tượng thiền sư Vạn Hạnh bằng đá xanh cao 5m, tạo điểm nhấn nổi bật cho không gian di tích, đồng thời tôn vinh vai trò của bậc cao tăng uyên thâm lỗi lạc trong lịch sử Phật giáo Việt Nam gắn với tiến trình chính trị thời Lý. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa và Phật giáo, chùa Tiêu Sơn được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1991.

Từ chốn thiền môn, Lý Công Uẩn đã hoàn thành sứ mệnh của người đặt nền móng cho một quốc gia độc lập và văn hiến. Dù ông đã về cõi vĩnh hằng từ gần một thiên niên kỷ trước nhưng dưới những mái chùa cổ trầm mặc giữa dòng chảy thời gian, tiếng chuông vẫn ngân vọng, kể với hậu thế về tầm nhìn và những di sản vĩ đại mà bậc quân vương mang tinh thần Phật giáo đã để lại cho dân tộc.

Núi Dành - Nơi hội tụ những di sản văn hóa đặc sắc

BẮC NINH - Núi Dành hay còn gọi là núi Chung Sơn có độ cao hơn 100 mét so với mực nước biển. Nơi đây có loài thảo mộc quý sâm Nam tiến vua, có hội đền Dành nức tiếng. Núi Dành cũng là điểm du lịch tâm linh - sinh thái với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp.

Còn đây dấu tích Tiêu Tương

BẮC NINH - Không còn trên bản đồ, cũng không còn tư liệu chính thống nào ghi chép trọn vẹn nhưng sông Tiêu Tương vẫn “chảy” mãi trong tiềm thức người Bắc Ninh với câu chuyện tình Trương Chi - Mỵ Nương và trong tiếng ca quan họ.

Nét duyên làng nón

BẮC NINH - Từ bao đời nay, chiếc nón lá không chỉ là vật dụng che nắng, che mưa mà còn gắn với hình ảnh người phụ nữ Việt Nam chịu thương, chịu khó. Tại làng nghề Gai Bún, thôn Tráng Quán, xã Tiên Lục (thành phố Bắc Ninh), hình ảnh những người phụ nữ ngồi bên hiên nhà hay dưới bóng cây, tỉ mỉ với từng mũi kim, sợi chỉ đã trở nên quen thuộc. Làm nón không chỉ để mưu sinh mà còn là cách lưu giữ ký ức, nếp sống làng quê của người dân nơi đây.