Nơi đây không chỉ lưu giữ kiến trúc cổ kính mà còn gắn với huyền tích về Đức Thánh Mẫu Phùng Thị Nhan và những người con tài đức, đặc biệt là hai vị tướng quân Trương Hống, Trương Hát, những người có công lớn trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, bảo vệ non sông. Ghi nhận những đóng góp đó, các triều đại đã ban nhiều sắc phong cho “Nhị vị tướng quân” Trương Hống, Trương Hát và những người con của Thánh Mẫu, trong đó có sắc phong cao nhất là “Tam Giang thượng đẳng thần” (tức Đức Thánh Tam Giang).

Tượng thờ Đức Thánh Mẫu cùng những người con trai (Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy) tại nghè Chu Mẫu.

Đặc biệt, huyền tích về hai vị tướng Trương Hống, Trương Hát còn gắn với sự ra đời của bài thơ thần “Nam quốc sơn hà”, được xem là bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của dân tộc. Theo một số tư liệu sử sách ghi chép lại, năm 1077, trong cuộc kháng chiến chống quân Tống trên phòng tuyến sông Như Nguyệt, Thái úy Lý Thường Kiệt đã đến đền Xà (thờ Đức Thánh Tam Giang) làm lễ cầu các vị thần âm phù, trợ giúp quân dân Đại Việt. Đêm ấy, bài thơ thần vang lên giữa không gian chiến trận, khích lệ tinh thần quân sĩ, hun đúc ý chí quyết chiến, quyết thắng. Dân gian lưu truyền rằng đó chính là sự hiển linh của hai vị tướng Trương Hống, Trương Hát phù trợ đánh giặc, giữ yên bờ cõi…

Trải qua thời gian, Cụm di tích đền Vân Mẫu, nghè Chu Mẫu và nhà Cố Trạch đã nhiều lần được tu bổ, tôn tạo. Ghi nhận công lao to lớn của Đức Thánh Tam Giang, hơn 370 làng dọc 2 bên sông Cầu (từ ngã 3 Xà, thuộc xã Tam Giang ngày nay đến sông Lục Đầu) đã lập đền thờ. Ông Nguyễn Văn Tháu, thủ từ Nghè Chu Mẫu cho biết: Hằng năm, vào ngày Rằm tháng 4 âm lịch (ngày mất của Đức Thánh Mẫu), Nhân dân địa phương và các làng thờ hai bên bờ sông Cầu lại tụ hội về “góp giỗ” tại Cụm di tích. Ông Nguyễn Văn Nghi ở phường Nhân Hòa chia sẻ: "Đã thành thông lệ hàng chục năm nay, cứ đến ngày Rằm tháng 4 âm lịch, người cao tuổi chúng tôi lại về Vân Mẫu để dâng hương, tri ân những đóng góp của Thánh Mẫu và nhị vị tướng quân Trương Hống, Trương Hát cũng như những người con của Thánh Mẫu trong một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc".

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc, Cụm di tích đền Vân Mẫu, nghè Chu Mẫu và nhà Cố Trạch là địa chỉ góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Bảo tồn, phát huy giá trị cụm di tích cũng chính là gìn giữ mạch nguồn văn hóa, lịch sử, góp phần làm giàu thêm bản sắc vùng đất Kinh Bắc.

Khảo sát xây dựng sản phẩm du lịch xanh

BẮC NINH - Viện Kinh tế du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) vừa tổ chức chương trình khảo sát (famtrip) và tọa đàm “Kết nối xây dựng tour du lịch xanh Bắc Ninh” với sự tham gia của hơn 40 chuyên gia, đại diện doanh nghiệp lữ hành và phóng viên báo chí.

Đà Nẵng công bố loạt sự kiện, lễ hội tổ chức dịp cuối năm

Với lịch trình sự kiện trải dài, Đà Nẵng mang đến những trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật đa dạng và tạo cơ hội để du khách khám phá chiều sâu di sản, phong tục và đời sống cộng đồng ở từng vùng miền.

Hấp dẫn mì màu

BẮC NINH - Không cầu kỳ về hình thức cũng như nguyên liệu, mì màu (còn gọi là mì mầu) vẫn có sức hấp dẫn riêng, trở thành món ăn quen thuộc với nhiều người dân thành phố Bắc Giang trước đây.

Nguyễn Đăng Đạo - Danh thơm đất Kinh Bắc

BẮC NINH - Trong lịch sử khoa bảng Kinh Bắc, Nguyễn Đăng Đạo (1651-1719) là một danh nhân tiêu biểu thời Lê Trung Hưng. Không chỉ đỗ Trạng nguyên, ông còn để lại dấu ấn trong hoạt động ngoại giao và được hậu thế tôn vinh bằng danh xưng “Lưỡng quốc Trạng nguyên”.

Bắc Ninh: Ấn tượng khai mạc tuần Lễ hội Ẩm thực Yên Thế năm 2026

BẮC NINH - Lễ hội Ẩm thực Yên Thế năm 2026 diễn ra trong 7 ngày với nhiều hoạt động đặc sắc tôn vinh văn hóa, ẩm thực và tiềm năng du lịch vùng đất giàu truyền thống lịch sử.