Tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho công nhân tại Công ty TNHH Fu Hong (Khu công nghiệp Đình Trám). Ảnh: Trần Miền

Sau hơn 9 năm thi hành, BLDS có tác động tích cực đến sự phát triển KT-XH của đất nước cũng như hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm của chủ thể trong các lĩnh vực dân sự, hôn nhân - gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động... 

Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, trước yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng, các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và đặc biệt là yêu cầu về công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế... thì BLDS hiện hành đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. 

Trong đó nổi bật là các vấn đề: Thứ nhất, một trong những yêu cầu của Nhà nước pháp quyền, đặc biệt sau khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành là phải có cơ chế pháp lý để công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân về dân sự trong khi một số quy định của BLDS hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu này. 

Thứ hai, nhiều quy định của BLDS còn chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Thứ ba, trong hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự, BLDS hiện hành chưa thể hiện được đầy đủ vị trí, vai trò của mình với tư cách là bộ luật nền, luật chung. 

Thứ tư, cấu trúc của BLDS có điểm chưa hợp lý, chưa bảo đảm tính đồng bộ, hệ thống, tính logic giữa các phần và chế định của Bộ luật. Đó còn chưa kể nhiều quy định được lặp lại giữa các phần và các chế định; một số quy định không bảo đảm tính rõ ràng, tạo ra những cách hiểu khác nhau gây khó khăn cho quá trình áp dụng trong thực tiễn. Do đó, việc xây dựng BLDS (sửa đổi) là rất cần thiết. 

Ngày 25-12-2014, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo BLDS (sửa đổi). Việc lấy ý kiến nhân dân nhằm phát huy quyền làm chủ, huy động trí tuệ của nhân dân góp ý vào nội dung dự thảo BLDS (sửa đổi), bảo đảm cụ thể hóa quy định của Hiến pháp về công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. 

Ngày 2-1-2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nội dung lấy ý kiến về dự thảo BLDS (sửa đổi) bao gồm: Toàn bộ nội dung của dự thảo gồm 6 phần, 26 chương, 712 điều, trong đó tập trung vào các vấn đề trọng tâm như: Trách nhiệm của của cơ quan có thẩm quyền trong việc bảo vệ quyền dân sự (điều 19 dự thảo); quyền nhân thân (mục 2 chương 3 dự thảo); chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự (các chương 3, 4, 5, 6 dự thảo); hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự không tuân thủ quy định về hình thức (điều 145 dự thảo); hình thức sở hữu và quyền sở hữu (phần thứ hai dự thảo); các quy định về hợp đồng dân sự (phần thứ ba dự thảo); thời hiệu bao gồm thời hiệu hưởng quyền và thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ dân sự (mục 2 chương 10 dự thảo). Ngoài ra, các ý kiến có thể đóng góp về kỹ thuật trình bày các quy định trong dự thảo. 

BLDS là đạo luật có ý nghĩa to lớn về mặt bảo đảm quyền con người, quyền công dân, phát triển KT-XH và về xây dựng pháp luật. Vì vậy, khi Bộ luật này được thông qua trên cơ sở tiếp thu ý kiến rộng rãi của nhân dân, sẽ tạo cơ chế pháp lý hữu hiệu để công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền dân sự của các cá nhân, pháp nhân, đặc biệt trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của bên yếu thế, bên thiện chí trong quan hệ dân sự; hạn chế đến mức tối đa sự can thiệp của cơ quan công quyền vào việc xác lập, thay đổi, chấm dứt các quan hệ dân sự; tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy sản xuất kinh doanh, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực xã hội góp phần phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

  Luật gia Hoàng Văn Lợi