Phòng nhân giống nấm linh chi bỏ trống.

Nhiều công trình bỏ không

Những năm trước, vào thời điểm này, Trung tâm Giống nấm Bắc Giang bước vào vụ sản xuất sôi động nhất vì đúng mùa trồng nấm. Các phòng chức năng đều treo dày đặc bịch nấm, công nhân hối hả đóng nguyên liệu, túi giống mà vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường. Thế nhưng, đến Trung tâm vào một ngày cuối tháng 11 này, chúng tôi thấy không khí thật ảm đạm. Những phòng nhân giống nối tiếp có diện tích khoảng 300 m2 với hơn 500 khay đựng/phòng bỏ trống; bụi bặm bám đầy, mùi ẩm mốc xộc lên. Một số hạng mục xuống cấp, hoen gỉ. Khu đất vốn được làm lán sản xuất nấm thương phẩm thì nay cỏ dại mọc um tùm. Chỉ có duy nhất phòng sản xuất giống nấm sò hoạt động với vài lao động đang sấy nguyên liệu, ủ men, đóng con giống vào túi để mang tiêu thụ. Tại căn phòng này có một số tấm ốp trần nứt toác, có thể rơi bất cứ lúc nào gây nguy hiểm cho người lao động. Chị Phan Thị Tâm, thôn Đông, xã Cảnh Thụy (Yên Dũng) chia sẻ: “Tôi làm cho Trung tâm đến nay được hơn 6 năm. Trước đây, chúng tôi có lương theo tháng nhưng từ đầu năm 2017 đến nay không còn có nguồn thu ổn định nữa, đa phần công nhân đã bỏ việc.  Vì yêu nghề nên mấy chị em chúng tôi vẫn kiên trì làm, bán sản phẩm thu được đồng nào hay đồng ấy”.

Được biết, từ đầu năm 2017 đến nay, Trung tâm không được cấp kinh phí từ nguồn ngân sách Nhà nước để hoạt động.  Trong khi đó, đơn vị cũng không được chuyển đổi theo mô hình doanh nghiệp (DN) hay đơn vị sự nghiệp theo hướng tự chủ. Người lao động hoang mang, bỏ việc cũng đồng nghĩa với việc Trung tâm gần như ngừng hoạt động. Ông Nguyễn Danh Thắng, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Tôi đã gửi văn bản đến nhiều sở, ngành liên quan đề nghị chuyển đổi mô hình hoạt động của Trung tâm nhưng đều không được giải quyết. Từ hy vọng, đến thất vọng và nay là tuyệt vọng. Chẳng còn cách nào khác, với trách nhiệm là một đảng viên, tôi tự bỏ tiền thuê vài người trông công trình, tài sản và động viên một số lao động từng làm thuê tại Trung tâm túc tắc sản xuất, đỡ hư hỏng nhà xưởng”.

Sớm hoàn thiện phương án chuyển đổi

Khoảng 5 năm trước, Trung tâm này được đầu tư hơn chục tỷ đồng để cải tạo nâng cấp với kỳ vọng là đơn vị chuyển giao khoa học kỹ thuật, giúp người dân phát triển nghề nấm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho vùng nông thôn. Nhờ đó, kết cấu hạ tầng nơi đây khang trang cùng với hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại. Trung tâm sản xuất 1-1,2 tấn giống nấm các loại/ngày và 70 - 100 tấn nấm tươi/năm. Thông qua đó, bà con trồng nấm có nguồn giống chất lượng, ổn định. Vậy nên ít ai ngờ rằng Trung tâm lại hoạt động “èo uột” như hiện nay vì không được cấp kinh phí hoạt động cũng không được phép chuyển đổi. Ông Nguyễn Tiến Cơi, Giám đốc Sở Tài chính giải thích: “Thực hiện theo kế hoạch về tự chủ tài chính của UBND tỉnh thì năm 2017, Trung tâm Giống nấm Bắc Giang thuộc diện chuyển đổi. Vì thế không được cấp kinh phí hoạt động từ nguồn ngân sách Nhà nước”. 

Phòng nhân giống nấm sò chỉ còn vài lao động thời vụ.

Trái lại, ông Nguyễn Danh Thắng, Giám đốc Trung tâm phản ánh, kế hoạch là vậy nhưng không có một quyết định, văn bản nào liên quan cho phép chuyển đổi đối với đơn vị. Ông Thắng viện dẫn, ban đầu, Trung tâm gửi văn bản thì có cơ quan cho rằng ông thực hiện vượt cấp. Sau đó, ông làm đúng quy trình, trình Sở Nông nghiệp và PTNT để gửi các cấp sở, ngành liên quan. Cụ thể, ngày 12-5-2017, văn bản của Sở Nông nghiệp và PTNT về việc đề nghị chuyển đổi Trung tâm Giống nấm Bắc Giang thành công ty cổ phần nêu rõ: Từ ngày 1-1-2017, Trung tâm không được cấp vốn từ ngân sách, hoạt động rất khó khăn, sản xuất, kinh doanh bị đình trệ. Cán bộ, công nhân viên và người lao động không có việc làm. Nguyên nhân là không có vốn để xây dựng, duy trì thực hiện kế hoạch. Do không phải loại hình DN nên không thể thế chấp để vay vốn từ ngân hàng. Vì vậy, Sở đề nghị cho phép chuyển đổi Trung tâm để đơn vị thuận lợi trong việc huy động vốn, chủ động sản xuất, kinh doanh, tuyển dụng lao động. Sau đó, đến tháng 11, ông vẫn không nhận được văn bản hồi âm nào. 

Liên quan đến vấn đề này, làm việc với Sở Nông nghiệp và PTNT trong tháng 11 vừa qua, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Linh cho rằng, các cấp, ngành triển khai kế hoạch về công tác tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp thiếu sâu sát. Kế hoạch đề ra nhưng chưa thực hiện được thì cần có giải pháp tháo gỡ, không thể cắt ngay kinh phí của Trung tâm Giống nấm Bắc Giang mà chỉ dựa trên kế hoạch. Đồng chí chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và PTNT hoàn thành phương án chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh  trước ngày 15-12, trong đó có Trung tâm Giống nấm Bắc Giang. Sở, ngành liên quan cần nghiên cứu ngay giải pháp khắc phục.

Giống được coi là yếu tố quan trọng, quyết định sự thành công trong sản xuất nấm. Hơn nữa, nấm cũng là một trong sản phẩm chủ lực, được tỉnh chú trọng đầu tư, phát triển trồng nấm trở thành một nghề giúp nông dân làm giàu. Bởi vậy, cần nhanh chóng có giải pháp để Trung tâm Giống nấm hoạt động ổn định, bảo đảm cung cấp giống cho bà con tại địa bàn, hạn chế tình trạng mua giống trôi nổi, thiệt hại sản xuất. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất, sau khi thực hiện tự chủ hay cổ phần hóa Trung tâm, người đứng đầu phải phát huy tính năng động, khẩn trương sản xuất, tránh lãng phí công trình.

Trịnh Lan