Các thành viên HTX Dịch vụ Nông nghiệp Quang Thịnh (Lạng Giang) thu hoạch rau sạch được sản xuất theo công nghệ cao.

Chuyển biến về “chất”

Trước năm 2012, xã viên trong các HTX chủ yếu hoạt động phụ thuộc vào sự điều hành tập trung của Ban quản trị, chưa tích cực góp vốn, đổi mới và đa dạng các loại hình sản xuất kinh doanh. Ngành nghề chủ yếu là chuyển giao khoa học kỹ thuật, làm dịch vụ thủy lợi. Do vậy, nhiều HTX chưa phát huy được thế mạnh của mô hình kinh tế tập thể (KTTT), chưa kết nối được với doanh nghiệp (DN) để mở rộng quy mô hoạt động. Kể từ khi Luật HTX năm 2012 có hiệu lực, Ban chỉ đạo KTTT tỉnh đã yêu cầu các địa phương rà soát, đôn đốc những HTX cũ hoàn thiện thủ tục chuyển sang hoạt động theo mô hình mới.

Thực tế, sau khi chuyển đổi, nhiều HTX hoạt động hiệu quả. Đơn cử, năm 2015, HTX Nông nghiệp xã Tân Hưng (Lạng Giang) hoàn thành chuyển đổi. Ông Vũ Văn Lực, Giám đốc HTX cho biết: “Trước đây, do thiếu vốn nên đơn vị chủ yếu tập trung chuyển giao kỹ thuật sản xuất, cung ứng vật tư, phân bón, thóc giống với số lượng ít. Thế nhưng từ khi hoạt động theo mô hình mới, các thành viên trong Ban quản trị tự nguyện góp hơn 1 tỷ đồng mua 6 máy cày, máy gặt phục vụ sản xuất và đa dạng các dịch vụ: Kinh doanh phân bón, cung ứng giống cây nông, lâm nông nghiệp như lúa, bưởi Diễn, bưởi đỏ, nhãn chín muộn, bạch đàn… trả chậm cho nông dân”.

Để tăng thu nhập, đơn vị làm cầu nối giữa nông dân và DN trong chuỗi sản xuất. Mỗi năm, HTX ký hợp đồng với Công ty cổ phần Chế biến nông sản thực phẩm xuất khẩu Hải Dương, Công ty TNHH một thành viên An Bình (TP Bắc Giang) sản xuất hàng trăm ha lúa Nhật Bản, ngô ngọt, dưa chuột phục vụ xuất khẩu thành vùng tập trung. 

Trước mỗi vụ, HTX cung ứng giống, phân bón cho các thành viên, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc. Khi thu hoạch, sản phẩm của nông dân được thu mua toàn bộ. Ông Nguyễn Văn Cảnh, thôn Mỹ Hưng, xã Tân Hưng nói: “Với 7 sào dưa chuột, mỗi vụ tôi bán khoảng 10 tấn theo hợp đồng, thu gần 60 triệu đồng”. Năm ngoái, từ hoạt động dịch vụ, doanh thu của HTX đạt hơn 4 tỷ đồng, tăng 3 tỷ đồng so với trước khi chuyển đổi.

Tương tự, HTX Dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng, xã Đức Giang (Yên Dũng) sau khi chuyển đổi đã thu hút 35 thành viên tham gia. Xác định thiếu vốn sẽ cản trở hoạt động kinh doanh nên các thành viên góp 4 tỷ đồng để đầu tư mở rộng các dịch vụ. Đơn vị ký hợp đồng với một số DN cung ứng cây, con giống gia súc, gia cầm, thủy sản, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi... sau đó thu mua sản phẩm cho các thành viên theo chuỗi khép kín. Cách làm này giúp người dân không phải lo đầu ra cho nông sản, tránh bị ép cấp, ép giá. Mỗi năm, ngoài sản xuất lợn giống, lợn thịt, HTX bán trâu, bò giống theo hợp đồng cho một số tỉnh: Phú Thọ, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Sơn La, Yên Bái. Thu nhập của các thành viên tăng cao so với trước đây, nhiều hộ thu nhập đạt từ 100 triệu đồng/năm trở lên.

Thành viên HTX dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng (Yên Dũng) trồng ớt xuất khẩu cho thu nhập cao. Ảnh: Minh Hạnh.

Nhân rộng cách làm mới

Theo Liên minh HTX tỉnh, hiện toàn tỉnh có 316 HTX kiểu mới, trong đó có khoảng 120 đơn vị đã và đang làm tốt các hoạt động dịch vụ, góp phần tăng thu nhập cho các thành viên. Lĩnh vực hoạt động chủ yếu là sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp, thu mua, chế biến nông sản và dịch vụ vận tải.

Bà Nguyễn Thị Thúy Dung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết: “Sau khi chuyển đổi, vai trò của HTX đã được khẳng định rõ ràng, từ cơ cấu bộ máy được phân định đến việc HTX được tự chủ trong hoạt động, các thành viên gắn kết với nhau. Đặc biệt, chất lượng hoạt động được nâng lên bởi các HTX có phương án sản xuất, kinh doanh cụ thể”.

Được biết, ngoài huy động được nhiều thành viên cùng góp vốn, tham gia vào các hoạt động dịch vụ, điểm mới ở một số HTX sau chuyển đổi là ký được hợp đồng với DN sản xuất theo chuỗi, áp dụng quy trình VietGAP, GlobalGAP nâng cao chất lượng, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm. Nhờ đó, hiệu quả kinh tế mang lại vượt trội so với trước đây. Tiêu biểu như: HTX Vận tải thương mại Nội Thành (TP Bắc Giang); HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ Hồng Xuân, xã Hồng Giang (Lục Ngạn); HTX Nông nghiệp xã Quang Thịnh (Lạng Giang); HTX chè bản Ven, xã Xuân Lương (Yên Thế)...

Để tiếp sức cho các HTX phát triển, nâng tầm về chất lượng, tránh tình trạng “bình mới, rượu cũ” sau chuyển đổi, thời gian qua, UBND tỉnh cũng như cơ quan chức năng đã có giải pháp chỉ đạo, hỗ trợ đồng bộ. Liên minh HTX tỉnh, Chi cục HTX và PTNT (Sở Nông nghiệp và PTNT) đã tư vấn, hỗ trợ các HTX tổ chức lại cơ cấu lao động, đổi mới ngành nghề kinh doanh. Đồng thời tập huấn nâng cao năng lực cho Ban quản trị, tạo điều kiện tham gia xúc tiến thương mại, cập nhật thông tin thị trường.

Cuối năm 2015, Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ HTX Sản xuất kinh doanh Nông nghiệp Quang Trung (Tân Yên) và HTX Nông nghiệp Tân Hưng (Lạng Giang) thực hiện Đề án xây dựng mô hình điểm sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, liên kết DN với người dân thực hiện chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản để nhân rộng. Các đơn vị này có trách nhiệm vận động các thành viên trồng ớt Mỹ và dưa chuột Nhật Bản; ký hợp đồng với DN bao tiêu sản phẩm cho bà con. Mô hình này mang lại thu nhập từ 400 đến hơn 500 triệu đồng/ha/năm, cao hơn 3-5 lần so với canh tác lúa.

Một số huyện có cơ chế khuyến khích HTX sản xuất rau màu áp dụng công nghệ cao. Huyện Tân Yên hỗ trợ 70 triệu đồng/mô hình cho HTX trồng rau màu an toàn. Huyện Lạng Giang dành hàng tỷ đồng hỗ trợ HTX Nông nghiệp Quang Thịnh sản xuất rau trong nhà lưới. Ngoài ra, nhiều địa phương quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tạo điều kiện cho các HTX tích tụ ruộng đất, mượn mặt bằng để đặt điểm thu mua nông sản.

Mô hình HTX kiểu mới đã khẳng định hiệu quả song chưa đồng đều và rộng khắp. Mục tiêu của tỉnh đặt ra năm nay là mỗi huyện, TP thành lập xây dựng tối thiểu một HTX kiểu mới hoạt động theo chuỗi giá trị từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm và tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động cho các đơn vị sau chuyển đổi. Để tạo sức bật trong phát triển KTTT, giai đoạn 2017 - 2020, tỉnh hỗ trợ mỗi HTX 300-500 triệu đồng để đầu tư hạ tầng sản xuất hoa, rau màu hàng hóa ứng dụng công nghệ cao. Bằng nguồn quỹ hỗ trợ KTTT 10 tỷ đồng hiện có, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên cho các HTX sau chuyển đổi vay vốn ưu đãi mở rộng ngành nghề kinh doanh.

Hải Minh