Năm 2018, Ngọc Huyền kết hôn với Văn Biên, kỹ sư làm việc tại thành phố Sulaymaniyah, miền bắc Iraq. Ngay khi đặt chân đến vùng đất Trung Đông, cô gái 29 tuổi quê Bắc Ninh đã phải đối mặt với "cú sốc" ẩm thực.

Người dân bản địa chuộng gạo hạt dài nhập từ Ấn Độ, mùi nồng, nấu nhiều nước cơm vẫn khô và rời rạc. Rau xanh chỉ lèo tèo vài loại như chân vịt, súp lơ. Ở quốc gia Hồi giáo này, thịt lợn - nguyên liệu chính của ẩm thực Việt - hoàn toàn vắng bóng. Các quầy hàng chủ yếu bán thịt cừu, bò và gà đông lạnh.

"Bữa đầu tiên chồng nấu, tôi không nuốt nổi nửa bát cơm. Cảm giác mình sẽ không thể sống nổi ở đây", Huyền nhớ lại. Đỉnh điểm là khi mang thai con đầu lòng, cơn nghén cùng nỗi nhớ những món ăn Bắc Bộ khiến cô nhiều lần bật khóc.

Gia đình chị Ngọc Huyền ở Iraq, tháng 12/2025.

Quyết tâm "không để mất gốc", sau khi về nước sinh con và quay lại Iraq năm 2019, vali của Huyền không có quần áo đẹp, chỉ lèn chặt nước mắm, mì chính, bột canh và các loại gia vị khô. Món đầu tiên Huyền thử nấu ở Iraq không phải bữa cơm mặn, mà là một nồi chè. Ở Iraq có sẵn nhiều loại đậu nhưng thiếu bột năng làm sánh chè, bột báng và thạch ăn kèm, nồi chè chỉ còn đậu chín và đường. Nhưng tối đó, hai vợ chồng ngồi ăn đến thìa cuối, vừa ăn, vừa gật gù.

Cô bắt đầu hành trình "Việt hóa" mâm cơm giữa sa mạc.

Để có cơm dẻo, vợ chồng cô lùng sục khắp các cửa hàng thực phẩm, tìm được loại gạo hạt ngắn Thái Lan gần giống gạo Việt. Nhưng thử thách lớn nhất là tái tạo hương vị quê hương khi không có thịt lợn.

"Cái khó ló cái khôn", Huyền quyết định biến thịt gà thành "nguyên liệu vạn năng". Đùi gà được cô lọc xương, băm nhỏ, trộn thêm tôm, mực để át mùi, sau đó quết kỹ để làm giò lụa, chả quế. Những mẻ giò gà đầu tiên ra lò, dai giòn và thơm phức khiến nỗi nhớ nhà của hai vợ chồng vơi đi một nửa.

Thành công nhất phải kể đến món nem rán. Vỏ bánh đa nem mang từ Việt Nam sang từng bị Huyền xếp xó vì nghĩ "không có thịt lợn thì làm nem kiểu gì". Sau nhiều lần thử nghiệm thất bại với thịt bò, cô chuyển sang dùng ức gà băm nhuyễn kết hợp mộc nhĩ, miến, cà rốt. Bí quyết của Huyền là dùng bột nêm gà và rưới thêm chút nước mắm cốt, khiến chiếc nem vàng rộm, dậy mùi thơm không kém gì nem truyền thống.

Rau xanh hiếm, nên mỗi mớ rau đều được tính toán. Bữa thường ngày là rau chân vịt xào tỏi, bắp cải luộc. Mùa đông có cải thảo, cô mua về nấu canh hoặc xào, xem như là bữa "xa xỉ".

"Làm mẹ rồi, tôi thấy mình khác hẳn. Tôi không cho phép căn bếp thiếu vị cơm nhà", cô nói. "Hơn nữa, tôi lớn lên từ hạt gạo quê nhà nên muốn giữ trọn ẩm thực Việt và dạy con nhớ gốc gác của mình".

Tết ở Sulaymaniyah là lúc sự sáng tạo của Huyền được đẩy lên cao nhất. Không có lá dong, cô dùng giấy nến và màng bọc thực phẩm, tạo màu xanh cho bánh bằng nước cốt lá dứa hoặc phẩm màu thực phẩm. Gạo nếp và đậu xanh được đồ chín thành xôi trước khi gói để rút ngắn thời gian luộc.

Mâm cỗ tất niên của gia đình chị Huyền.

Nhân bánh chưng, thay vì thịt ba chỉ béo ngậy, là thịt đùi gà tẩm ướp đậm đà tiêu sọ. "Mỗi chiếc bánh mất cả tiếng xoay xở, hình thức có thể không vuông vức như ở quê, nhưng đó là nỗ lực lớn nhất để gia đình tôi có cái Tết đúng nghĩa", Huyền chia sẻ.

Năm ngoái, mâm cỗ tất niên của gia đình Huyền giữa vùng núi Iraq vẫn đủ đầy: Gà luộc lá chanh, miến nấu lòng gà, nem rán và đĩa bánh chưng xanh mướt. Dù bên ngoài cửa sổ là khung cảnh vùng vịnh khô cằn, nhưng bên trong căn bếp nhỏ, mùi nước mắm, mùi hương trầm vẫn tỏa ra ấm áp, báo hiệu một cái Tết đoàn viên.