"Nam Giao học tổ" Sĩ Nhiếp

Đầu Công nguyên, nhà Hán chọn Luy Lâu (nay thuộc Trí Quả) làm trị sở quận Giao Chỉ. Nhằm cai trị và đồng hóa, họ xây chùa tháp và mở lớp dạy chữ Hán cho con em quan lại Hán cùng một bộ phận người Việt. Trong đó, Thái thú Sĩ Nhiếp là người đầu tiên tổ chức truyền dạy chữ Hán một cách hệ thống vào nước ta.

Lăng Sĩ Nhiếp - Nam Giao học tổ tại tổ dân phố Tam Á (phường Thuận Thành).

Sau khi ông mất, để ghi nhớ công ơn, người dân đã lập đền thờ ông. Hiện nay, đền Sĩ Nhiếp trong thành cổ Luy Lâu và khu lăng mộ thuộc tổ dân phố Tam Á (phường Thuận Thành) vẫn lưu giữ nhiều dấu tích, nổi bật là bức hoành phi "Nam Giao học tổ" cùng các bia đá ca ngợi công lao truyền dạy chữ và mở mang văn hóa của Sĩ Nhiếp tại Việt Nam.

Sự phát triển của chữ Hán tại Luy Lâu tạo tiền đề để Nho giáo lan tỏa ra các vùng miền khắp cả nước trong những thế kỷ tiếp theo. Thời Lý, triều đình chính thức nâng tầm việc giảng dạy Nho giáo thành hệ thống giáo dục mang tính quốc gia. Năm 1075, nhà Lý tổ chức khoa thi Minh kinh bác học để tuyển chọn nhân tài. Lê Văn Thịnh, người thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu đã đỗ đầu kỳ thi này và được dân gian ca ngợi là "Trạng nguyên khai khoa". Đến thời Trần mới phân định rõ danh hiệu Tam khôi (Trạng nguyên, Bảng Nhãn, Thám Hoa) thì Nguyễn Quan Quang ở Tam Sơn đã đỗ đầu và trở thành trạng nguyên khai khoa của nước Việt.

Trải qua gần 1.000 năm khoa cử phong kiến (từ năm 1075 đến khoa thi cuối cùng vào năm 1919), riêng xứ Kinh Bắc đóng góp gần 700 vị đỗ đại khoa, trong đó có hàng chục Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa; hàng trăm tiến sĩ cùng hàng nghìn cử nhân, tú tài.

Hàn Thuyên - ông tổ của văn Nôm

Bắc Ninh cũng là vùng đất gắn liền với tên tuổi của danh nhân Hàn Thuyên. Ông đỗ Tiến sĩ năm 1247 và là danh nhân nổi tiếng thời nhà Trần, được biết đến với những đóng góp quan trọng trong việc phát triển chữ Nôm và thơ Nôm. Theo các tài liệu lịch sử, Hàn Thuyên tên thật là Nguyễn Thuyên, làm tới chức Thượng thư Bộ Hình dưới thời vua Trần Nhân Tông.

Hàn Thuyên vốn giỏi thơ, phú. Ông là người đầu tiên đưa chữ Nôm vào thơ văn với ý định biến chữ Nôm thành ngôn ngữ phổ biến trong văn chương và đời sống nước ta. Những đổi mới của Hàn Thuyên đã mở ra một phương hướng tìm tòi và sáng tạo tích cực trong quá trình phát triển nền văn học viết bằng chữ Nôm nên ông còn được mệnh danh là "ông tổ của văn Nôm".

Theo sử liệu, tháng 8 năm 1282, đời vua Trần Nhân Tông, Nguyễn Thuyên theo vua đến sông Phú Lương thì gặp cá sấu nổi lên trước thuyền. Nguyễn Thuyên nhận lệnh vua làm bài văn tế thả xuống sông, sau đó cá sấu bỏ đi. Vua Trần cho rằng việc này giống Hàn Dũ bên Trung Hoa nên ban cho ông họ Hàn. Bài văn tế này về sau được một số người nhắc đến vì ngoài việc sử dụng chữ Nôm khá thành thạo còn có nội dung tràn đầy tinh thần tự tôn dân tộc.

Tôn vinh công lao của Hàn Thuyên, người dân xây dựng đền thờ nay thuộc thôn Lai Hạ (xã Trung Kênh). Ngôi đền được xếp hạng di tích quốc gia năm 1995 và hiện đang bảo lưu 23 tấm bia đá cổ cùng nhiều hiện vật giá trị như nghê đá, tượng thờ, hoành phi, câu đối và bài văn tế cá sấu bằng chữ Hán...

Bắc Ninh: Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu cho di sản văn hóa

BẮC NINH - Chuyển đổi số, chuẩn hóa dữ liệu không chỉ nhằm lưu trữ thông tin mà còn mở ra hướng đi mới cho việc quản lý di sản. 

Bắc Ninh gìn giữ bản sắc để phát triển du lịch

BẮC NINH - Với cách làm lấy cộng đồng làm chủ thể, bảo tồn văn hóa làm nền tảng, nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đang từng bước hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần tạo sinh kế cho người dân và làm giàu thêm bản sắc văn hóa quê hương.

Một gia đình có 5 nghệ nhân giữ "hồn dân tộc”

BẮC NINH - Ở làng tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành), gia đình cố Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Hữu Sam là một trong số ít gia đình đã bền bỉ giữ nghề làm tranh trong suốt hơn 60 năm qua.