Bắc Ninh đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu di sản văn hóa đồng bộ, liên thông, tạo sức sống mới cho di sản trên không gian số, phục vụ hiệu quả hoạt động giáo dục, phát triển du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Từng bước hình thành văn hóa số

Là địa phương có hệ thống di tích, di sản phong phú bậc nhất cả nước, việc xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa số Bắc Ninh vừa là yêu cầu của thời đại, vừa là giải pháp đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, Bắc Ninh đã đầu tư gần 50 tỷ đồng triển khai Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu di sản văn hóa, ứng dụng công nghệ GIS, cơ sở dữ liệu số và nhiều giải pháp hiện đại nhằm chuẩn hóa, số hóa hồ sơ di tích, hiện vật và di sản văn hóa phi vật thể.

Dân ca quan họ Bắc Ninh là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu được ưu tiên số hóa, xây dựng kho dữ liệu số với hình ảnh, âm thanh, video và tư liệu khoa học liên quan. Ảnh: CTV.

Đến nay, hơn 20 khu, điểm du lịch và di tích trên địa bàn tỉnh được ứng dụng công nghệ tham quan thực tế ảo, giúp người dân và du khách có thể khám phá di sản từ xa thông qua hình ảnh 360 độ, mô hình 3D và hệ thống thuyết minh tự động.

Tiêu biểu như di tích đền Đô, đình Đình Bảng, chùa Dâu, chùa Phật Tích, chùa Bút Tháp, lăng và đền thờ Kinh Dương Vương, chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm, đền Xương Giang... đã trở thành những điểm đến số, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Kinh Bắc đến đông đảo công chúng.

Dẫu vậy, chuyển đổi số di sản không chỉ là gắn mã QR mà giá trị cốt lõi nằm ở việc hình thành một cơ sở dữ liệu thống nhất, đầy đủ và liên thông. Mỗi di tích, mỗi bảo vật hay di sản văn hóa phi vật thể cần phải được xây dựng một "hồ sơ số" với đầy đủ thông tin về lịch sử, giá trị, hồ sơ pháp lý, hiện trạng, bản đồ vị trí, hình ảnh, dữ liệu 3D, quá trình tu bổ, lễ hội và hiện vật liên quan.

Với quan điểm "xây dựng một lần, sử dụng nhiều lần", Kế hoạch chuyển đổi số lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh xác định rõ mục tiêu: Từng bước hình thành hệ sinh thái văn hóa số của tỉnh, phục vụ người dân, doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch và hội nhập quốc tế.

Trong đó, ưu tiên nhiệm vụ số hóa di sản tiêu biểu như dân ca quan họ Bắc Ninh, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, các di tích gắn với con đường hoằng dương Phật pháp của Tam tổ Trúc Lâm, hệ thống di tích thời Lý, di tích Luy Lâu...; xây dựng thư viện di sản số, ngân hàng dữ liệu nghệ nhân và kho dữ liệu hình ảnh, âm thanh, video, tư liệu khoa học liên quan.

Chuẩn hóa dữ liệu, nâng tầm di sản

Chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu di sản được chuẩn hóa, cập nhật và quản lý thống nhất. Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Hữu Phương, Trưởng Phòng quản lý Di sản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều thông tin về địa giới, tên đơn vị, cơ quan quản lý và hiện trạng di tích đã thay đổi. Vì vậy, việc rà soát, cập nhật và chuẩn hóa toàn bộ dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm mỗi di sản có một hồ sơ số đầy đủ, chính xác và thống nhất, tránh trùng lặp hoặc sai lệch thông tin.

Di tích quốc gia đặc biệt chùa Phật Tích (xã Phật Tích) được ưu tiên số hóa.

Đối với Bắc Ninh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết bởi mật độ di sản của tỉnh thuộc nhóm lớn nhất cả nước với gần 4 nghìn di tích, trong đó 1.455 di tích đã được xếp hạng, cùng hệ thống di sản văn hóa phi vật thể và nhiều bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt. Khối lượng dữ liệu lớn, đa dạng và thường xuyên phát sinh đòi hỏi phải được quản trị trên nền tảng số thay vì phương thức lưu trữ, quản lý truyền thống.

Từ thực tiễn đó, cùng với chuẩn hóa dữ liệu, việc phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp quản lý cũng là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành hệ thống dữ liệu. Theo định hướng, UBND cấp xã là đơn vị trực tiếp quản lý di tích trên địa bàn, chịu trách nhiệm cập nhật kịp thời các biến động về hiện trạng, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện kiểm tra, chuẩn hóa, tích hợp và quản trị cơ sở dữ liệu cấp tỉnh, bảo đảm tính thống nhất và sẵn sàng kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa khi được triển khai.

Các bạn trẻ hào hứng tìm hiểu di tích Văn miếu Bắc Ninh qua mã QR.

Trên nền tảng dữ liệu hiện có, thời gian tới, ngành Văn hóa Bắc Ninh tiếp tục rà soát, cập nhật và chuẩn hóa hồ sơ đối với di tích, di sản văn hóa phi vật thể, bảo vật quốc gia, hiện vật, lễ hội, nghệ nhân và các tư liệu khoa học; từng bước hình thành kho dữ liệu số tập trung, trong đó, mỗi di sản được quản lý bằng một mã định danh thống nhất, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, tra cứu và khai thác.

Muốn tạo lập được "đời sống mới" cho di sản trên không gian số, yếu tố con người và thể chế vẫn giữ vai trò then chốt. Chính vì vậy, cơ quan chuyên môn tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý di sản trong môi trường số, đồng thời nghiên cứu các mô hình giao nhiệm vụ, đặt hàng, hợp tác công - tư nhằm huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy phát triển công nghệ, công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa số.

Ngành văn hóa cũng tiếp tục mở rộng triển khai gắn mã QR tại các di tích, phát triển bản đồ di sản số, mô hình tham quan thực tế ảo, dữ liệu 3D, hệ thống thuyết minh tự động đa ngôn ngữ và các nền tảng truyền thông số, giúp người dân và du khách tiếp cận di sản thuận tiện, sinh động hơn, góp phần lan tỏa hình ảnh, văn hóa và con người Bắc Ninh trên môi trường số.

Tổ chức không gian văn hóa, du lịch Bắc Ninh tại Quảng Ninh

BẮC NINH - Từ ngày 10-12/7 tại Công viên Sun World Hạ Long (phường Bãi Cháy), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh phối hợp tổ chức "Không gian văn hóa, du lịch Bắc Ninh tại Quảng Ninh" năm 2026. 

Bắc Ninh gìn giữ bản sắc để phát triển du lịch

BẮC NINH - Với cách làm lấy cộng đồng làm chủ thể, bảo tồn văn hóa làm nền tảng, nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đang từng bước hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần tạo sinh kế cho người dân và làm giàu thêm bản sắc văn hóa quê hương.

Một gia đình có 5 nghệ nhân giữ "hồn dân tộc”

BẮC NINH - Ở làng tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành), gia đình cố Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Hữu Sam là một trong số ít gia đình đã bền bỉ giữ nghề làm tranh trong suốt hơn 60 năm qua.