Động lực mới cho kinh tế vùng cao

Chủ nhật: 06:57 ngày 05/04/2026

BẮC NINH - Những năm gần đây, từ các chính sách hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã miền núi, vùng cao trong tỉnh Bắc Ninh đã chú trọng gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, chung tay làm du lịch, từng bước nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Bức tranh đa sắc màu

Ở thôn Đồng Cao, xã Đại Sơn, chị Triệu Thị Hồng (dân tộc Dao) được nhiều người biết đến nhờ tài may, thêu trang phục truyền thống. Sinh ra trong gia đình có nghề, từ nhỏ chị đã được mẹ truyền dạy từng đường kim, mũi chỉ. Ban đầu, chị chủ yếu may trang phục của gia đình và phục vụ bà con trong các dịp lễ, Tết, hội làng; sản phẩm dần tạo được dấu ấn, thu hút khách hàng từ các tỉnh như Thái Nguyên, Lạng Sơn, Quảng Ninh tìm đến đặt mua.

Người dân xã Đại Sơn sử dụng mã QR trong kinh doanh sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Theo chị Hồng, để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống, đặc biệt là trang phục của người Dao thường mất vài tuần; với những sản phẩm thêu cách điệu, thời gian có thể kéo dài 2-3 tháng. Công đoạn thêu tay là khó nhất, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và tay nghề cao. Chị chia sẻ: "Trên nền hoa văn truyền thống, tôi điểm thêm họa tiết mới để tạo sự khác biệt cho sản phẩm. Làm nghề vất vả nhưng mang lại niềm vui, vừa giúp tôi có thu nhập, vừa giữ được nghề của cha ông”. Mỗi sản phẩm hoàn thiện được bán ra với giá từ 10 - 12 triệu đồng (tùy chất liệu và kiểu dáng). Hiện nay, ngoài may thêu trang phục truyền thống, chị Triệu Thị Hồng còn liên kết với phụ nữ trong thôn Đồng Cao cung cấp dịch vụ trải nghiệm cộng đồng, tổ chức truyền dạy nghề cho nhiều cán bộ, hội viên và học sinh để cùng chung tay gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Tại xã An Lạc, du lịch cộng đồng đang dần hình thành rõ nét. Với sự hỗ trợ của Nhà nước và sự chung sức của người dân, thôn Nà Ó đã phục dựng 3 ngôi nhà sàn mang đậm bản sắc dân tộc Tày; thành lập Câu lạc bộ Hát then - đàn tính. Người dân còn duy trì, truyền dạy cách làm các món bánh truyền thống như bánh tro, bánh ngải, bánh coóc mò…, góp phần bảo tồn văn hóa ẩm thực. Dịp cuối tuần, Nà Ó trở nên rộn ràng khi đón những đoàn du khách đến trải nghiệm. Trong không gian nhà sàn, khói bếp nghi ngút, người dân tất bật chuẩn bị món ăn truyền thống, trẻ nhỏ ríu rít phụ giúp, tạo nên khung cảnh sinh hoạt thật sống động. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia làm bánh, thưởng thức ẩm thực, nghe hát then, đàn tính trong không gian gần gũi, ấm cúng.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã cho hay, 11 dân tộc cùng sinh sống đã tạo cho xã An Lạc một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Từ năm 2021, địa phương ban hành nghị quyết phát triển du lịch cộng đồng, chọn thôn Nà Ó làm điểm, lấy người dân đồng bào dân tộc Tày là chủ thể, không chỉ gìn giữ văn hóa mà còn trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ. Hợp tác xã Du lịch cộng đồng An Lạc được thành lập từ đó, trở thành “hạt nhân” tổ chức các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào. Các thành viên được tập huấn kỹ năng đón khách, chế biến ẩm thực, giới thiệu văn hóa bản địa. Mỗi năm, địa phương đón hàng nghìn lượt khách, bước đầu tạo thêm nhiều việc làm. Một số hộ tham gia làm du lịch cộng đồng có thu nhập cao hơn so với sản xuất nông nghiệp trước đây. Hiện nay, một số hộ có ý tưởng cải tạo nhà sàn thành homestay, từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động du lịch. Chị Nguyễn Thị Lan (du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ: “Tôi ấn tượng với không gian còn giữ được nét nguyên sơ, người dân thân thiện, các trải nghiệm như làm bánh, nghe hát then rất thú vị”.

Cần thêm “đòn bẩy” chính sách

Xã Sơn Động nhìn từ trên cao.

Đặc biệt, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, trong đó có Dự án 6 về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch đã tạo động lực quan trọng. Nhiều hoạt động thiết thực được triển khai như: Tập huấn kỹ năng làm du lịch cộng đồng; mở lớp dạy nấu ăn; truyền dạy nghề may, thêu, hát dân ca; phục dựng lễ hội, làng truyền thống; tăng cường quảng bá, xúc tiến du lịch.

Bắc Ninh có khoảng 39 vạn người dân tộc thiểu số, chiếm hơn 11% dân số, sinh sống chủ yếu tại các xã miền núi, vùng cao với nhiều thành phần dân tộc như Tày, Nùng, Sán Dìu, Dao, Cao Lan, Sán Chí… Đây là khu vực giàu tiềm năng phát triển, sở hữu cảnh quan thiên nhiên đa dạng và bản sắc văn hóa phong phú. Đặc biệt, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, trong đó có Dự án 6 về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch đã tạo động lực quan trọng.

Cùng với phát triển du lịch, các địa phương chú trọng khai thác thế mạnh sản phẩm đặc trưng. Nhiều nông sản, hàng hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi do bà con địa phương sản xuất đã được công nhận OCOP từ 3 sao trở lên như: Mỳ gạo Lục Ngạn, gà đồi Yên Thế, chè Bản Ven, trà hoa vàng Trường Sơn… Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để kết nối phát triển du lịch, gia tăng giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững, thúc đẩy mục tiêu giảm nghèo bền vững. Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 1,82%/năm (từ 11,93% năm 2021 xuống còn 4,64% năm 2025); các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu giảm bình quân 1,99%/năm (từ 9,98% xuống còn 2%).

Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cộng đồng vẫn còn những hạn chế như hạ tầng giao thông ở một số nơi chưa đồng bộ, quy mô nhỏ lẻ; dịch vụ lưu trú, nhà hàng còn thiếu nên phần lớn du khách đi - về trong ngày. Hoạt động quảng bá bước đầu được quan tâm nhưng còn rời rạc, thiếu chiều sâu. Thực tế đó đòi hỏi cần có thêm "đòn bẩy" về chính sách, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, đặc biệt là vai trò chủ thể của người dân.

Hiện nay, các xã vùng cao đang tập trung khảo sát, đánh giá tiềm năng, xây dựng quy hoạch phù hợp để triển khai kết nối tour, tuyến trải nghiệm với các điểm đến trong và ngoài tỉnh. Khắc phục hạn chế về cơ sở hạ tầng, các xã như: Tây Yên Tử, Tân Sơn, An Lạc đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư dịch vụ nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí. Đồng thời tổ chức tập huấn, nâng cao kỹ năng cho người dân từ đón khách, chế biến ẩm thực đến giới thiệu nét đặc sắc về văn hóa, truyền thông trên không gian mạng. Tích cực phối hợp với các sở, ngành tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ nếp nhà, trang phục, tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán… từng bước biến di sản văn hóa thành giá trị kinh tế bền vững, lâu dài.

Đồng chí Đào Duy Trọng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo cho biết, ngành đang tham mưu với tỉnh ban hành Chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó có nội dung giải quyết dứt điểm, kịp thời những vấn đề cấp thiết, quan trọng về hoàn thiện hạ tầng du lịch tại các điểm đến nhằm thúc đẩy du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng phát triển. Phấn đấu đưa tỷ lệ hộ nghèo tại các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn giảm bình quân 1,5%/năm, đến năm 2030 thu nhập bình quân của người dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi gấp 2 lần năm 2025. Hơn ai hết, mỗi người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần xác định rõ vai trò không chỉ là hạt nhân "giữ hồn cốt” văn hóa của dân tộc mình mà còn là “đại sứ” quảng bá hình ảnh quê hương. Từ đó nỗ lực học tập, nghiên cứu, sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ, khơi dậy sức mạnh phát triển kinh tế dựa trên nền tảng văn hóa phong tục, truyền thống.

Bài, ảnh: Mai Toan