Dịch vụ rộng mở, người dân vẫn e ngại

Anh N.D.T (xã Lục Nam) tham gia điều trị bằng thuốc kháng virus HIV tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh tính đến nay đã được 3 tháng.

Anh T phát hiện nhiễm HIV khi kiểm tra máu tại Bệnh viện Huyết học và Truyền máu Trung ương. Từ tâm lý hoang mang, lo sợ ban đầu, sau khi được tư vấn và điều trị kịp thời, sức khỏe của anh dần ổn định, các chỉ số cải thiện rõ rệt.

Nhân viên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh thực hiện kỹ thuật xét nghiệm định kỳ cho bệnh nhân điều trị methadone.

Trường hợp của anh T. không phải cá biệt. Thực tế, nhiều người chỉ phát hiện nhiễm HIV khi đi khám vì một lý do khác, cho thấy việc chủ động xét nghiệm trong cộng đồng vẫn chưa phổ biến, đặc biệt ở nhóm có hành vi nguy cơ cao. Thời gian qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp.

Tuy nhiên, tình hình dịch tễ đang có sự chuyển dịch đáng chú ý. Theo Thạc sĩ, bác sĩ Trần Xuân Thanh, Trưởng Khoa Phòng, chống HIV/AIDS (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh), dịch HIV/AIDS cơ bản được kiểm soát, song đang đối mặt thách thức lớn từ xu hướng trẻ hóa và gia tăng lây nhiễm qua đường tình dục, đặc biệt trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới.

Tính đến hết tháng 5/2026, toàn tỉnh ghi nhận lũy tích 6.337 trường hợp nhiễm HIV, trong đó 2.575 trường hợp đã tử vong, 3.762 người còn sống. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh phát hiện và đưa vào quản lý 135 trường hợp dương tính, tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng hiện ở mức 0,08%.

Hệ thống dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS tại tỉnh Bắc Ninh đã được mở rộng và đa dạng hóa. Toàn tỉnh hiện có 8 phòng xét nghiệm khẳng định HIV và 8 cơ sở điều trị, quản lý bệnh nhân. Các mô hình xét nghiệm được triển khai linh hoạt từ cơ sở y tế đến cộng đồng, xét nghiệm lưu động và tự xét nghiệm, giúp đưa dịch vụ đến gần hơn với người dân.

Giảm kỳ thị, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả

Thực tế cho thấy, mở rộng dịch vụ là chưa đủ bởi rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực hệ thống mà ở yếu tố tâm lý và định kiến xã hội. “Nỗi sợ bị kỳ thị, bị gia đình hoặc cộng đồng xa lánh khiến nhiều người né tránh xét nghiệm, ngay cả khi biết mình có nguy cơ”, bác sĩ Trần Xuân Thanh nhấn mạnh.

Một số người lo ngại thông tin cá nhân không được bảo mật, hoặc e ngại thủ tục tại cơ sở y tế còn phức tạp, mất thời gian. Sự thiếu hiểu biết về triệu chứng ban đầu cũng khiến nhiều người chủ quan, bỏ lỡ thời điểm phát hiện sớm.

Nhân viên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh phát kit test và hướng dẫn khách hàng tự xét nghiệm HIV tại nhà.

Để khắc phục những rào cản này, ngành Y tế Bắc Ninh triển khai nhiều mô hình tiếp cận hiệu quả. Trong đó, xét nghiệm tại cộng đồng và tự xét nghiệm được đánh giá phù hợp với nhóm nguy cơ cao. Các hoạt động được thực hiện với sự tham gia của nhân viên y tế cơ sở, cộng tác viên, qua đó tăng cường phát hiện ca nhiễm mới. Các chương trình tư vấn được thiết kế riêng cho từng nhóm đối tượng như người sử dụng ma túy, nam quan hệ tình dục đồng giới, người chuyển giới, phụ nữ bán dâm...

Theo cơ quan chuyên môn, thách thức lớn hiện nay là sự gia tăng lây nhiễm trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới. Đây là nhóm có tính ẩn cao, khó tiếp cận, nhiều người trẻ, thường xuyên di biến động, không tham gia các tổ chức cộng đồng gây khó khăn trong duy trì tư vấn, xét nghiệm và điều trị liên tục.

Ngoài ra, lối sống thiếu ổn định hoặc sử dụng chất kích thích trong quan hệ tình dục làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm, đồng thời ảnh hưởng đến hiệu quả các biện pháp dự phòng... Trước thực tế đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, truyền thông được xác định là mũi nhọn, với việc đa dạng hóa hình thức, tận dụng mạng xã hội và nền tảng số để tiếp cận nhóm trẻ.

Ngoài việc cung cấp kiến thức, hoạt động truyền thông còn hướng tới giảm kỳ thị, tạo môi trường thân thiện để người có nguy cơ chủ động tiếp cận dịch vụ. Những mô hình sinh hoạt nhóm, tư vấn tâm lý, hỗ trợ cộng đồng giúp người nhiễm HIV và người có nguy cơ vượt qua mặc cảm, nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe.

Cùng đó, các biện pháp can thiệp giảm tác hại như cung cấp bao cao su, bơm kim tiêm, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone, mở rộng điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV tiếp tục được đẩy mạnh. Trong điều trị, mục tiêu là phát hiện sớm và điều trị ngay sau khi chẩn đoán, bảo đảm người bệnh được tiếp cận thuốc kháng virus HIV liên tục, an toàn, hiệu quả. Tỷ lệ người bệnh có bảo hiểm y tế đạt trên 94% là nền tảng quan trọng để duy trì điều trị lâu dài.

Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực trong phòng, chống HIV/AIDS

Việt Nam đã triển khai mạnh mẽ, đồng bộ và mở rộng các hoạt động theo hướng tiếp cận toàn diện, cung cấp đầy đủ các dịch vụ từ dự phòng, xét nghiệm và điều trị HIV/AIDS.

Việt Nam đặt mục tiêu chấm dứt đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030

Việt Nam là một trong những nước đứng đầu thế giới về chất lượng điều trị HIV với trên 96% người nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc kháng HIV có tải lượng virus dưới ngưỡng ức chế.

Tự xét nghiệm HIV: Giải pháp hữu hiệu hướng đến mục tiêu chấm dứt dịch AIDS

BẮC NINH - Được triển khai từ năm 2022 theo dự án của Quỹ Toàn cầu, dịch vụ xét nghiệm HIV qua nền tảng tuxetnghiem.vn tại Bắc Ninh đã hỗ trợ hơn 1,4 nghìn lượt khách hàng kiểm tra sức khỏe an toàn, bảo mật ngay tại nhà. Mô hình này không chỉ giúp khách hàng xóa bỏ rào cản kỳ thị mà còn phát hiện kịp thời nhiều ca dương tính, góp phần thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030.