Sử dụng chế phẩm sinh học

Thôn Đại Đồng 1, xã Hiệp Hòa có 60 ha đất canh tác, trong đó 50 ha cấy lúa. Những năm trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch, người dân thường lựa chọn giải pháp thu gom rơm rạ phơi khô rồi đốt ngay tại ruộng gây tình trạng khói bụi, ô nhiễm không khí.

Nông dân tổ dân phố Đạo Xá, phường Trạm Lộ thu gom rơm rạ chuẩn bị ủ bằng chế phẩm sinh học tạo phân hữu cơ.

Tuy nhiên, 2 năm trở lại đây, nhiều hộ dân của thôn nhận thức rõ tác hại của việc đốt rơm nên chuyển sang sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý biến rơm rạ sau thu hoạch từ vụ trước thành nguồn phân bón hữu cơ cho vụ sau. Việc làm này vừa giúp giảm công sức thu gom, phơi khô, đốt rơm lại giúp bảo vệ không khí khỏi ô nhiễm, đồng thời giúp giảm chi phí mua phân bón vô cơ cho lúa do có lượng phân bón hữu cơ bù đắp.

Theo bà Đặng Thị Nga, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Đại Đồng 1, hiện có khoảng 50% số hộ nông dân của thôn chuyển sang sử dụng các loại chế phẩm, trong đó chủ yếu là chế phẩm Trichoderma để xử lý rơm rạ sau thu hoạch lúa. Quy trình xử lý rất đơn giản bởi nông dân chỉ cần pha chế phẩm Trichoderma với nước và mật rỉ đường theo tỷ lệ khuyến nghị, sau đó phun đều lên rơm rạ, lấp một lớp đất mỏng lên trên và giữ ẩm liên tục trong 15-20 ngày là có thể giúp rơm phân hủy trực tiếp, bổ sung dinh dưỡng cho đất. Phương pháp này tiết kiệm công sức và phù hợp với những cánh đồng lớn. Đất sau xử lý sẽ tơi xốp, giàu mùn, tạo điều kiện tốt cho vụ mùa tiếp theo.

Được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh, từ vụ xuân năm 2025, gia đình bà Nguyễn Thị Miền, tổ dân phố Đạo Xá, phường Trạm Lộ tham gia mô hình sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý rơm rạ trong sản xuất lúa theo hướng tuần hoàn với quy mô 8 sào. Tham gia mô hình, gia đình bà được hỗ trợ một phần kinh phí mua phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và được tập huấn hướng dẫn quy trình sử dụng, hỗ trợ một phần kinh phí mua chế phẩm sinh học để xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Theo đó, sau mỗi vụ thu hoạch lúa, thay vì đốt rơm gây khói bụi, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe, gia đình bà tiến hành thu gom rơm rạ trên ruộng để triển khai ủ phân bón hữu cơ. Rơm rạ được đánh đống, phối trộn đều với đạm Ure, Super lân, Kali clorua và bổ sung chế phẩm sinh học Bio-xanh đã pha loãng.

Đống ủ được tạo lỗ thông khí, phủ bạt kín để gia nhiệt lên mức 50 - 70 độ C nhằm tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh. Tiến hành đảo trộn định kỳ sau 14 ngày để tạo môi trường hiếm khí, bổ sung nước giữ độ ẩm từ 40 - 50%.

Trao đổi với chúng tôi, bà Miền cho biết, sau 17 - 30 ngày ủ, tỷ lệ rơm rạ chuyển trạng thái mềm, nhũn đạt 80%, hoai mục và chuyển sang màu nâu sẫm, không có mùi hôi thối, các vi sinh vật hữu ích phát triển mạnh. Việc này không chỉ giải quyết triệt để vấn đề phế phụ phẩm, ngăn chặn tình trạng đốt rơm rạ gây ô nhiễm môi trường mà còn giúp gia đình bà cải tạo độ phì nhiêu, tăng độ xốp và phục hồi kết cấu đất nông nghiệp một cách bền vững. Qua đó, tiết kiệm khoảng 30% chi phí mua phân bón, 50% chi phí thuốc bảo vệ thực vật.

Thực tế vụ xuân năm 2026 với giống lúa ĐH12 ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh cho thấy, sản xuất theo hướng tuần hoàn, sử dụng các loại phân hữu cơ từ quá trình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học kết hợp sử dụng các loại phân hữu cơ vi sinh, NPK, phòng trừ sâu bệnh kịp thời đã cho năng suất trung bình đạt 76 tạ/ha, cao hơn 1,7 tạ/ha so với cùng giống lúa sản xuất thông thường.

Xây dựng nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn

Mỗi năm, tỉnh Bắc Ninh sản xuất khoảng 151.000 ha lúa, sản lượng rơm rạ khô sau khi thu hoạch ước khoảng 600 - 700 nghìn tấn, trong đó phần lớn được đốt trực tiếp trên cánh đồng hoặc vùi lấp tự nhiên. Ước tính, nếu đốt 1 tấn rơm rạ sẽ thải ra môi trường hơn 36 kg khí CO, gần 5 kg khí Hydrocarbon, hơn 3 kg bụi tro và 56 kg khí CO2. Đây đều là các thành phần gây hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm môi trường không khí và ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe người dân.

Để hạn chế ô nhiễm không khí do đốt rơm rạ sau thu hoạch, nâng cao hiệu quả sản xuất, từ vụ xuân năm 2025, Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh xây dựng mô hình sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý rơm rạ trong sản xuất lúa theo hướng tuần hoàn tại 2 phường: Trạm Lộ và Thuận Thành với quy mô 40 ha/vụ.

Theo ông Trần Xuân Dẫn, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh, thực tế sản xuất cho thấy mô hình tận dụng, phát huy được các phụ phẩm nông nghiệp và các sinh vật trong ruộng lúa là tác nhân gây bệnh, biến chúng thành những tài nguyên quý giá trong một chu trình khép kín.

Cùng với mô hình của Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh triển khai tại 2 địa phương, những năm gần đây, nhiều nông dân trong tỉnh đã hình thành ý thức sử dụng các loại chế phẩm sinh học để xử lý rơm rạ trên đồng ruộng sau mỗi vụ thu hoạch thay cho việc đốt nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm không khí, nâng cao hiệu quả canh tác lúa.

Hiện nay, có khoảng 5% khối lượng rơm rạ hình thành sau thu hoạch được người dân trong tỉnh thu gom, sử dụng các chế phẩm sinh học khác nhau để xử lý thành phân bón hữu cơ bón cho vụ sau, ngoài ra khoảng 15 - 25% được thu gom phục vụ sản xuất một số cây trồng vụ đông và làm thức ăn cho chăn nuôi.

Từng bước hạn chế tình trạng đốt rơm rạ trên đồng ruộng thông qua sử dụng các loại chế phẩm để xử lý thành phân bón là giải pháp tạo được hiệu quả "kép" vừa gia tăng thu nhập thông qua việc tiết giảm chi phí đầu vào và tạo ra các sản phẩm phụ giá trị cao, vừa bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng, giảm phát thải khí nhà kính, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn.

Lợi ích kép từ mô hình xử lý rơm rạ theo hướng tuần hoàn

BẮC NINH - Sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ trong sản xuất giống lúa ĐH12 lúa theo hướng tuần hoàn là giải pháp gia tăng thu nhập thông qua tiết giảm chi phí đầu vào, tạo ra các sản phẩm giá trị kinh tế cao, góp phần xây dựng nền nông nghiệp tuần hoàn, bền vững.

Lợi ích kép từ sử dụng chế phẩm vi sinh IMO

BẮC NINH - Sử dụng chế phẩm vi sinh IMO để xử lý rác thải hữu cơ đang là giải pháp được Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Nhân Thắng (Bắc Ninh) vận động, khuyến khích các hội viên và Nhân dân thực hiện. Cách làm này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn giúp người dân giảm chi phí sản xuất nông nghiệp.

Vi sinh vật bản địa - Hướng đi cho nông nghiệp xanh

BẮC NINH - Trong bối cảnh chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao và yêu cầu về sản xuất an toàn ngày càng khắt khe, việc tận dụng vi sinh vật bản địa (IMO) đang trở thành giải pháp canh tác thân thiện với môi trường. Tại nhiều địa phương trong tỉnh Bắc Ninh, phương pháp này bước đầu cho thấy hiệu quả trong cải tạo đất, giảm chi phí sản xuất và tận dụng rác thải hữu cơ trong sinh hoạt.