Trẻ hóa bệnh nhân lao

Anh T.Đ.L, 38 tuổi, nhập viện tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1 trong tình trạng ho ra máu và được chẩn đoán lao kháng thuốc. Trước đó, năm 2025, anh được phát hiện mắc lao nhưng đã bỏ dở điều trị sau 5 tháng dùng thuốc. Số liệu từ Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1 cho thấy, nhóm tuổi 0-55 chiếm khoảng 45% tổng số ca mắc lao trong năm 2024 và 2025, nghĩa là gần một nửa số bệnh nhân mắc lao được ghi nhận tại đây trong thời gian qua là lực lượng lao động chính, cũng là nhóm có tần suất giao lưu, di chuyển cao.

Hệ thống máy xét nghiệm sinh học phân tử tự động (GeneXpert) giúp chẩn đoán sớm và chính xác lao kháng thuốc tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1.

Dữ liệu tổng hợp của Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 2 giai đoạn 2023-2025 cho thấy, tổng số ca mắc lao giảm nhẹ từ 673 ca (năm 2023) xuống 602 ca (năm 2025) nhưng cơ cấu độ tuổi lại trẻ hóa rõ rệt. Nhóm 15-34 tuổi tăng từ 17,7% (năm 2023) lên 25,6% (năm 2024) và duy trì ở mức 23,1% (năm 2025). Những con số này không chỉ phản ánh sự thay đổi về dịch tễ học mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc điều chỉnh chiến lược phát hiện, truyền thông và can thiệp, hướng nhiều hơn tới nhóm dân số trẻ.

Theo các bác sĩ, nguyên nhân của thực trạng này đến từ môi trường sống, làm việc đông đúc, đặc biệt tại các khu tập trung đông lao động; sự di chuyển, biến động dân cư khiến việc quản lý, phát hiện bệnh gặp khó khăn. Bên cạnh đó, áp lực công việc, thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh của giới trẻ như hút thuốc, rượu bia, thức khuya… làm suy giảm sức đề kháng.

Đáng chú ý, tâm lý chủ quan ở người trẻ, ngại đi khám, bỏ qua triệu chứng ban đầu khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển, làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Việc không tuân thủ điều trị cũng là vấn đề đáng lo ngại khi nhiều người tự ý bỏ thuốc giữa chừng, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao tồn tại và chuyển sang thể kháng thuốc.

Nếu xu hướng trẻ hóa làm gia tăng nguồn lây, thì lao kháng thuốc lại khiến cuộc chiến chống lao trở nên dai dẳng và phức tạp hơn. Một trường hợp điển hình là bà N.T.N, 75 tuổi, cư trú tại phường Tiền Phong được chẩn đoán mắc lao phổi từ năm 2016 nhưng bỏ điều trị; đến năm 2023, bệnh tiến triển thành tiền lao đa kháng, chuyển sang tiền siêu kháng thuốc, song bà N vẫn tiếp tục bỏ điều trị. Tháng 2/2026, tình trạng trở nặng, bà phải nhập viện cấp cứu trên nền nhiều bệnh mạn tính như: Phổi tắc nghẽn mạn tính, tăng huyết áp, đái tháo đường, sau đó được chuyển Bệnh viện Phổi Trung ương và hiện đã được chuyển lại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1 để tiếp tục điều trị, theo dõi.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Thanh Hòa, Phó Trưởng Khoa Lao/HIV - Kháng thuốc, Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1, Khoa duy trì khoảng 130 giường bệnh, trong đó có khoảng 20 giường dành cho bệnh nhân lao và 12 giường điều trị lao kháng thuốc. Năm 2025 ghi nhận 13 bệnh nhân lao kháng thuốc, nhưng chỉ từ đầu năm 2026 đến nay đã có 9 trường hợp. Độ tuổi bệnh nhân trải rộng từ 17 đến 87 tuổi.

Tại Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 2, lao kháng thuốc chiếm khoảng 12-13% tổng số bệnh nhân điều trị. Bác sĩ Nguyễn Thị Minh Thủy (Khoa Lao) cho biết, Khoa đang quản lý 50-55 bệnh nhân lao, trong đó có 5-7 trường hợp lao kháng thuốc. Đáng lo ngại, bệnh không chỉ xuất hiện đơn lẻ mà có thể lây lan trong phạm vi gia đình, hình thành các chùm ca bệnh.

Thực tế, những năm gần đây đã ghi nhận nhiều trường hợp lây nhiễm theo chuỗi. Tại phường Võ Cường, từ một bệnh nhân nam khoảng 25-26 tuổi không tuân thủ điều trị, sau đó phát hiện thêm hai người em trên 15 tuổi cùng mắc lao kháng thuốc. Tương tự, tại phường Từ Sơn, hai người con trai mắc lao kháng thuốc rồi tiếp tục lây sang người bố, cả ba đều ở thể kháng thuốc. Những chùm ca bệnh này cho thấy nguy cơ lây lan trong môi trường sinh hoạt gần gũi là rất lớn, đặc biệt khi người bệnh không được phát hiện sớm hoặc không tuân thủ điều trị đầy đủ.

Cuộc chiến dai dẳng

Hiện nay, lao kháng thuốc đang được điều trị theo phác đồ của Chương trình Chống lao quốc gia, người bệnh sau khi được điều trị giai đoạn tấn công khoảng 1 tháng tại bệnh viện sẽ được chuyển về trạm y tế xã/phường để tiếp tục quản lý và điều trị theo phác đồ. Việc áp dụng chiến lược DOTS (điều trị lao ngắn ngày có sự giám sát trực tiếp của nhân viên y tế) nhằm bảo đảm người bệnh uống thuốc đầy đủ, đúng liều. Tuy nhiên, duy trì tuân thủ điều trị sau giai đoạn tấn công vẫn là thách thức lớn, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân trong độ tuổi lao động.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Thành, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Bắc Ninh số 1, tình trạng bỏ hoặc điều trị không đầy đủ là khó khăn lớn, không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc và lây lan lao trong cộng đồng. Ở một số khu vực, người dân còn khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, trong khi nhận thức về bệnh lao còn hạn chế, dẫn đến tâm lý chủ quan, ngại đi khám. Nguồn lây trong cộng đồng chưa được kiểm soát triệt để, với nhiều trường hợp chưa được phát hiện vẫn sinh hoạt bình thường, trở thành “nguồn lây thầm lặng”.

Theo lãnh đạo hai bệnh viện phổi tại Bắc Ninh, thời gian tới, các đơn vị sẽ đẩy mạnh khám sàng lọc, chủ động phát hiện bệnh lao theo chiến lược 2X (X-quang và Xpert), tập trung vào các nhóm nguy cơ cao. Đồng thời, phối hợp tổ chức sàng lọc tại các cơ sở đặc thù như trại tạm giam, cơ sở cai nghiện, trung tâm điều trị methadone… Hoạt động phát hiện bệnh cũng được triển khai tại cộng đồng, luân phiên tại các địa phương; lồng ghép với chương trình phòng, chống bệnh không lây nhiễm và tăng cường sàng lọc trong nhóm công nhân tại các khu công nghiệp.

Theo các bác sĩ, “chìa khóa” để chấm dứt bệnh lao là phát hiện sớm và điều trị đúng, đủ, đều ngay từ đầu. Khi mỗi bệnh nhân được kiểm soát tốt, nguy cơ lây lan sẽ giảm, đồng thời hạn chế sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn kháng thuốc.

“Thần dược” xương khớp gia truyền tàn phá sức khỏe thế nào

Việc sử dụng thuốc xương khớp gia truyền trôi nổi có thể gây loãng xương nặng, suy gan, suy thận..., thậm chí tử vong.

Kỳ tích ghép đa tạng domino lần đầu tiên thành công tại Việt Nam

Một người bệnh được nhận gan hiến từ người hiến chết não, đã hiến chính lá gan của mình cho người bệnh ung thư gan khác. Đây là lần đầu tiên, kỹ thuật domino được tiến hành thành công ở Việt Nam - đánh dấu bước phát triển vượt bậc trong lĩnh vực ghép tạng ở Việt Nam.

Bắc Ninh: Phấn đấu đến năm 2030, 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị bệnh không lây nhiễm

BẮC NINH - Thực hiện chiến lược quốc gia về Người cao tuổi giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045, ngành Y tế tỉnh Bắc Ninh phấn đấu đến năm 2030, 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị, quản lý bệnh không lây nhiễm và đạt 100% vào năm 2035.