Chạy đua với lũ dữ

Sáng 23/8, mực nước trên sông Lục Nam đã vượt báo động 3. Dòng sông êm ả ngày thường bỗng chốc trở nên đỏ ngầu cuộn chảy giữa màn mưa trắng xóa. Tuyến đê bối Bến Nhẽm - Cầu Bứa dài chừng 3 km là "lá chắn" bảo vệ hơn 560 mẫu lúa vụ mùa và 478 hộ dân thôn Ba Đọ (xã Lục Nam).

Người dân xã Lục Nam đắp bờ bao ngăn nước tràn vào ruộng vườn.

Trên mặt đê bết bùn, Trưởng thôn Ba Đọ Nguyễn Văn Du áo ướt đẫm, bước chân thoăn thoắt đi qua từng đoạn đê đang oằn mình chống chọi với cơn lũ dữ. Từ tờ mờ sáng, nhận thấy mực nước lên nhanh bất thường, ông báo cáo ngay với Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự xã để kích hoạt Đội xung kích phòng, chống thiên tai. Một cuộc chạy đua thực sự bắt đầu. Gần 200 người dân cùng lực lượng công an, quân đội và các đoàn thể của xã Lục Nam nhanh chóng có mặt. Gần 2.500 bao đất, cát đã được đắp thành bờ kè ngăn dòng nước xiết. Trưởng thôn Nguyễn Văn Du vừa cùng anh em đóng bao chứa đất, cát gia cố chân đê xong lại chạy về nhà văn hóa thôn phát loa cảnh báo, đồng thời phối hợp với tổ thủy nông điều tiết 6 máy bơm dã chiến để tiêu úng.

Đến ngày 24/8, lũ thượng nguồn đổ về quá lớn, nước sông Lục Nam dâng cao, bắt đầu tràn qua các bao cát. Phương án ứng phó lúc này buộc phải chuyển hướng sang ưu tiên bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản cho Nhân dân. Tiếng loa cơ động lại vang lên khắp các ngõ xóm. Ông Du cùng các lực lượng gõ cửa từng nhà, giúp bà con kê cao đồ đạc, di chuyển gia súc, đưa người già và trẻ nhỏ đến nơi an toàn. Sau ba ngày đêm gần như thức trắng, giọng ông Du khản đặc: “Sống ở ven sông không còn xa lạ cảnh mưa lũ nhưng năm nay nước lên nhanh quá, trong đầu lúc ấy chỉ canh cánh làm sao đưa được hết người và đồ đạc của bà con lên chỗ cao, chậm một chút là mất trắng”.

Khi mưa ngớt, nước lũ rút dần. Thống kê sơ bộ, thôn Ba Đọ có khoảng 150 ha lúa và hoa màu hư hỏng, 250 hộ dân bị ngập. Thiệt hại sản xuất không nhỏ nhưng điều quý nhất là không có thiệt hại về người. Gặp chúng tôi khi đang dọn dẹp lại gian nhà còn ngập bùn, bà Nguyễn Thị Mến, người dân trong thôn xúc động: “Nhà tôi cách mặt đê bối không xa nên bao giờ cũng đón nước lũ đầu tiên. May có mọi người trong thôn, xã hỗ trợ nên di chuyển kịp thời đồ đạc, đàn lợn với mấy tạ thóc giống đến nơi an toàn”.

Ông Nguyễn Văn Hùng, thôn Cẩm Y, xã Lục Nam kiểm tra hệ thống đóng mở cửa van tại cống Quăn, thuộc đê hữu Lục Nam.

Ở phía bên kia sông Lục Nam, áp lực lại dồn lên các cống tiêu được ví như những “yết hầu” điều tiết nước cho những cánh đồng rộng lớn. Tại thôn Cẩm Y, ông Nguyễn Văn Hùng, người gác cống với 12 năm gắn bó cùng con nước cũng trải qua nhiều ngày đêm không nghỉ. Mùa mưa lũ, công việc của ông vô cùng vất vả. Biên độ mực nước thường xuyên dao động nên phải thức trắng đêm để liên tục quan sát. Ngồi bên mép cống, ông Hùng chỉ tay ra luồng nước đang xoáy tròn: “Nhìn con nước ngầu đỏ thế này thôi nhưng người trong nghề phải đọc được nó. Nhìn "hoa nước" nổi to hay nhỏ, tốc độ dòng chảy, ngửi mùi bùn phù sa là đoán biết được tầng nước đáy nông hay sâu, áp lực lên cánh cống lớn cỡ nào để kịp thời đóng - mở hoặc xử lý rác kẹt”.

Khi mực nước sông Lục Nam cao hơn báo động 3 tới 1,24 m, công tác hộ đê trở nên vô cùng căng thẳng, nhất là với tuyến đê hữu Lục Nam. Cống vận hành thủ công, chỉ cần một cành cây trôi dạt mắc vào khe van khiến cánh cống vênh lệch, áp lực nước khổng lồ lập tức biến nơi đây thành túi xói lở nguy hiểm. Đêm xuống, gió sông quất vào rát mặt, dòng nước chảy cuồn cuộn dưới chân đê.

Ông Hùng cùng các thành viên trong tổ trực của thôn không ai rời vị trí. Trang trại nuôi cá của gia đình ông ở gần đê bị nước tràn vào cuốn trôi số lượng lớn thủy sản nhưng ông vẫn kiên quyết bám trụ với công việc trực gác, bảo đảm cống tiêu vận hành an toàn. “Nhà tôi thiệt hại thì tiếc thật nhưng nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho cả đoạn đê vẫn phải đặt lên hàng đầu. Ở cánh cống này, nước dâng có thể gây hậu quả khôn lường cho hàng nghìn hộ dân phía sau”, ông Hùng chia sẻ.

Xuyên đêm canh đê sông Cầu

Rời Lục Nam, chúng tôi theo triền đê hữu Cầu xuôi về phía phường Quế Võ. Hồi 15 giờ ngày 25/8, trạm thủy văn đo được mực nước lũ trên sông Cầu đã vượt báo động 3. Tại tổ dân phố Lê Độ, điếm canh đê đang trong quá trình xây mới kiên cố nên 12 thành viên trong tổ canh đê phải chia ca bám trụ dưới tấm bạt dã chiến dựng tạm. Gió sông rít, giật liên hồi, tấm bạt che mỏng manh chao đảo phần phật, nước mưa hắt ướt sũng vạt áo, nhỏ xuống nền đất bùn.

Các thành viên canh điếm tổ dân phố Lê Độ (phường Quế Võ) thường xuyên có mặt trên đê theo dõi diễn biến lũ sông Cầu.

Cựu chiến binh Vũ Văn Phượng (63 tuổi) nhấp ngụm chè đặc cho tỉnh táo. Đôi mắt ông trũng sâu sau những đêm thức trắng. Ông Phượng chia sẻ: “Nước lên mức báo động 3 là tình huống cực kỳ nguy cấp. Đi tuần không chỉ nhìn mặt đê mà phải soi từng vũng nước ven chân đê xem có hiện tượng rò rỉ, thẩm lậu, mạch đùn, mạch sủi không. Lơ là một tích tắc là sự cố có thể xảy ra bất cứ lúc nào”.

Kinh nghiệm hàng chục năm nhìn con nước của những người dân ven sông đã phát huy đúng lúc. Trong một lượt tuần tra dọc tuyến, tổ trực phát hiện một vết nứt bất thường tại vị trí K75+950. Cung sạt chạy dọc mép bê tông, chân cung tụt sâu hơn 1 mét. Không một giây chần chừ, thông tin lập tức được báo cáo về Ban chỉ huy Phòng thủ dân sự phường. Thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, các thành viên tổ canh đê cùng lực lượng xung kích đội mưa nện búa đóng cọc tre giằng giữ chân cung sạt, kịp thời bảo vệ thân đê.

Ngồi dưới góc lều dã chiến, mưa gió tứ bề, ông Phượng đưa mắt nhìn ra khúc sông mênh mông nước chia sẻ: “Điếm canh đê đang xây dở nên anh em phải căng bạt ở tạm. Mưa bão thế này ai chẳng muốn ở nhà nhưng bảo vệ tuyến đê xung yếu là nhiệm vụ quan trọng”.

Tinh thần trách nhiệm ấy không chỉ có ở tổ dân phố Lê Độ. Cách đó không xa, ông Nguyễn Như Hanh (sinh năm 1957) ở phường Nhân Hòa cũng túc trực tuần tra dọc tuyến đê gần nhà. Ông Hanh bộc bạch: “Nhà tôi ở ngay sát chân đê, bao năm quen với cảnh sông nước nên hiểu rõ con đê này quan trọng với bà con thế nào. Cứ có báo động hay lệnh kiểm tra là dù nửa đêm mưa gió, tôi cũng khoác áo mưa đi ngay”.

Bắc Ninh có 6 con sông lớn chảy qua với hơn 590 km đê chính và đê bối, 276 cống và 101 kè bảo vệ bờ. Trải dài theo hàng trăm cây số ấy, cùng với lực lượng chủ chốt (đội ngũ cán bộ chuyên trách của Chi cục Thủy lợi và các hạt quản lý đê) là hàng chục nghìn thành viên thuộc các tổ tuần tra, điếm canh đê, gác cống thay phiên nhau bám sát từng mét đê xung yếu mỗi khi lũ đến, nước về.

Phía sau những bước chân tuần đê ấy còn là những cán bộ gần như không có khái niệm ngày nghỉ trong những đợt mưa lũ. Khi nước rút, những điểm sạt trượt, thẩm lậu, hư hỏng trên các tuyến đê lại tiếp tục được kiểm tra, gia cố. Tại nhiều địa phương như Tiên Lục, Bố Hạ, Nhân Hòa, Quế Võ…, lãnh đạo và lực lượng chuyên môn duy trì quân số trực, tranh thủ thời tiết thuận lợi để tập trung chỉ đạo xử lý các sự cố, đẩy nhanh tiến độ khắc phục công trình ngay trong những ngày nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.

Bão tan, nước trên các sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam dần rút xuống dưới mức báo động. Dưới chân đê, bà con bắt đầu ra đồng rửa bùn cứu lúa, khơi lại rãnh thoát nước trên các bãi trồng hoa màu. Con nước dữ đã đi qua, sự bình yên đã đến trong từng mái nhà nhưng trên những tuyến đê xung yếu, vệt đèn pin của những người tuần đê vẫn thầm lặng sáng trong đêm.

Thêm yêu quê hương từ “địa chỉ đỏ”

BẮC NINH - Không chỉ hiện diện trong những trang sách, lịch sử còn được lưu giữ sống động tại các bảo tàng, di tích và những địa điểm ghi dấu một thời đấu tranh cách mạng. Qua mỗi chuyến tham quan, mỗi hành trình về “địa chỉ đỏ”, thế hệ trẻ có dịp hiểu hơn về quê hương, đất nước, cảm nhận sâu sắc những hy sinh của cha ông, để thêm tự hào, trân trọng những giá trị được trao truyền qua các thế hệ.

Giữ nhịp vận hành chính quyền số

BẮC NINH - Đằng sau những thủ tục hành chính nhanh gọn và tiện ích số cho người dân là nỗ lực thầm lặng của đội ngũ cán bộ cơ sở. Với tinh thần trách nhiệm và sự chủ động ứng dụng công nghệ, họ đang ngày đêm thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số, góp sức đưa chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả hơn.

Giữ màu xanh cho đại ngàn Tây Yên Tử

BẮC NINH - Phía Tây núi Yên Tử (Bắc Ninh) có những cánh rừng tự nhiên xanh thẳm với hệ sinh thái đặc trưng của vùng Đông Bắc. Nơi ấy, những cán bộ kiểm lâm cùng người dân địa phương ngày ngày băng rừng, vượt suối, thầm lặng giữ màu xanh cho đại ngàn.