Trong cơn địa chấn địa chính trị ấy, Nga có thể hưởng lợi tương đối khi giá dầu khí leo thang và sự chú ý chiến lược của phương Tây bị kéo khỏi chiến trường Ukraine. Vấn đề là liệu Moskva có thể biến những dư chấn từ “chảo lửa” Trung Đông thành đòn bẩy chiến lược đủ mạnh để thoát khỏi vòng vây trừng phạt của phương Tây, đồng thời tạo bước ngoặt quyết định trong cuộc chiến tiêu hao đã kéo dài hơn 4 năm qua?

Giá năng lượng leo thang

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động chống Iran đã không diễn ra theo kịch bản “đánh nhanh, rút gọn” từng được các chiến lược gia phương Tây kỳ vọng. Trái lại, khu vực này đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, không chỉ làm đảo lộn bàn cờ an ninh Trung Đông mà còn giáng đòn mạnh vào kinh tế thế giới thông qua cú sốc năng lượng, phân bón và lương thực.

Một cơ sở khai thác dầu khí của Nga.

Chỉ hơn một tháng sau khi xung đột bùng phát từ ngày 28/2, những đứt gãy tại eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% dòng chảy dầu mỏ và khí đốt hóa lỏng của thế giới, đã khiến thị trường năng lượng chao đảo buộc các thể chế kinh tế - tài chính quốc tế phải khẩn cấp phối hợp ứng phó.

Sức ép ấy cũng nhanh chóng lan sang các lĩnh vực lương thực và nông nghiệp toàn cầu khi chỉ số giá lương thực thế giới trong tháng 3 tăng lên 128,5 điểm, cao hơn 2,4% so với tháng trước, riêng giá lúa mì tăng 4,3%, còn giá phân bón được dự báo có thể cao hơn thêm 15-20% trong nửa đầu năm nay nếu khủng hoảng tiếp diễn.

Là một cường quốc xuất khẩu năng lượng, Nga đương nhiên được hưởng lợi tương đối khi giá dầu khí leo thang. So với trước chiến sự, giá Brent đã tăng khoảng 60%, có lúc vọt lên 119 USD/thùng, còn dầu Urals của Nga từ vùng 45 USD/thùng cuối tháng 2 đã nhảy lên khoảng 76 USD/thùng chỉ sau hai tuần, thậm chí ở một số điểm giao hàng sang châu Á đã tiến sát, thậm chí vượt giá chuẩn Brent.

Điều đó đồng nghĩa Moskva không chỉ bán dầu đắt hơn, mà còn bán trong một vị thế hoàn toàn khác: Từ chỗ bị ép chiết khấu sâu, Nga bất ngờ trở thành một trong số ít nhà cung cấp còn đủ khả năng bù đắp phần thiếu hụt của thị trường, vốn đang hoảng loạn.

Trong bối cảnh ấy, ngay cả Washington cũng buộc phải tạm nới một số hạn chế, cấp miễn trừ 30 ngày cho một số lô dầu Nga đang mắc kẹt trên biển và để ngỏ khả năng nới thêm nhằm hạ nhiệt giá năng lượng.

Về phần mình, Điện Kremlin vẫn giữ nguyên lập trường cứng rắn: Không bán dầu cho những nước áp hoặc tuân thủ cơ chế trần giá, đồng thời tranh thủ mặt bằng giá cao để củng cố nguồn thu ngân sách. Chỉ riêng nguồn thu từ sắc thuế khai thác dầu chủ lực của Nga trong tháng 3 đã được ước tính có thể vọt lên khoảng 590 tỷ rúp, gần gấp đôi mức của tháng trước, trong khi ngân sách Liên bang Nga năm 2026 được xây dựng trên giả định giá dầu chỉ khoảng 59 USD/thùng, thấp hơn rất xa mặt bằng giá thực tế sau khi xung đột Mỹ-Israel với Iran bùng phát.

Đáng chú ý, Viện Chính sách Kinh tế Quốc tế Hàn Quốc (KIEP) mới đây nhận định giá dầu toàn cầu khó có thể quay trở lại mức trước chiến sự, tức khoảng 63 USD/thùng. Trong kịch bản leo thang nghiêm trọng với các đòn đánh vào cơ sở năng lượng, giá dầu thậm chí có thể vọt lên tới 174 USD/thùng. Nói cách khác, đà tăng của giá năng lượng không chỉ giúp Nga gia tăng nguồn thu, mà còn phần nào làm giảm sức ép từ vòng vây trừng phạt, qua đó mở thêm cho Moskva nguồn lực tài chính và dư địa chiến lược để kéo dài cuộc chiến với phương Tây.

Chiến trường Ukraine bị xao nhãng?

Chiến dịch quân sự đặc biệt do Nga phát động tại Ukraine đã bước sang năm thứ năm, gây ra những tổn thất hết sức nặng nề cho cả hai phía về sinh mạng, kinh tế và nguồn lực chiến tranh. Với mục tiêu buộc Moskva phải hứng chịu thất bại chiến lược, phương Tây không chỉ áp đặt hàng nghìn lệnh trừng phạt trên các lĩnh vực tài chính, năng lượng, quốc phòng và công nghệ, bao gồm cả việc phong tỏa tài sản và loại một số ngân hàng Nga khỏi hệ thống SWIFT, mà còn liên tục bơm vũ khí, tài chính và nhiều nguồn lực khác cho Kiev.

Cả Nga và Ukraine đều đổ nhiều nguồn lực cho cuộc chiến thời gian qua.

Kể từ năm 2022, các đồng minh chủ chốt của Ukraine, đứng đầu là Mỹ và Liên minh châu Âu cùng các nước thành viên, đã dành cho Kiev lượng hỗ trợ khổng lồ lên tới hơn 300 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, việc phương Tây phân tán ưu tiên chiến lược có thể đem lại cho Moskva một khoảng trống chiến lược còn đáng kể hơn cả tác động từ đà tăng của giá năng lượng.

Cuộc chiến Trung Đông bùng nổ đã buộc Washington và các đồng minh phải chia sẻ sự chú ý, ngân sách, năng lực ngoại giao và cả kho dự trữ vũ khí cho một mặt trận khác nóng bỏng không kém, trong khi Ukraine vẫn phụ thuộc nặng nề vào các hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn do phương Tây cung cấp.

Ngay từ đầu tháng 3, đã xuất hiện cảnh báo rằng Kiev có thể rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa PAC-3 Patriot nếu xung đột với Iran kéo dài, còn Tổng thống Volodymyr Zelensky giữa tháng 3 cũng công khai lo ngại chiến sự Trung Đông đang làm thế giới xao nhãng Ukraine và việc Mỹ tạm nới một phần hạn chế đối với dầu Nga chỉ càng củng cố niềm tin ấy.

Hơn nữa, việc hàng loạt lãnh đạo châu Âu liên tiếp phải lên tiếng trấn an rằng sự hỗ trợ dành cho Kiev sẽ không bị chệch hướng tự nó đã cho thấy nỗi lo về sự phân tán chiến lược của phương Tây không còn là giả định xa vời.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng “xao nhãng” không đồng nghĩa với “buông bỏ”. EU vẫn gia hạn các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Nga đến ngày 31/7/2026, đồng thời kéo dài danh sách trừng phạt cá nhân đến ngày 15/9/2026. Điều đó cho thấy mặt trận hậu thuẫn Ukraine chưa hề tan rã. Bởi vậy, những gì Moskva có thể thu được từ “chảo lửa” Trung Đông trước mắt chưa phải là một bước ngoặt chiến lược, mà chủ yếu là một khoảng trống chiến lược đủ để kéo giãn thời gian, bào mòn ý chí đối thủ và gia tăng hiệu quả cho chiến lược tiêu hao mà Nga đã theo đuổi suốt hơn bốn năm qua.

Rõ ràng, xung đột tại Trung Đông đang mở thêm cho Nga một khoảng trống chiến lược, khi giá năng lượng leo thang và sự chú ý của phương Tây phần nào bị kéo ra khỏi chiến trường Ukraine. Những lợi thế đó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với Moskva trong bối cảnh nước Mỹ ngày càng bộc lộ xu hướng thu hẹp cam kết, còn Liên minh châu Âu cũng cho thấy dấu hiệu hụt hơi trong chiến lược hậu thuẫn Kiev.

Giới phân tích cho rằng, nếu khủng hoảng Trung Đông tiếp tục kéo dài, Nga hoàn toàn có thể tận dụng khoảng trống ấy để kéo giãn thế đối đầu, gia tăng sức ép tiêu hao lên đối thủ và từng bước chuyển hóa lợi thế tình thế thành lợi thế chiến lược trên bàn cờ quyền lực toàn cầu.

Tàu chở dầu nước ngoài đầu tiên đi qua eo biển Hormuz sau lệnh ngừng bắn

Tàu MSG treo cờ Gabon đã di chuyển qua eo biển Hormuz, mang theo khoảng 7.000 tấn dầu của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), và đang trên đường tới Aegis Pipavav, Ấn Độ.

Đêm bình yên đầu tiên ở vùng Vịnh sau gần 6 tuần

Các nước vùng Vịnh lần đầu không phải phát báo động phòng không ban đêm, tiếng bom đạn cũng đã ngừng ở Tehran, sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực.

Xung đột tại Trung Đông: Gia tăng nỗ lực ngoại giao quốc tế

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrow phản đối mọi hành động tấn công vào hạ tầng dân sự của Iran, đồng thời cảnh báo điều này có thể châm ngòi cho vòng xoáy leo thang và trả đũa mới.