81 năm - Bắc Ninh những dấu mốc lịch sử

Thứ 3: 06:15 ngày 01/09/2026

Dòng thời gian tương tác

Bắc Ninh có vị trí trọng yếu, là vùng đất giàu truyền thống văn hiến, yêu nước và cách mạng, nơi phát tích vương triều Lý - triều đại khai mở và xây dựng nền văn minh Đại Việt; nơi sinh thành và nuôi dưỡng nhiều danh nhân, thi sĩ nổi tiếng, nhiều lãnh đạo tiền bối, xuất sắc của Đảng, Nhà nước. Trong 81 năm qua, Bắc Ninh đã trải qua nhiều dấu mốc lịch sử.

Tổng quan các mốc nổi bật

1945Cao trào kháng Nhật, cứu nước và khởi nghĩa giành chính quyền.

1962Quốc hội quyết định hợp nhất hai tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh thành tỉnh Hà Bắc.

1997Hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh chính thức đi vào hoạt động sau tái lập.

2025Hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của Bắc Giang và Bắc Ninh thành tỉnh Bắc Ninh.

2026Thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh.

Từng lĩnh vực / giai đoạn

Chạm vào từng mốc để đọc chi tiết

Từ khi có Đảng lãnh đạo, Đảng bộ và Nhân dân hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang nhận được sự chỉ đạo trực tiếp, kịp thời của Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ.

Đội ngũ đảng viên được tôi luyện trong đấu tranh cách mạng, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, nhạy bén, sáng tạo trong hành động cách mạng. Nhân dân hai tỉnh kế thừa và phát huy truyền thống văn hiến, anh hùng, giữ vững niềm tin theo Đảng. Khi tình thế cách mạng vừa đến, thời cơ xuất hiện, đội ngũ cán bộ, đảng viên hai tỉnh đã nắm bắt và nhanh chóng tổ chức lực lượng, phát động quần chúng đấu tranh giành chính quyền về tay Nhân dân.

Ngày 12/3/1945: Ban Thường vụ Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị: “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Chỉ thị đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hành động của hai tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh trong suốt cao trào chuẩn bị tổng khởi nghĩa.

Tại Bắc Giang, tối 12/3/1945, các đồng chí: Lê Thanh Nghị, Đặc phái viên của Trung ương và Nguyễn Trọng Tỉnh, Trưởng Ban cán sự Đảng tỉnh đã chỉ đạo cán bộ địa phương tổ chức cuộc mít tinh tại đình Xuân Biều (Hiệp Hòa). Tại cuộc mít tinh, đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh báo cáo tình hình thế giới, trong nước, kêu gọi toàn dân đoàn kết, giữ gìn trật tự an ninh, hô hào Nhân dân nộp thuế, phá các kho thóc của Nhật, Pháp chia cho Nhân dân. Cũng trong cuộc mít tinh này, đồng chí Trưởng Ban cán sự Đảng tỉnh công bố lệnh thủ tiêu bộ máy chính quyền cơ sở của địch, lập Ủy ban Dân tộc giải phóng.

Đây là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở các cấp cơ sở đầu tiên của tỉnh Bắc Giang, là thắng lợi đầu tiên của việc vận dụng sáng tạo Chỉ thị lịch sử ngày 12/3/1945 của Ban Thường vụ Trung ương ở Bắc Giang và trên phạm vi toàn quốc, mở đầu thời kỳ cao trào kháng Nhật cứu nước và khởi nghĩa từng phần ở Bắc Giang.

Ngày 21/8/1945: tại sân vận động thị xã Phủ Lạng Thương, Tỉnh ủy Bắc Giang tổ chức một cuộc mít tinh có hàng nghìn người dự. Tại cuộc mít tinh, Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời tỉnh Bắc Giang do đồng chí Nguyễn Thanh Bình làm Chủ tịch đã ra mắt Nhân dân.

Ở Bắc Ninh, ngày 15/3/1945, tự vệ và quần chúng làng Liễu Khê (Thuận Thành) tiến hành phá kho thóc của Nhật ở chùa Dâu. Lá cờ đỏ sao vàng được treo lên, lệnh phá kho thóc được công bố, chẳng mấy chốc, kho thóc ở chùa Dâu đã về tay Nhân dân. Thắng lợi này được lan truyền rộng khắp.

Ngày 22/8/1945: ở Quế Dương (Bắc Ninh), khởi nghĩa giành chính quyền thành công. Sáng cùng ngày, một cuộc mít tinh diễn ra tại núi Thành Rền, với hàng nghìn tự vệ và quần chúng của hàng chục làng, xã tham dự. Sau cuộc mít tinh, dưới sự chỉ huy của cán bộ Việt Minh, đội tự vệ cùng quần chúng tiến về huyện lỵ Quế Dương. Đây là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Trần Trọng Kim - tay sai của phát xít Nhật trong toàn tỉnh Bắc Ninh.

Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Bắc Ninh, Bắc Giang thắng lợi đã góp phần đập tan ách thống trị của thực dân Pháp và chế độ phong kiến. Chính quyền dân chủ nhân dân được thành lập. Với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nhân dân hai tỉnh cùng với Nhân dân cả nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Ngày 2/9/1945, trên Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, nhà nước Dân chủ Nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Từ thời khắc lịch sử ấy, dân tộc Việt Nam bước vào hành trình mới: Xây dựng chính quyền nhân dân, bảo vệ Tổ quốc, đưa đất nước vững vàng tiến lên con đường xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, quân và dân hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang đã không quản ngại hy sinh, gian khổ, phối hợp với bộ đội chủ lực đánh địch hàng nghìn trận. Tập trung xây dựng cơ sở kháng chiến trong lòng dân, biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta, chiến đấu dũng cảm, kiên cường, góp phần vào chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (năm 1954) - một chiến thắng vĩ đại được ghi vào lịch sử dân tộc như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, hay một Đống Đa của thế kỷ XX.

Ngày 27/10/1962, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định hợp nhất hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh thành tỉnh Hà Bắc. Thị xã Bắc Giang được lấy làm tỉnh lỵ.

Ngày 1/4/1963: hệ thống chính trị của tỉnh Hà Bắc chính thức đi vào hoạt động.

Sau khi sáp nhập, tỉnh Hà Bắc có diện tích 421.633km2, dân số 1.000.305 người.

Từ ngày 16 đến ngày 25 tháng 10 năm 1963, tại thị xã Bắc Giang, Đảng bộ tỉnh Hà Bắc tiến hành Đại hội đại biểu lần thứ Nhất. Ngày 17/10/1963, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Trường Chinh, Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thăm Nhân dân trong tỉnh, dự và chỉ đạo Đại hội Đảng bộ tỉnh.

Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tỉnh ta có một vị trí quan trọng về kinh tế, chính trị và quân sự… Đồng bào tỉnh ta lao động cần cù và có truyền thống anh dũng trong những năm cách mạng và kháng chiến. Thế là Hà Bắc người đông, đất rộng, của nhiều có điều kiện để trở thành một tỉnh giàu mạnh”.

Trong những năm từ 1963 đến 1975, sau khi Đảng bộ Bắc Ninh, Bắc Giang hợp nhất thành Đảng bộ tỉnh Hà Bắc, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh tiếp tục lãnh đạo Nhân dân phấn đấu thực hiện các nhiệm vụ chính trị của địa phương. Quân và dân trong tỉnh vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Với quyết tâm tất cả cho tiền tuyến và tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, Nhân dân Hà Bắc đã khắc phục thiên tai, địch họa, thi đua lao động sản xuất, tăng cường chi viện cho chiến trường.

11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975: lá cờ cách mạng tung bay trên đỉnh Dinh Độc Lập - Phủ Tổng thống nguỵ Sài Gòn. Miền Nam đã được giải phóng, cách mạng đã toàn thắng.

Tháng 6/1975, tỉnh thành lập trung đoàn tăng cường gồm 5 tiểu đoàn, một số đại đội và các bộ phận chuyên môn đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy và Thủ trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh vào miền Nam tham gia thực hiện nhiệm vụ củng cố, xây dựng, bảo vệ vùng mới giải phóng. Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân toàn tỉnh rất phấn khởi, tự hào đã đóng góp một phần xứng đáng sức người, sức của làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.

Sau 34 năm hoạt động, đứng trước yêu cầu mới, ngày 6/11/1996, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định chia tỉnh Hà Bắc thành hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh. Hai tỉnh chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/1/1997.

Ngày 12/6/2025, tại kỳ họp thứ 9, khóa XV, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Theo đó, Quốc hội quyết nghị sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh thành tỉnh mới có tên gọi là Bắc Ninh.

Tỉnh Bắc Ninh giáp các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, thành phố Hải Phòng và thành phố Hà Nội.

Ngày 1/7/2025: tỉnh Bắc Ninh sau sắp xếp chính thức đi vào hoạt động.

Xem Nghị quyết số 202 tại đây

Tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 39/2026/QH16, ngày 24/8/2026 về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh.

Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9/2026.

Xem Nghị quyết số 39 tại đây

Dưới ngọn cờ vinh quang của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân trong tỉnh nêu cao tinh thần đoàn kết, phát huy truyền thống yêu nước của quê hương anh hùng, góp phần cùng Nhân dân cả nước làm nên thắng lợi vẻ vang của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, giành chiến thắng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), chung tay xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, thực hiện công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn hiện nay.