Giữa những ngày tháng Bảy, chúng tôi cùng cán bộ Ban Chỉ huy quân sự phường Phượng Sơn đến thôn Cống, xã Kiên Lao, nơi có hai ngôi mộ liệt sĩ. Đi qua những con đường đèo dốc, chúng tôi được anh Đặng Văn Minh dẫn qua khu đất vườn đồi phủ màu xanh cây trái. Ít ai ngờ rằng, suốt nhiều năm qua, nơi đây đã trở thành chốn yên nghỉ của hai người lính đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Đại diện Ban Chỉ huy quân sự phường Phượng Sơn và anh Đặng Văn Minh viếng 2 ngôi mộ liệt sĩ.

Đứng trước hai ngôi mộ đất đã nhuốm màu thời gian, anh Đặng Văn Minh, ở tổ dân phố Thống Nhất, phường Phượng Sơn cùng cán bộ Ban Chỉ huy quân sự phường nhẹ nhàng thắp những nén tâm hương. Hai ngôi mộ vẫn còn nguyên bia đá. Trên đó ghi rõ: Liệt sĩ Dương Văn Peng, sinh năm 1934, quê quán Nang Đại, Châu Sơn Mỹ, tỉnh Sơn La, hy sinh 23/1/1957 và Liệt sĩ Đinh Văn Tốt, sinh năm 1936, quê quán Sơn Tòng, Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi, hy sinh ngày 16/4/1962. Theo anh Minh, hơn chục năm trước, khi mua lại khu vườn này, gia đình đã thấy hai ngôi mộ nằm lặng lẽ trên sườn đồi. Từ đó đến nay, gia đình vẫn đều đặn chăm nom, hương khói như người thân.

Anh Minh kể, theo các bậc cao niên địa phương, khu vực này trước đây có một bệnh xá quân y nằm dưới khu vực lòng hồ Bầu Lầy, cách hai ngôi mộ chừng 500 m (khi đó hồ chưa được xây dựng, đáy hồ chỉ là khe suối nhỏ). Những chiến sĩ bị thương nặng trong chiến tranh có thể đã qua đời tại đây rồi được an táng trên ngọn đồi này.

Nhiều năm trăn trở, anh Minh từng nghĩ sẽ tìm cách báo tin cho cơ quan chức năng, song cuộc sống bộn bề khiến dự định ấy chưa thể thực hiện. Đến khi biết về Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, ngày 9/7, anh Minh chủ động liên hệ với các cơ quan quân sự để cung cấp thông tin. “Các chú, các bác đã hy sinh vì đất nước. Gia đình tôi chỉ mong cơ quan chức năng sớm xác minh, đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ trang trọng hơn hoặc tìm được thân nhân để người nhà đón các bác về quê”, anh Minh chia sẻ.

Cùng tâm trạng như thế, thương binh Nguyễn Xuân Dậu (sinh năm 1941), thôn Yên Mỹ 3, xã Lạng Giang luôn đau đáu nhớ về những đồng đội đã nằm lại trên đỉnh Pa Thí của nước bạn Lào. Năm 1965, ông lên đường nhập ngũ, chiến đấu trong đơn vị trinh sát đặc công thuộc Bộ Tư lệnh 959. Ba năm sau, ông tham gia trận đánh lịch sử vào cứ điểm ra đa Pa Thí, “mắt thần” của không quân Mỹ trên đất Lào. Đây là một trạm ra đa chỉ huy không quân nằm ở độ cao trên 1.700 m, được bao bọc bởi những vách núi dựng đứng và được Mỹ coi là “bất khả xâm phạm”, có nhiệm vụ chỉ huy máy bay ném bom toàn bộ Đông Dương, trọng tâm là miền Bắc Việt Nam.

Để tiếp cận mục tiêu, lực lượng đặc công phải bí mật bám địa bàn, trinh sát suốt nhiều tháng trời. Đêm 11/3/1968, các hướng, mũi bí mật luồn sâu, leo qua những vách đá dựng đứng tiếp cận sát mục tiêu. 3 giờ 45 phút, các lực lượng được lệnh nổ súng. Trưa 12/3, liên quân Lào - Việt đã làm chủ hoàn toàn căn cứ Pa Thí, trạm radar bị phá hủy hoàn toàn. Nhưng trong mũi tiến công của ông Dậu gồm 19 chiến sĩ, phần lớn đã anh dũng hy sinh. Ông Dậu bị thương nặng với tỷ lệ thương tật 81%, là một trong số ít người sống sót trở về.

Sau chiến tranh, cùng với các đồng đội nhiều lần quay trở lại tỉnh Hủa Phăn (Lào) để tìm kiếm hài cốt đồng đội. Những chuyến đi đầy gian nan, địa hình núi cao, vực sâu, dấu tích chiến tranh đã bị xóa nhòa. Có nơi tìm được hài cốt nhưng không thể xác định chính xác danh tính vì nhiều đơn vị cùng tham gia chiến đấu.

Dẫu vậy, bằng ký ức của người trong cuộc, những sơ đồ tác chiến được lưu giữ trong trí nhớ và sự kiên trì không mệt mỏi, năm 2017, ông Dậu cùng đồng đội đã đưa được 2 hài cốt liệt sĩ trở về quê hương. Đến năm 2025, mặc dù tuổi cao, sức yếu ông vẫn cùng đồng đội và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Bắc Ninh phối hợp các đơn vị nước bạn Lào tìm kiếm được 11 hài cốt liệt sĩ. Với ông, hành trình tìm kiếm đồng đội là trách nhiệm, nghĩa tình của người lính với những người đã ngã xuống.

Những câu chuyện như của ông Nguyễn Xuân Dậu hay gia đình anh Đặng Văn Minh cho thấy giá trị đặc biệt của các nhân chứng lịch sử và quần chúng Nhân dân trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là hành trình đi ngược thời gian, lần tìm những ký ức đã lùi xa hàng chục năm. Nhưng trên hành trình ấy luôn có những cựu chiến binh đau đáu tìm đồng đội, những nhân chứng lịch sử lưu giữ ký ức chiến tranh, những người dân gìn giữ từng ngôi mộ chưa xác định được thông tin. Chính họ đang góp phần thắp sáng thông tin giúp các Anh hùng liệt sĩ sớm được trở về với quê hương, gia đình. Đó cũng là ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà Chiến dịch 500 ngày đêm đang lan tỏa.

Số hóa nghĩa trang liệt sĩ: Công trình tri ân của tuổi trẻ

BẮC NINH - Ứng dụng công nghệ vào hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa” thông qua việc xây dựng, số hóa dữ liệu, gắn mã QR tại nghĩa trang liệt sĩ… là những hoạt động thiết thực, sáng tạo của tuổi trẻ Bắc Ninh nhằm tri ân công lao to lớn của thế hệ cha anh vì hòa bình, độc lập của dân tộc, góp phần lưu giữ giá trị lịch sử và giáo dục truyền thống cách mạng, hun đúc lòng yêu nước cho thế hệ hôm nay.

Đồng lòng vì nghĩa vụ thiêng liêng

BẮC NINH - Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - những người đã anh dũng ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc - chưa bao giờ dừng lại. Trên dải đất hình chữ S này, vẫn còn hàng vạn liệt sĩ chưa tìm được phần mộ hoặc chưa được “gọi tên”, chưa được trở về quê hương. Bởi vậy mà Chiến dịch 500 ngày đêm mang ý nghĩa nhân văn cao cả, là trách nhiệm và nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người con đất Việt.

Bắc Ninh thu nhận 11.814 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ

BẮC NINH - Trong 5 ngày cao điểm, từ 4 đến 8/7, Công an tỉnh phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức thu nhận 11.814 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên địa bàn tỉnh. 

Bà Chu Thị Hòa: Gần 10 năm góp sức đưa liệt sĩ trở về quê nhà

BẮC NINH - Gần 10 năm qua, bà Chu Thị Hòa (sinh năm 1968), ở tổ dân phố Đông Lương, phường Việt Yên, Trưởng Ban Chính sách Hội Hỗ trợ thân nhân gia đình liệt sĩ tỉnh Bắc Ninh, đã đồng hành với nhiều gia đình, gỡ từng nút thắt hồ sơ, kết nối thông tin góp sức đưa hàng chục liệt sĩ trở về. Hành trình ấy bắt đầu từ cuộc tìm kiếm người thân vẫn còn dang dở của chính gia đình bà.

Bắc Ninh: Hoàn thành lấy 318 mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính

BẮC NINH - Theo kế hoạch, từ nay đến hết tháng 12/2026, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Bắc Ninh tiếp tục tập trung nguồn lực để hoàn thành việc lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin đối với 2.758 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại 215 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.