Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là ưu tiên cấp bách toàn cầu

Thứ 2: 08:50 ngày 01/06/2026

Môi trường số giúp trẻ em tiếp cận kiến thức, học tập, giao lưu và hội nhập cộng đồng một cách nhanh chóng, cũng như phát huy khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, giữa “biển” thông tin đó, trẻ em cần được hướng dẫn và trang bị kiến thức để có thể chọn lọc những gì bổ ích, tránh xa những nhân tố độc hại.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt trẻ em trước những nhân tố khó lường, đặt ra yêu cầu cấp bách phải có những “lá chắn” bảo vệ.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là nhiệm vụ cấp bách của mọi quốc gia (ảnh minh họa).

Ngày càng xuất hiện nhiều những thông tin độc hại như truyền bá tư tưởng cực đoan, kích động bạo lực hay lừa đảo trên mạng xã hội, nền tảng video, ứng dụng nhắn tin và các trò chơi trực tuyến, vốn là những không gian mà trẻ em và thanh thiếu niên tiếp xúc hằng ngày. Các nhóm cực đoan thường khai thác yếu tố tâm lý, cảm xúc của trẻ em, đồng thời tận dụng thuật toán của các nền tảng số để mở rộng mức độ tiếp cận và lan truyền tư tưởng cực đoan, trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với trẻ em. Trong bối cảnh đó, cần xây dựng các chương trình giáo dục chuyên biệt nhằm ngăn chặn tình trạng trẻ em bị lôi kéo vào các hành vi bạo lực, tư tưởng cực đoan trên không gian mạng.

Để hạn chế tác động tiêu cực của việc trẻ em sử dụng internet tràn lan, không kiểm soát, nhiều chính phủ như Australia, Indonesia, Malaysia, Hàn Quốc, đã và đang cân nhắc đưa ra các quy định hạn chế trẻ em sử dụng mạng hoặc có những kiến nghị về việc cấm theo độ tuổi việc dùng mạng xã hội. Chủ tịch Ủy ban châu Âu đã giao nhiệm vụ cho một nhóm chuyên gia báo cáo lại trước tháng 7 tới về các bước mà Liên minh châu Âu (EU) nên thực hiện để bảo vệ trẻ vị thành niên trên không gian mạng, bao gồm cả khả năng cấm sử dụng mạng xã hội.

Tuy nhiên, các lệnh cấm mạng xã hội toàn diện không phải là giải pháp tối ưu vì chưa thể giải quyết tận gốc rễ vấn đề. Theo các chuyên gia, việc chỉ tập trung vào các quy định giới hạn độ tuổi sẽ không làm thay đổi các thiết kế và thuật toán. Thực tế cho thấy, các lệnh cấm có thể dễ dàng bị “lách”, thậm chí khiến trẻ em chuyển sang những nền tảng rủi ro hơn và ít được giám sát hơn. Chưa kể, việc quản lý quá mức có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển kỹ năng số và tư duy độc lập của trẻ khi mạng xã hội hiện đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng quan hệ và tiếp cận thông tin của giới trẻ.

Các biện pháp bảo vệ vì thế cần thay đổi theo hướng phù hợp với hành vi và thói quen tương tác trực tuyến của giới trẻ. Khi trẻ em tiếp xúc internet ngày càng sớm, việc trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ trên mạng được xem là yếu tố then chốt nhằm hạn chế các hành vi xâm hại trực tuyến đang ngày càng tinh vi.

Ngoài ra, cần tăng cường trách nhiệm của các tập đoàn công nghệ trong quản lý không gian mạng. Bộ hướng dẫn gồm 10 nguyên tắc về bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến được Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc công bố có nội dung bảo đảm mức độ bảo vệ cao nhất đối với dữ liệu của trẻ em. Theo tài liệu hướng dẫn, một số vấn đề mới như sử dụng chatbot AI hoặc các thiết kế dễ gây nghiện cần được áp dụng giới hạn độ tuổi, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận cơ chế khắc phục cho trẻ em khi quyền của các em bị xâm phạm.

Theo Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk, các quốc gia cần yêu cầu các tập đoàn công nghệ tích hợp yếu tố an toàn cho trẻ em ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, vì những hành vi gây hại trực tuyến cho trẻ em xuất phát từ những lựa chọn thiết kế và mô hình kinh doanh của các nền tảng số. Các tính năng như tự động phát video hay thông báo liên tục có thể làm gia tăng mức độ rủi ro đối với trẻ em.

Những lợi ích đi cùng nguy cơ rình rập trên không gian mạng khiến việc sử dụng internet trở thành “con dao hai lưỡi” đối với trẻ em. Hơn bao giờ hết, trẻ em cần “lá chắn” bảo vệ hiệu quả trên môi trường trực tuyến. Các chuyên gia cho rằng, giáo dục kỹ năng số cho phụ huynh và trẻ em cần được coi là ưu tiên cấp bách.