Trưa hè nắng nóng. Chiếc xe chở chúng tôi chợt khựng lại, dưới bóng râm quán nước. Những ly trà sữa, nước mía níu kéo. Cháu nhỏ tại quán nước như con thoi trước mặt chúng tôi. Gió hây hẩy phả nhẹ hơi nước mát từ mặt hồ lên, dễ chịu làm sao. Ngờ ngợ, tôi hỏi cháu. Gương mặt sạm đen, ngước lên: "Cháu nhà ở khu phố gần đây ạ…”. Giây lát tôi chợt nhớ ra, thốt lên: “Trời ơi! San! San!...”. Nó choàng ôm lấy tôi: "Bác Thỏa! Bác Thỏa…”. Bác cháu vui mừng nhận ra nhau sau bao năm xa cách nhớ thương.

Là bạn thân với bố cháu từ thời cùng sống ở “thị xã đèn dầu", học cấp ba Hàn Thuyên. Chung đam mê bóng chuyền, đọc sách… Nhà lại gần nhau, Chủ nhật thường rủ nhau đi chơi chợ Nhớn. Khi chiều muộn, cùng đạp xe ra ngồi hóng mát bên bờ sông Cầu, mê mải ngắm nhìn thuyền bè ngược xuôi.

Sau này đều đã học lên cao, có gia đình vợ con. Mỗi lần sang chơi nhà, cậu ấm San lại lon ton chạy đến ôm lấy chân. Tôi bế bồng, thơm đôi má phính của nó. Nay còn đâu đôi má phính ngày nào. Chợt San ôm chầm lấy tôi, gạt nước mắt, cháu dẫn người bác cùng lội ngược dòng thời gian. Trở về những năm tháng, với bao niềm vui nỗi buồn của nó.

Minh họa: Văn Tĩnh.

… Người lái xe kéo đứa trẻ lên, nó ngồi lọt thỏm trong ca bin. Khi ánh chiều cũng vừa lặn khuất sau rặng núi xanh mờ. Một hành trình của người lái xe sắp bắt đầu. Nó cũng theo hành trình ấy của bác tài. Như cánh chim phiêu dạt. Rồi một đêm xe đã tới đất Huế, được bác tài nhấc bổng, thả xuống lề đường. Còn buông lời động viên "chúc thiên thần mạnh giỏi”. Bắt đầu cuộc sống vật lộn, bươn chải của nó. Chiếc xe tải cũ mèm, bụi bạc lại hăm hở lao đi. Dưới ánh sáng điện choáng ngợp phố phường.

Bàn chân lạ lẫm, San đã bước tới đường phố có nhiều cây phượng già. Có cây nghiêng nghiêng như bị mưa bão quất lay, bầm dập lâu rồi. Tiếng ve ran ran đốt cháy trưa hè. Những chùm phượng thắp lửa, tán lá lưa thưa, nhè nhẹ rung trước gió. Ơi, sao mà giống cây phượng hai thân ở cổng trường cũ mình vậy.

Độ này chắc thầy trò đã nghỉ hè. Sân trường vắng hoe, vắng hoắt. San cúi lượm những bông phượng nhàu nhàu, tàn rơi trên vỉa hè mân mê trong lòng bàn tay mà lòng tê tái. Đôi mắt quầng thâm lại lăn ra những giọt nước trong suốt. Mỗi khi bắt gặp màu hoa ấy, lại như có cây kim xuyên vào tim. Nỗi buồn da diết cứ dựng dậy ký ức. San đành phải tạm biệt nơi đây. Những ngày tiếp theo, con người bé bỏng, vất vưởng ấy chưa biết đi đâu, về đâu.

Bàn chân nhỏ bé đã đưa San tới chợ Bàn Cờ, Thành phố Hồ Chí Minh. Một trong hàng nghìn ngôi chợ của thành phố này, hỏi người bán cháo lươn, xin việc làm. Tay bà như đang múa, miệng tươi như hoa chào đón khách. Lướt ánh mắt, bà chỉ tay: “Ủa, thiếu chi người đang ngồi chơi hoài kia. Mà thằng nhỏ này lại nhằm vào cái thùng cháo mà hỏi, nghen…”. Nhìn cái khăn đẫm mồ hôi, San thầm nghĩ biết đâu bà còn chắt chiu nuôi cả gia đình nên làm sao cưu mang được mình nữa.

Những ngày sau, cậu bé đi bán báo. “Báo”! Một bàn tay vẫy vẫy qua khung cửa sổ hút San vào nhà. Ông chủ nhìn những tập báo mới trên tay San, cười: "Ta mua tất tần tật. Nào mi tánh tiền…”. San tưởng ông đùa mà là thật. Một xấp nhiều loại báo còn thơm mùi giấy mực, nhảy vọt khỏi bàn tay, nằm gọn trên mặt bàn.

Rồi ông hỏi tên, tuổi, quê quán. Ông bảo xa vậy mà vào tận đây kiếm sống. Chắc gia đình có vấn đề. Bố mẹ đâu, mới tý tuổi mà đã phải bươn chải, khổ. Ngắm tướng mạo mi hiền lành, phúc hậu, dễ thương quá ha. Lời ông đã làm San càng cảm kích, biết ơn ông.

Ông thuê San quét dọn nhà cửa, tưới cây kiểng. Bữa ăn, ông gắp đồ ăn bảo cứ ăn uống tự nhiên như ở nhà. Một sáng, ông dúi vào tay xấp tiền, bảo: "Cầm lấy". Dăm phút sau, có người xe ôm đến đón ông đi. Vắng cha, ba ngày sau người con trai lòi ra cái mặt sói. Bắt làm tăng giờ. Đến bữa quăng cho cái bánh mì khô, chai nước khoáng.

Nửa tháng sau, San đi nơi khác. Đôi chân run rẩy từ phố này sang phố nọ. Đêm ập xuống. Vỉa hè, gốc cây sẵn làm giường ngủ. Muỗi ào ào như tung nắm trấu xay, quần đảo suốt đêm. Nơi cửa ngôi nhà. Người mẹ trẻ bồng con nhỏ trên tay vẫy vẫy, rồi ấn vào tay San cái đùi gà chiên vàng, nắm xôi nếp: "Cháu ăn đi cho đỡ đói”. Người chồng từ phía trong bước ra bặm môi, lườm vợ lườm San tròng mắt trắng bợt.

Đang lang thang, lòng mông lung nghĩ, chợt có bàn tay lạ vỗ vào vai San. Một khuôn mặt da sành lạ lẫm, đón San về lò đậu khuôn làm thuê cho ông. Bước vào nhà. Mấy đứa như từ trên trời rơi xuống. Chẳng biết đã có mặt ở chốn này từ bao lâu rồi. Đều nhem nhuốc, đen trũi như cái lò than cũ kỹ. Thấy người lạ, chẳng ai bảo ai cùng nhoẻn miệng cười, đồng cảm. Một "thỏi than" vờ lướt qua mặt San, nói nhỏ: "Khổ! Không biết đây là… cái giỏ tre… hom lại bằng sắt à. Mà còn dấn cái thân xác này vào…”. Nghe mà nào có hiểu. Vài ngày sau mới vỡ lẽ thì đã muộn.

Đứa nào đứa ấy phải làm tăm tắp như cái máy, chẳng dám kêu ca. Công việc nặng nhọc vất vả, lại còn bị đòn roi. Nhìn tấm lưng vẫn còn những "con lươn” rộp phồng, xám đen. Người bác rùng mình. Con tim nhói đau.

Bác xoa xoa lưng đứa cháu, an ủi nỗi đau. Ngày bác đang làm việc trong Tây Nguyên. Một người bạn của bác cho biết cháu đã bỏ học, trốn gia đình đi biệt, chẳng còn biết ở đâu. Nghe người bạn kể mà lòng bác như muối xát, buồn thương.

Cháu vẫn còn nhớ. Một sáng chớm hè. Cây phượng hai thân cổng trường cháu bắt đầu lấm chấm những hoa, nụ thắp lửa trên cành. Bác sang nhà chào bố mẹ cháu, trước khi bác vào công tác ở Tây Nguyên. Không lâu sau, người ta phát hiện ra bố cháu mắc vào sai phạm ở công ty. Gia đình không còn êm ấm như trước.

Những trận cãi vã dày lên. Cháu như người thừa trong nhà, chán nản nên trốn gia đình đi biệt vào Nam. Cho tới cuối tháng trước cháu mới trở về. May hôm nay cháu được gặp lại bác. Cháu làm thuê cho chị chủ này đây. Ra Bắc dự hội nghị văn hóa văn nghệ ngắn ngày, nay người bác cùng đoàn vội trở lại Tây Nguyên làm việc. Bác cháu lại tạm biệt. Xa nhau trong một chiều thương nhớ. Người bác động viên cháu hãy trở về, bao ngày qua, cha mẹ cháu mong ngóng, tìm kiếm khắp nơi.

* * *

Thời gian thấm thoắt trôi.

Sông Cầu - Dòng nước như nhớ ai mà vơi đầy theo năm tháng. Nay có một người lại trở về cùng những kỷ niệm. Tìm một người đã từng lang thang, bươn chải nơi đất trời phương Nam năm nào.

Người khách đang ngó nghiêng ngoài cửa. Lòng bồi hồi, ngỡ ngàng trước sự đổi thay của ngôi nhà, khu phố trong thời đổi mới. Từ phía trong, đôi trai gái tay dắt tay nhau đang đi ra. Cô gái chợt nở nụ cười đôn hậu, lễ phép:

- Xin lỗi. Bác tìm ai ạ?

- Tôi… tôi tìm… một người…

Giây lát, cô gái tiếp lời:

- Dạ, có phải anh này không ạ? Cô vỗ vai người thanh niên dong dỏng cao, vẻ thư sinh, đang đứng bên.

Linh cảm chợt lóe trong đầu, mách bảo. Còn ai nữa, là San. San… lạ quá. Nếu gặp ngoài đường chẳng thể nhận ra. Người khách nghĩ, rồi kêu lên:

- “Cậu ấm”, "cậu ấm"… của tôi. Hai tay lắc mạnh đôi vai chắc lẳn của San

- Bác Thỏa!... Bác Thỏa… lạ quá. Cháu chẳng còn nhận ra. Nhưng bác còn phong độ lắm. Giọng San nghe là lạ như có âm sắc pha giọng Huế với giọng Nam Bộ.

Hai người choàng ôm lấy nhau, xúc động nghẹn lời. Vừa lúc ông Mậu, bà Lan - bố mẹ San từ chợ Nhớn trở về. Tay ôm tay xách mấy thứ đồ dùng. Còn có cả thực phẩm, rau quả... Khách chủ bất ngờ gặp lại nhau.

- Xin chào hạnh phúc đôi bạn Mậu - Lan… Ông Thỏa reo lên. Họ nắm chặt tay nhau như chẳng muốn rời xa.

Giây phút hội ngộ này. Mọi người vây quanh bàn trà, những chén trà sen hương lan tỏa ấm cúng. Gió Đông Nam thổi lồng lộng, mang theo hơi nước từ sông Cầu ẩm mát ùa vào nhà với bao câu chuyện buồn vui cùng năm tháng.

Sau buổi chiều năm ấy. Người bạn chào tạm biệt vợ chồng đôi bạn đi công tác Tây Nguyên, bỏ lại mùa hè, bỏ lại “thị xã đèn dầu” nhỏ bé. Thấm thoắt, nay đã ngót nghét hai chục năm trời rồi còn gì. Vật đổi sao dời. Cuộc sống với bao đổi thay. Nhanh quá.

Ông Mậu nắm chặt tay ông bạn, cười: "Cháu Ngọc Linh đây là con dâu mới. Còn thằng San, anh chẳng còn lạ gì nó. Vợ chồng cháu cùng học Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Ra trường, vợ chồng cháu hùn vốn mở xưởng vẽ đã ba năm nay".

Bà Lan thắt đáy lưng ong, tươi tắn đứng bên chồng:

- Học vậy, vẽ giỏi vậy mà đã cho ra đời đứa cháu nội nào đâu. Để ông bà bế bồng, chăm chút cháu ...

Ông Thỏa vỗ vai ông Mậu, đùa:

- Đó là chuyện của những cử nhân. Còn hai ông bà, may mà sóng gió đã qua, rồi vẫn ở lại bên nhau, tìm được thằng bé trở về…

Những gương mặt bừng nở. Những ánh mắt nhòe lệ trong niềm vui, niềm hạnh phúc dâng trào.