Động thái này diễn ra trong bối cảnh Tehran đồng ý tạm thời mở lại eo biển, vốn thường vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu thế giới, như một phần của lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran.

Tàu hàng chờ ở ngoài khơi Oman để di chuyển qua eo biển Hormuz, sau 2 tuần bị gián đoạn do xung đột Mỹ-Israel với Iran, ngày 8/4/2026.

Theo thông báo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được trích dẫn trên phương tiện truyền thông địa phương, tất cả các tàu dự định đi qua eo biển Hormuz được thông báo rằng, nhằm tuân thủ nguyên tắc an toàn hàng hải và tránh rủi ro va chạm với thủy lôi, họ nên đi theo các lộ trình thay thế qua eo biển Hormuz. Bản thông báo cũng cung cấp hướng dẫn chi tiết về lộ trình ra-vào thay thế trong eo biển.

Trước đó, đêm 7/4 rạng sáng 8/4, Mỹ và Iran đã công bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, trước thềm thời hạn Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ phá hủy nước Cộng hòa Hồi giáo nếu Tehran không chấp thuận yêu cầu mở lại eo biển Hormuz. Trước khi thỏa thuận này đạt được, Tehran đã chặn tuyến vận tải chiến lược từ đầu tháng 3, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.

Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đang cân nhắc một đề nghị gây tranh cãi sâu rộng, có thể tái định hình toàn bộ hệ thống vận tải hàng hải toàn cầu: cho phép Iran thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, với điều kiện Mỹ tham gia vào cơ chế chia sẻ lợi ích.

Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình ABC News, Tổng thống Trump xác nhận ý tưởng này đang được xem xét như một giải pháp kết hợp giữa bảo đảm an ninh và tái cấu trúc lợi ích kinh tế. Ông cho biết Mỹ có thể tham gia như một “liên doanh”, vừa kiểm soát an ninh tuyến hàng hải, vừa hạn chế sự can thiệp từ các tác nhân khác trong khu vực.

Việc chấp thuận cho Iran thu phí sẽ đánh dấu một thay đổi lớn trong chính sách hàng hải của Mỹ, chuyển từ mô hình bảo vệ tự do lưu thông sang mô hình quản trị có điều kiện, trong đó lợi ích kinh tế và kiểm soát an ninh được tích hợp.

Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Iran đã bắt đầu yêu cầu các tàu thuyền trả phí để bảo đảm an toàn khi đi qua eo biển, với hình thức thanh toán bằng tiền điện tử. Diễn biến này cho thấy Tehran đang nhanh chóng triển khai cơ chế mà trước đây từng bị xem là vi phạm nguyên tắc hàng hải quốc tế. Trong bối cảnh đó, cân nhắc của Tổng thống Trump phản ánh một cách tiếp cận mới: thay vì đối đầu trực tiếp với cơ chế thu phí, Mỹ có thể lựa chọn tham gia và tái định hình từ bên trong, qua đó vừa bảo đảm an ninh tuyến đường, vừa kiểm soát dòng lợi ích tài chính phát sinh.

Tuy nhiên, đề nghị này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về luật pháp quốc tế, quyền tự do hàng hải và phản ứng của các quốc gia phụ thuộc vào nguồn năng lượng đi qua eo biển Hormuz.

Iran áp cơ chế phân loại quốc gia tại eo biển Hormuz

Iran đã xây dựng một hệ thống nhằm quản lý vận tải biển tại eo biển Hormuz và bảo đảm quyền đi lại cho tàu thuyền từ các quốc gia khác nhau, tùy thuộc vào mức độ quan hệ với Tehran.

Iran đang triển khai thủ tục để tàu Việt Nam di chuyển qua eo biển Hormuz

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết: Cho đến nay, các tàu và thuyền viên Việt Nam mắc kẹt tại khu vực eo biển Hormuz vẫn an toàn. Hiện nay trên cơ sở đề nghị của phía Việt Nam, các cơ quan chức năng của Iran đang triển khai các thủ tục liên quan đến việc di chuyển của tàu Việt Nam.

Số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz đang tăng lên

Số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz đang có dấu hiệu tăng lên, song vẫn thấp hơn đáng kể so với thời điểm trước khi cuộc xung đột ở Trung Đông bùng phát.

Kiến nghị cho tàu biển Việt Nam qua eo biển Hormuz theo thứ tự ưu tiên

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, hiện có 19 tàu thuộc sở hữu của doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại khu vực Trung Đông, trong đó 4 tàu treo cờ Việt Nam và 15 tàu treo cờ nước ngoài.