Cây dây - “linh hồn” của nghi lễ kéo co làng Hữu Chấp không chỉ là một dụng cụ thi đấu mà còn là kết tinh của kinh nghiệm dân gian, tín ngưỡng và sự khắt khe trong từng công đoạn hoàn thiện. Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Tổ trưởng tổ dân phố Hữu Chấp, chuẩn bị cho lễ hội diễn ra vào ngày mùng 4 Tết hằng năm, cây dây được làm từ trong Tết với quy trình kéo dài đến cả tuần. Cây dây thay cho dây thừng trong nghi thức kéo co tại Hữu Chấp được làm từ 2 cây tre dài. Việc lựa chọn tre kỹ lưỡng, nghiêm ngặt. Cây tre từ gốc đến ngọn không được có kiến, ngọn phải đủ lá, đủ cành. Mỗi cây đều được đo đếm số đốt sao cho bằng nhau.

Cây dây được sử dụng tại lễ hội kéo co làng Hữu Chấp.

Tre sau khi chọn mang về sẽ được cạo hết lớp vỏ ngoài, đục lỗ rồi lồng 2 chiếc đòn gánh để nối 2 cây lại với nhau. Để cho cây dây thêm chắc chắn, nghệ nhân sẽ dùng lạt quấn chặt chỗ nối rồi tết lại thành hình 3 con nhện, trong đó 1 con nhện to ở giữa. Cây dây khi hoàn thiện được kéo lên trước cửa đình để thờ, chờ ngày khai hội. Theo ông Sơn, cấu trúc của cây dây cũng mang nhiều ý nghĩa biểu tượng: “3 con nhện tượng trưng cho sự gắn kết, 4 chân nhện liên kết với nhau để tạo nên sự vững chắc như 2 đòn gánh”. Kết cấu này giúp cây dây có thể chịu lực kéo của hàng chục thanh niên mà vẫn bảo đảm độ bền.

Kinh nghiệm chọn tre được cho là yếu tố quyết định độ bền của cây dây. Tre được chọn phải là tre “bánh tẻ”, tức là không già không non, để có độ cứng cáp, dẻo dai. Ngoài ra, một chi tiết nhỏ nhưng rất tinh tế là việc buộc rơm ở hai đầu cây tre nhằm bảo đảm an toàn cho người xem đứng xung quanh.

Người tham gia chặt tre (hoặc mua tre), vận chuyển và trực tiếp làm cây dây cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn cụ thể. Tất cả những người này phải thuộc gia đình “sạch bụi” (không có tang) trong thời gian gần. Quy định này cho thấy quan niệm tâm linh sâu sắc của cộng đồng, họ coi cây dây không đơn thuần là vật dụng mà là một phần linh thiêng trong nghi lễ.

Ngày nay, dù đời sống có nhiều thay đổi, việc làm cây dây vẫn được duy trì như một phần cốt lõi của nghi thức kéo co độc đáo nơi đây. Hiện số nghệ nhân am hiểu kỹ thuật làm cây dây ở địa phương không nhiều. Đây cũng là trăn trở của địa phương trong vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị của di sản. Dẫu vậy, chính sự khắt khe, cầu kỳ và ý nghĩa được gửi gắm trong từng công đoạn đã làm nên giá trị đặc biệt của cây dây. Không chỉ là “linh hồn” của nghi lễ kéo co, cây dây còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng, niềm tin vào mùa màng no đủ và là sợi dây bền bỉ nối quá khứ với hiện tại.

Lễ hội kéo co truyền thống làng Hữu Chấp: Tôn vinh di sản, kết nối cộng đồng

BẮC NINH - Trong không khí tưng bừng của những ngày đầu xuân, chiều 20/2 (tức mùng 4 tháng Giêng), Lễ hội kéo co truyền thống làng Hữu Chấp (nay là tổ dân phố Hữu Chấp, phường Kinh Bắc) chính thức khai mạc, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Đây là một trong những lễ hội cổ truyền tiêu biểu được tổ chức sớm nhất ở vùng Kinh Bắc, gắn bó với đời sống tinh thần của người dân qua hàng trăm năm.

Kéo co Hữu Chấp

 

Nét đẹp ở Hội Kéo co làng Hữu Chấp

BẮC NINH - Hữu Chấp là một làng cổ nằm ở bờ Nam sông Cầu xưa, còn gọi là Kẻ Chắp. Ngày nay, Hữu Chấp là một khu phố thuộc phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh. Hằng năm, sau những ngày làm ăn vất vả, người dân Hữu Chấp lại tổ chức hội làng vào ngày bốn tháng Giêng. Hội Hữu Chấp có trò kéo co nổi tiếng nên còn gọi là Hội Kéo co.