Luật Bảo hiểm xã hội: Đánh giá đầy đủ tác động và bảo đảm công bằng

Thứ 4: 17:17 ngày 21/10/2026

Luật Bảo hiểm xã hội là chính sách an sinh xã hội nền tảng bảo vệ người lao động trong quá trình làm việc, giảm thiểu gặp rủi ro trong cuộc sống và khi về già có lương hưu.

Ngày 21/10, Quốc hội nghe tờ trình và thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Công nhân lao động sản xuất tại một doanh nghiệp

Bên hành lang Kỳ họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan có những chia sẻ xung quanh về dự án Luật này.

Tập trung sửa đổi hai vấn đề

- Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ, chính sách nhằm bảo đảm tính thống nhất trong các quy định. Ông có thể phân tích rõ hơn về những nội dung đáng lưu ý trong lần sửa đổi, bổ sung này?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Luật Bảo hiểm xã hội là chính sách an sinh xã hội nền tảng bảo vệ người lao động trong quá trình làm việc, giảm thiểu gặp rủi ro trong cuộc sống và khi về già có lương hưu. Tôi nghĩ rằng hướng sửa đổi là đúng. Tuy nhiên, để đạt các mục tiêu đề ra, phải rất nỗ lực hoàn thiện các quy định trong dự thảo Luật.

Việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội tập trung vào hai vấn đề. Một là, mở rộng diện bao phủ của bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội cho toàn dân. Hai là, nâng cao chất lượng, tính khả thi của các chính sách bảo hiểm xã hội để góp phần thực hiện đạt các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội.

Với hai mục tiêu lớn như vậy, trong lần sửa đổi này, cần phải cân đối rất kỹ khả năng đóng góp của người dân, doanh nghiệp trong việc tham gia bảo hiểm xã hội, đặc biệt với các nhóm lao động trên nền tảng số.

Bên cạnh đó, là việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý để nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách như mở rộng danh mục đầu tư quỹ phải bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả, công khai, minh bạch, kiểm soát được rủi ro và thiết lập, thực thi các cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động, giảm mạnh tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội...

Nghiên cứu về hình thái lao động mới

- Một trong những nội dung đáng chú ý trong dự thảo Luật là đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số. Các ý kiến trong quá trình thẩm tra đối với đề xuất này thế nào, thưa ông?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã nêu rất rõ, việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là chủ trương đúng đắn, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội và phúc lợi xã hội, phù hợp với Nghị quyết 28 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo Luật cho thấy Chính phủ chưa thực sự đánh giá đầy đủ tác động và nhận diện rõ nhóm lao động nào trên nền tảng số sẽ tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Theo thông tin tại hội thảo “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam” tháng 9 vừa qua, doanh nghiệp nền tảng số ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người. Khảo sát gần 5.000 lao động trên một số nền tảng cho thấy hơn 90% người được hỏi coi đây là nguồn thu nhập chính, nhưng chỉ khoảng 1/5 tham gia bảo hiểm xã hội. Họ có nhu cầu về bảo hiểm y tế, tai nạn, chế độ ốm đau và hưu trí, nhưng thách thức là thu nhập biến động, làm cho nhiều ứng dụng...

Đây là hình thái lao động mới, pháp luật hiện hành về lao động, việc làm, an sinh xã hội chưa bao phủ, điều chỉnh đối tượng này. Do đó, khi đưa đối tượng này tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì phải nhận diện rõ những nhóm lao động nào có khả năng tham gia, mức đóng, tỷ lệ đóng bao nhiêu và quan trọng là phải phù hợp với khả năng của người lao động để họ có thể tham gia và duy trì tham gia trong khoảng thời gian từ 15 năm trở lên để có chính sách hưu trí khi hết tuổi lao động và có lương hưu đủ sống khi về già.

- Dự thảo Luật lần này theo hướng mở rộng cho phép cá nhân được trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung. Theo ông, đề xuất này có phù hợp trong bối cảnh hiện nay không?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Chúng tôi nhìn nhận chính sách này trong một quá trình lịch sử lâu dài. Năm 2014 lần đầu tiên Chính phủ trình Quốc hội chính sách hưu trí bổ sung và tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 đã cho phép cá nhân người lao động được tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung. Tuy nhiên đến Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, chỉ cho phép hai hình thức là người sử dụng lao động đóng cho người lao động và người sử dụng lao động và người lao động cùng đóng góp vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Lý do không cho phép cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung một phần nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng huy động nguồn vốn của người lao động để đầu tư. Việc này cũng nhằm tránh lạm dụng các quy định ưu đãi để trốn tránh thực hiện các nghĩa vụ thuế đối với thu nhập cá nhân và chưa có cơ chế pháp lý bảo đảm công bằng trong tiếp cận, tham gia, thụ hưởng chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung giữa các nhóm lao động khu vực công và tư, giữa các ngành nghề, vị trí việc làm khác nhau do phạm vi chính sách mới hướng đến bao phủ một nhóm nhỏ người lao động trong một số doanh nghiệp cụ thể.

Báo cáo thẩm tra đề nghị Chính phủ cần phải có đánh giá đầy đủ tác động chính sách, làm rõ những vấn đề mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội - cơ quan thẩm tra đã chỉ ra và báo cáo rõ về cơ chế kiểm soát Quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung... Trong trường hợp Chính phủ chưa báo cáo rõ, đầy đủ các thông tin trên, gói chính sách này sẽ tiếp tục thực hiện theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.

Nỗ lực để có các quy định phù hợp

- Với những sửa đổi, bổ sung lần này, ông kỳ vọng dự thảo Luật khi được Quốc hội thông qua, sẽ tác động thế nào đối với lĩnh vực bảo hiểm xã hội?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã cơ bản sửa đổi rất nhiều vấn đề. Tuy nhiên, những vấn đề trong lần sửa đổi này cũng có tác động rất lớn, bởi trên thị trường lao động đã xuất hiện những hình thái lao động mới, nếu không điều chỉnh thì sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn cũng như là nhu cầu của người lao động. Ở đây, Nhà nước phải tạo khung khổ pháp lý để thực hiện Điều 34 của Hiến pháp là công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội. Cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra đang nỗ lực để có các quy định phù hợp.

Một tình trạng rất phổ biến lâu nay là nợ bảo hiểm xã hội. Thống kê cho thấy 9 tháng năm 2026 có khoảng 2,7 triệu người rơi vào tình trạng bị nợ, chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội. Vì vậy, bên cạnh sửa đổi các quy định pháp luật, phải nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện bằng việc thanh tra, kiểm tra, thậm chí truy thu, khởi kiện và truy tố hình sự những trường hợp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội để bảo vệ quyền lợi người lao động.

Mục tiêu của chính sách bảo hiểm xã hội cũng như các chính sách an sinh xã hội là hướng đến bao phủ toàn dân và người dân có lương hưu khi về già, khi gặp rủi ro thì có bảo hiểm thất nghiệp, ốm đau thì có bảo hiểm y tế, có bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… giúp cho đời sống của người dân ngày càng tốt đẹp hơn.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!