Bắc Ninh
Trầm tích bên dòng sông Đuống
BẮC NINH - Sông Đuống chảy qua tỉnh Bắc Ninh có một đoạn rất đặc biệt. Ở đó, một bên bờ sông là vùng đất gắn liền với nơi khởi nguồn của Phật giáo nước ta, bờ đối diện có trung tâm thờ tự Phật giáo lớn từ thời Lý. Giữa không gian ấy, lịch sử và hiện tại như giao hòa, khiến bất cứ ai đặt chân đến cũng cảm nhận được sự trầm lắng của một miền văn hóa lâu đời.
Một vùng thiền định
Phía Nam dòng sông Đuống, vùng Dâu - Luy Lâu xưa gắn liền với buổi đầu của Phật giáo Việt Nam. Khi đạo Phật từ Ấn Độ theo chân các nhà sư đến đất Việt, nơi đây đã trở thành điểm dừng chân quan trọng.
 |
|
Cầu Kinh Dương Vương kết nối hai bờ di sản. |
Truyền thuyết kể lại rằng cô gái Man Nương người làng Mãn Xá vùng Luy Lâu đến theo học đạo ở chùa Dâu. Tại chùa có thiền sư Khâu Đà La là một vị cao tăng đầu tiên sang Việt Nam truyền đạo tại đây. Man Nương nhờ phép màu mà thụ thai, sinh hạ một người con gái vào ngày 8 tháng Tư (âm lịch). Thiền sư dùng cây tầm xích gõ vào cây Dung Thụ (dâu ) ở cạnh chùa, cây dâu tách ra, thiền sư để đứa trẻ vào trong, sau đó cây khép lại. Khâu Đà La trao cho Man Nương cây gậy và dặn khi nào hạn hán thì đem gậy cắm xuống đất để cứu dân. Khi vùng Dâu bị hạn hán, Man Nương đã đem cây gậy thần cắm xuống đất, ngay lập tức nước phun lên, cây cối, ruộng đồng lại tươi tốt.
Tiếp đó có trận mưa to, cây dâu bị gió bão quật đổ xuống sông Thiên Đức (sông Dâu) rồi trôi về Luy Lâu. Thái thú Sĩ Nhiếp cho quân lính vớt lên nhưng không ai lay chuyển nổi. Man Nương đi qua liền xuống sông kéo cây lên dễ dàng. Sĩ Nhiếp cho thợ tạc tượng Tứ Pháp là Pháp Vân - Pháp Vũ - Pháp Lôi - Pháp Điện tượng trưng cho mây, mưa, sấm, chớp để thờ. Bốn bức tượng Phật đó được đặt ở bốn ngôi chùa khác nhau ở trên cùng một khu vực là chùa Dâu, chùa Đậu, chùa Dàn, chùa Tướng. Man Nương sau khi mất đã được Nhân dân phong là Phật Mẫu, thờ tại chùa Tổ có tên chữ là “Phúc Nghiêm tự” thuộc thôn Mãn Xá, xã Hà Mãn, huyện Thuận Thành (cũ), nay là khu phố Mãn Xá, phường Song Liễu.
Ở phía Bắc sông Đuống, chùa Phật Tích (xã Phật Tích) tựa lưng vào núi Phật Tích hay còn gọi là núi Lạn Kha, từ lâu đã được xem là một không gian thiền đúng nghĩa. Núi đồi, cây cỏ, chùa tháp tạo nên một cảnh giới thanh tĩnh, nơi con người dễ dàng tìm thấy sự lắng đọng trong tâm hồn.
Theo tài liệu cổ, chùa Phật Tích được xây dựng vào thời nhà Lý. Vào thời nhà Lê, chùa được xây dựng lại với quy mô rất lớn, có giá trị nghệ thuật cao và đổi tên là Vạn Phúc tự. Chính điện là nơi tôn trí pho tượng Phật A Di Đà được tạo tác bằng đá xanh, là kiệt tác điêu khắc thời Lý, đã được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2013. Ngoài ra, chùa Phật Tích còn một bảo vật quốc gia khác là bộ tượng 10 linh thú có từ thời Lý.
Hiện nay, chùa Phật Tích được Nhà nước đầu tư cùng với kinh phí do Nhân dân đóng góp tiến hành trùng tu gồm các tòa: Tam bảo, hậu đường, nhà khách, nhà tổ, nhà mẫu, đặc biệt là phục dựng pho tượng Phật A Di Đà mới cao 27 m (tính cả bệ là 30 m) đặt trên đỉnh núi Phật Tích.
Với những giá trị nổi bật nêu trên, năm 2014 chùa Phật Tích được Thủ tướng Chính phủ công nhận là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt.
Một vùng an vui
Ngày 11/10/2023, cầu Kinh Dương Vương được khánh thành, nối liền đôi bờ sông Đuống. Từ xã Phật Tích qua cây cầu Kinh Dương Vương là sang các phường vốn thuộc hoặc gần khu vực vùng Dâu-Luy Lâu xưa như Song Liễu, Trí Quả, Thuận Thành.
Ngay sát chân cầu, lăng và đền thờ Kinh Dương Vương hiện diện như một lời nhắc về cội nguồn dân tộc. Xa hơn một chút là chùa Bút Tháp thâm nghiêm, cổ kính nằm ven đê. Tiếp đến là các ngôi cổ tự gắn liền với truyền thuyết Man Nương-Tứ pháp đã được nhà nước và bà con Nhân dân trùng tu, tôn tạo ngày càng khang trang, tố hảo.
Tháng 4 âm lịch năm 2025, lễ hội vùng Dâu, với nghi lễ rước Phật Tứ Pháp, đã được tổ chức trở lại sau gần 30 năm gián đoạn, ghi dấu những nét đẹp trong tín ngưỡng, tôn giáo đã và đang được cộng đồng nâng niu và tiếp nối như một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần. Vào ngày chính hội, các làng thuộc tổng Dâu xưa tổ chức rước tượng Phật Tứ Pháp từ các chùa làng về "công đồng" tại chùa Dâu. Trong đó, trung tâm của lễ hội là chùa Dâu (còn gọi Pháp Vân tự) - công trình di tích lịch sử văn hóa tín ngưỡng tôn giáo đánh dấu sự khởi nguồn của Phật giáo Việt Nam. Lễ hội tái hiện sinh động đời sống tín ngưỡng nông nghiệp, phản ánh khát vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu của cư dân vùng châu thổ đồng bằng Bắc bộ. Theo các nguồn tư liệu, chùa được khởi dựng từ thế kỷ II, là tinh hoa của sự dung hội giữa Phật giáo Ấn Độ khi du nhập vào nước ta với tín ngưỡng bản địa của người Việt cổ thờ các lực lượng tự nhiên đã tạo nên một trung tâm tôn giáo tín ngưỡng mang đậm bản sắc dân tộc. Năm 2013, chùa Dâu được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt.
Đặc biệt, cuối năm 2025, việc pho tượng Phật Mẫu Man Nương được công nhận là Bảo vật Quốc gia đã mang lại một dấu ấn sâu sắc. Không chỉ là sự ghi nhận giá trị của một pho tượng cổ, đó còn là sự tôn vinh một biểu tượng văn hóa-biểu tượng của người mẹ, của sự sinh dưỡng, của tinh thần dung hợp và bao dung trong văn hóa Việt.
Đồng chí Phạm Văn Hội, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố Mãn Xá Tây (phường Song Liễu) cho biết: Người dân Mãn Xá rất xúc động, tự hào khi di sản của cha ông để lại đã được gìn giữ và trao truyền từ đời này qua đời khác và được Nhà nước ghi nhận. Bà con sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy cao nhất giá trị của di sản bởi đây là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn thuần hậu, thiện lương.
Mỗi độ xuân về, du khách gần xa hòa vào cùng dòng người trẩy hội khán hoa mẫu đơn chùa Phật Tích rồi xuôi theo cầu Kinh Dương Vương đến viếng lăng và đền thờ Kinh Dương Vương. Tiếp đến, du khách đến dâng hương, vãn cảnh tại chùa Tổ, chùa Dâu, chùa Bút Tháp... Đó là một hành trình đong đầy cảm xúc thiện lành khi được đắm mình trong không gian thấm đẫm chất Phật giáo.
Ý kiến bạn đọc (0)