Bị cáo Trần Văn Dăm và Trần Văn Hậu tại phiên tòa.  Ảnh: Đỗ Tập.

Mới đây, Toà án nhân dân (TAND) huyện Yên Dũng xét xử sơ thẩm vụ tranh chấp đất đai xảy ra tại thôn Xuân Phú, xã Xuân Phú. Ông Đ, 75 tuổi, sinh sống ở tỉnh Đắc Lắk kiện cháu ruột là anh D, cư trú tại thôn Xuân Phú. Do đường xa, tuổi cao, sức yếu, ông uỷ quyền cho con dâu theo đuổi vụ kiện trong thời gian dài. 

Theo trình bày của nguyên đơn, năm 1988, ông Đ từ xã Xuân Phú vào tỉnh Đắc Lắk làm ăn, trước khi đi, ông nhờ vợ chồng anh trai là ông S - bà K trông nom công trình và hơn 600m2 đất ở. Năm 1992, ông S - bà K đề nghị ông Đ cho con trai mình là anh Ng ở nhờ. Vài năm sau, anh Ng vào miền Nam, vợ chồng anh D (con ông S - bà K) tiếp tục sử dụng. 

Cuối năm 2012, ông Đ mới biết đất của gia đình mình đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng mang tên anh D nên về quê đòi lại. Ban đầu, ông yêu cầu cháu ruột cắt một phần đất để ông làm nhà, mỗi khi về quê có chỗ ở, không phiền đến người khác. Tuy nhiên, anh D không đồng ý. Sau khi chính quyền cơ sở hòa giải không thành, vụ việc được đưa ra toà án. 

Tại toà, vợ chồng anh D kiên quyết phủ nhận nội dung nguyên đơn đưa ra. Anh D nói: Bố mẹ anh nhận chuyển nhượng mảnh đất từ ông Đ, đã trả tiền sau đó giao cho anh Ng sử dụng. Khi anh Ng. vào miền Nam chuyển nhượng lại cho anh D. Năm 2000, vợ chồng D được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Hiện gia đình đã làm nhà ở, công trình và trồng cây trên diện tích hơn 479 m². 

Quá trình xác minh và tranh luận, Hội đồng xét xử đánh giá: Phía bị đơn không đưa ra được căn cứ khẳng định ông Đ đã chuyển nhượng đất cho ông S - bà K. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho anh D không đủ giấy tờ, không đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Đất đai. Hội đồng xét xử tuyên hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Để bảo đảm hài hoà quyền lợi của hai bên và tạo điều kiện cho gia đình anh D ổn định cuộc sống, Tòa quyết định anh phải trả cho chú ruột 144,9m². Phần diện tích hơn 479 m² đã có công trình, tài sản trên đất, anh D được tiếp tục sử dụng song phải quy ra tiền, trả cho ông Đ 259,4 triệu đồng. 

Không đồng ý với bản án sơ thẩm, nguyên đơn tiếp tục kháng cáo yêu cầu anh D phá dỡ công trình, trả lại cả mảnh đất hơn 600 m². Vụ tranh chấp lại tiếp diễn, chưa biết kết quả cuối cùng ra sao song điều dễ thấy là giữa ông Đ và anh D khó hàn gắn tình cảm chú cháu. Cả hai đều lao tâm khổ tứ, tốn kém chi phí, thời gian, sức lực theo đuổi vụ kiện; bị họ hàng, anh em, hàng xóm chê cười, dị nghị. 

Cũng xuất phát từ tranh chấp đất đai, có những đối tượng không tuân thủ pháp luật, tự giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực, gây thương tích cho đối phương… Trần Văn Dăm (SN 1963) và Trần Văn Hậu (SN 1975) ở thôn Kim Sơn, xã Tiên Sơn (Việt Yên) vừa bị TAND huyện đưa ra xét xử về tội hủy hoại tài sản. Những người dân chứng kiến phiên tòa đều không khỏi chạnh lòng bởi cả bị hại và bị cáo đều là anh em ruột thịt. Do tranh chấp đất đai với anh trai là ông Trần Văn Trọng, Dăm rủ Hậu (là cháu ruột) đến chặt phá vườn cây do vợ chồng ông Trọng trồng. 

Tại phiên tòa, những người thân trong gia đình bị cáo và bị hại chia thành hai phe tranh cãi gay gắt. Người ủng hộ bị hại, người bênh vực bị cáo, ra sức bác bỏ ý kiến của nhau. Trước những chứng cứ, tài liệu thu thập được và lời khai của các cá nhân liên quan, Tòa tuyên phạt bị cáo Dăm 9 tháng tù, Hậu 6 tháng tù nhưng cho hưởng án treo; buộc hai bị cáo bồi thường tài sản đã gây thiệt hại cho gia đình ông Trọng. 

Vừa qua, tại thôn Hạnh, xã Đông Lỗ (Hiệp Hòa) xảy ra vụ tranh chấp đất đai giữa hai anh em ruột là ông Ch và ông H. Sau nhiều lần thương thuyết không thành, hai người đã xô xát, bên này phá hủy tài sản của bên kia, gây mất an ninh trật tự thôn xóm. Công an huyện Hiệp Hòa vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hai anh em.  

*       * 

*

Đất đai là tài sản đặc biệt, có giá trị, là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tranh chấp, khiếu kiện. Trong đó nhiều vụ xuất phát từ chính những người thân cùng gia đình, dòng họ. Tình trạng này tác động tiêu cực đến đời sống xã hội, làm mất đi tình đoàn kết, gắn bó, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm hình sự. 

Để phòng ngừa, mỗi người dân cần tuân thủ pháp luật, hiểu rõ các quy định về đất đai, thừa kế. Thực hiện thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại cơ quan có thẩm quyền, không giao dịch bằng giấy viết tay hoặc cam kết “miệng”. Chính quyền cơ sở nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, nắm rõ nguồn gốc đất, không để xảy ra tình trạng lấn chiếm; bảo đảm thực hiện thủ tục chuyển nhượng theo đúng quy định của pháp luật. Khi phát sinh tranh chấp về đất đai cần nêu cao vai trò của tổ hòa giải, các dòng họ, người có uy tín trong cộng đồng. Hơn ai hết, chính những người trong cuộc nên bình tĩnh nhìn nhận sự việc, cư xử hài hòa để giữ lấy tình thân.

Trần Miền - Đỗ Tập