Những dấu tích chiến tranh

Những ngày đầu tháng 11, cùng cán bộ văn hóa xã Cẩm Lý, chúng tôi tìm về những địa danh từng ghi dấu trận đánh năm xưa. Những dấu tích còn lại của một thời khói lửa vẫn hiện hữu, nhắc nhớ về những năm tháng Nhân dân nơi đây kiên cường chống giặc ngoại xâm.

Lô cốt do Pháp xây dựng thuộc hệ thống đồn Cẩm Lý tại khu vườn gia đình bà Đặng Thị In.

Điểm đầu tiên là khu vườn của gia đình bà Đặng Thị In, nơi vẫn còn một lô cốt do thực dân Pháp xây dựng. Những năm 1947-1948, quân Pháp ráo riết mở rộng vùng chiếm đóng, xây dựng đồn bốt, lập hội tề, kiểm soát các tuyến giao thông và đàn áp phong trào kháng chiến. Vị trí đồn Cẩm Lý khá hiểm yếu, nằm trên một quả đồi thấp, một bên là sông Lục Nam, một bên là đầm lầy, chỉ có hai lối tiếp cận lên điểm cao khiến việc tiến công vô cùng khó khăn.

Theo tư liệu lịch sử Đảng bộ xã Cẩm Lý, đồn được xây dựng kiên cố với tháp canh bằng gạch cao khoảng 10 m, hệ thống lô cốt xi măng, ụ chiến đấu nối với nhau bằng giao thông hào. Bao quanh là hào sâu gần 3 m, rộng khoảng 3 m cùng ba lớp hàng rào dây thép gai. Trong đồn có một trung đội lính Pháp được trang bị vũ khí và bố trí lực lượng canh phòng chặt chẽ. Để xây dựng công sự, địch bắt người dân trong vùng đi phu, gánh vật liệu lên đồn. Chính sự áp bức ấy lại trở thành kẽ hở để bộ đội ta nghiên cứu, xây dựng một phương án tiến công đầy bất ngờ.

Ngày 10/1/1946, lực lượng vũ trang cách mạng hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang hợp nhất thành Chi đội Bắc Giải phóng quân, sau đổi thành Trung đoàn 36 Vệ quốc đoàn. Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Trung đoàn 36 vừa tham gia củng cố chính quyền, xây dựng hậu phương kháng chiến, vừa tổ chức lực lượng phối hợp với các đơn vị trên nhiều địa bàn.

Trước yêu cầu phải tiêu diệt vị trí đồn binh kiên cố của địch, trong khi lực lượng ta không có vũ khí nặng, thậm chí thiếu cả thuốc nổ, chỉ huy Trung đoàn đã lựa chọn một phương án độc đáo, lợi dụng việc địch thường xuyên bắt dân phu gánh vật liệu lên đồn để đưa bộ đội cải trang, bí mật thâm nhập từ bên trong. Để thực hiện nhiệm vụ, 54 cán bộ, chiến sĩ gan dạ, nhanh nhẹn được lựa chọn từ hai đại đội độc lập hoạt động ở Yên Thế và Lạng Giang.

Ngày 21/7/1948, kế hoạch được triển khai. Đồng chí Phú Túc, Đại đội trưởng Đại đội Lạng Giang, được giao làm đội trưởng; đồng chí Ngô Ngọc Dương, Đại đội trưởng Đại đội Yên Thế, làm đội phó; đồng chí Trần Giang được giao là chính trị viên. Sáng hôm ấy, 54 cán bộ, chiến sĩ hóa trang thành những người dân đi phu, trong đó có 20 người cải trang thành phụ nữ, gánh gạch từ đình làng Lịch Sơn tiến về đồn Cẩm Lý cùng với vũ khí là lựu đạn, kiếm và dao găm được giấu kín. Khi toàn đội đã vào vị trí thuận lợi, đồng chí Ngô Ngọc Dương phát tín hiệu. Ngay lập tức, những gánh gạch được đặt xuống, các chiến sĩ đồng loạt rút vũ khí, bất ngờ tiến công quân địch.

Tiếng vang của trận đánh nhanh chóng lan rộng. Quân Pháp ở các vị trí lân cận như Chỉ Tác, Đồi Ngô, Đồi Giáo, Chùa Giáo, Chợ Sa và các làng tề hoang mang, lo sợ. Chiến công góp phần cổ vũ mạnh mẽ phong trào chiến tranh du kích, hỗ trợ đợt tổng giải tán hội tề ở các xã vùng tạm chiếm cuối tháng 7, đầu tháng 8/1948. Đội biệt kích diệt đồn Cẩm Lý được Bộ Tổng chỉ huy biểu dương, kinh nghiệm trận đánh được đúc kết thành chiến thuật kỳ tập để các đơn vị bạn nghiên cứu, học tập.

Tuy nhiên, chiến thắng này cũng phải đánh đổi bằng những mất mát đau thương. Sau khi bộ đội rút đi, quân Pháp điên cuồng trả thù, bắt nhiều đàn ông địa phương đưa lên đồn, sát hại dã man. Nỗi đau ấy in sâu trong ký ức Nhân dân, trở thành một phần lịch sử không thể quên của vùng đất Cẩm Lý.

Tiếp nối truyền thống quê hương

Rời khu vực lô cốt cũ, chúng tôi đến đình Lịch Sơn, địa điểm gắn với câu chuyện chuẩn bị cho trận đánh lịch sử. Theo lời kể của cụ Nguyễn Văn Chàng (92 tuổi), thời điểm quân Pháp chiếm đóng Cẩm Lý, cụ từng bị bắt làm dân phu tại đồn, tận mắt chứng kiến một phần diễn biến trận đánh và những biến động dữ dội trên quê hương. Trong thời kỳ chiếm đóng, thực dân Pháp từng phá dỡ đình, chùa để lấy gạch, tre, gỗ xây dựng đồn bốt. Những vật liệu từ công trình bị tháo dỡ, thực dân Pháp bắt dân phu vận chuyển lên đồn. Bộ đội ta đã lợi dụng chính hoạt động này để cải trang thành dân phu, bí mật đưa lực lượng và vũ khí tiếp cận mục tiêu.

Không gian đình Lịch Sơn hôm nay trầm mặc, bình yên. Nhưng trong dòng chảy ký ức của người dân, nơi đây vừa là một địa điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, vừa là nơi lưu giữ câu chuyện đặc biệt về lòng dũng cảm, sự mưu trí của những người lính Vệ quốc đoàn. Qua trò chuyện với cán bộ văn hóa xã và người dân, chúng tôi cảm nhận rõ niềm tự hào về chiến công của cha ông.

Đồng chí Giáp Văn Tuấn, Trưởng Phòng Văn hóa xã Cẩm Lý chia sẻ: “Những dấu tích đồn bốt Pháp còn lưu giữ tại địa phương, cùng đình Lịch Sơn và những câu chuyện được các nhân chứng truyền lại là nguồn tư liệu lịch sử quý giá. Chúng tôi xác định việc sưu tầm, bảo tồn, giới thiệu những địa điểm và câu chuyện lịch sử này sẽ góp phần gìn giữ ký ức về chiến công của cha ông. Đây cũng là hình thức giáo dục truyền thống thiết thực, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử quê hương, trân trọng giá trị của hòa bình và nâng cao trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc”.

Bắc Ninh: Ra mắt mô hình “Làng Quân - Dân” thắt chặt tình đoàn kết tại xã Cẩm Lý

BẮC NINH - Đảng bộ xã Cẩm Lý tổ chức hội nghị ra mắt mô hình “Làng Quân - Dân” kết nối giữa thôn Giáp Sơn và Phân kho K91 (Kho 76, Cục Hậu cần - Kỹ thuật, Quân khu 3). 

Công an xã Cẩm Lý: Gần dân, góp sức xây dựng nông thôn mới nâng cao

BẮC NINH - Thời gian qua, Công an xã Cẩm Lý (Bắc Ninh) cụ thể hóa phong trào “Ba Nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực. 

Xã Cẩm Lý: Tập trung nguồn lực xây dựng xã nông thôn mới nâng cao

BẮC NINH - Sau khi hợp nhất các xã: Cẩm Lý, Vũ Xá và Đan Hội, xã Cẩm Lý (mới) có không gian phát triển rộng lớn hơn. Với tinh thần đoàn kết, đổi mới và hành động quyết liệt, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cẩm Lý trở thành xã nông thôn mới nâng cao vào năm 2030.