Thời gian qua, công tác quản lý an toàn thực phẩm còn bộc lộ bất cập do thẩm quyền, trách nhiệm phân tán, cắt khúc giữa nhiều bộ, ngành và địa phương. Điều này dẫn đến chồng chéo trong quản lý, thiếu thông suốt trong phối hợp, chậm trễ trong phát hiện, xử lý vi phạm và khó xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và việc bảo vệ sức khỏe người dân.

Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh đó, thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm là hướng điều chỉnh phù hợp. Tại phiên thảo luận tổ ngày 24/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh chủ trương này nhằm bảo đảm sự thống nhất cao trong quản lý, theo nguyên tắc một việc có một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo. Theo định hướng này, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối; Sở Y tế thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền tại địa phương, còn cấp xã được bổ sung nhân sự chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ về an toàn thực phẩm.

Cũng tại phiên thảo luận tổ, có ý kiến lưu ý rằng Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối thống nhất nhưng không làm thay trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương; cũng không thể mặc nhiên quy trách nhiệm mọi vụ ngộ độc thực phẩm cho ngành y tế.

Như vậy, định hướng thống nhất đầu mối quản lý đã rõ. Vấn đề đáng quan tâm khi hoàn thiện dự thảo Luật là thiết kế cơ chế đủ hiệu quả để Bộ Y tế thực hiện tốt vai trò đầu mối, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền địa phương, bảo đảm mỗi nhiệm vụ đều có cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng.

Chẳng hạn, khi phát hiện một sản phẩm thực phẩm không bảo đảm an toàn đã lưu thông tại nhiều địa phương, việc cảnh báo, truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý vi phạm có thể liên quan đến nhiều cơ quan. Khi đó, cơ quan nào chủ trì xử lý, cơ quan nào có trách nhiệm cung cấp thông tin, phối hợp thực hiện và chịu trách nhiệm nếu chậm trễ? Nếu các khâu này chưa được phân định cụ thể, việc có một đầu mối quản lý vẫn khó khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Từ tình huống đó, yêu cầu đặt ra là bảo đảm quyền điều phối thực chất của Bộ Y tế, nhất là trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo nguy cơ và xử lý sự cố liên ngành. Dự thảo Luật đã xác định các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện nhiệm vụ theo pháp luật chuyên ngành và phân công của Chính phủ. Song, cơ chế phối hợp sẽ hiệu quả hơn khi nghĩa vụ cung cấp thông tin, thời hạn xử lý và trách nhiệm của từng cơ quan được quy định đủ rõ, tạo cơ sở kiểm tra, giám sát và xem xét trách nhiệm khi có thiếu sót.

Ở địa phương, yêu cầu phân định trách nhiệm càng đáng quan tâm trong điều kiện tổ chức chính quyền hai cấp. Theo đó, việc xác định nhiệm vụ nào thuộc thẩm quyền cấp tỉnh, nhiệm vụ nào giao cấp xã trực tiếp giải quyết cần đi cùng cơ chế phối hợp khi phát sinh vụ việc vượt quá khả năng xử lý của cơ sở.

Đặc biệt, phân cấp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi tương ứng với năng lực thực hiện. Việc bổ sung nhân sự chuyên môn cho cấp xã là cần thiết, song còn phải tính đến kinh phí, trang thiết bị, khả năng tiếp cận dữ liệu và hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh. Nếu nhiệm vụ được chuyển giao nhưng điều kiện thực hiện chưa đáp ứng, nguy cơ quá tải hoặc xử lý chậm trễ vẫn có thể phát sinh.

Cùng với đó, trách nhiệm giải trình cần được xác lập xuyên suốt. Trong vụ việc liên quan đến nhiều khâu của chuỗi cung ứng thực phẩm, trách nhiệm của cơ quan đầu mối, cơ quan trực tiếp thực hiện và cơ quan phối hợp phải gắn với nhiệm vụ được giao. Đây là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, người đứng đầu khi xảy ra vi phạm, tránh tình trạng trách nhiệm chung nhưng không rõ chủ thể chịu trách nhiệm cụ thể.

Thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm là bước điều chỉnh quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Để chủ trương này đi vào thực tiễn, điều cốt lõi là thiết lập được cơ chế điều phối thông suốt, phân định trách nhiệm đến cùng và bảo đảm điều kiện thực hiện ở từng cấp. Khi quyền hạn, nguồn lực và trách nhiệm giải trình được xác lập tương ứng, nguyên tắc một việc có một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm mới thực sự phát huy giá trị, góp phần bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân.

Kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ bao bì

Vật liệu bao bì không phù hợp hoặc được sử dụng sai điều kiện khuyến cáo có thể làm thôi nhiễm các chất vào thực phẩm, gây nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng.

Chủ tịch Quốc hội: Không để chính sách an toàn thực phẩm "nằm chờ" nghị định, thông tư

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh “Quốc hội không thể thông qua một đạo luật mà ‘phần vỏ’ nằm trong Luật, còn ‘phần ruột’ của chính sách lại chờ nghị định, thông tư."

Uỷ ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội khảo sát việc thực hiện chính sách an toàn thực phẩm tại Bắc Ninh

BẮC NINH- Ngày 15/4, Đoàn công tác Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội do đồng chí Nguyễn Thanh Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban làm Trưởng đoàn làm việc với UBND tỉnh về việc thực hiện chính sách pháp luật liên quan kiểm soát an toàn thực phẩm trong chuỗi cung ứng thực phẩm. 

Chủ tịch Quốc hội: Giám sát ngay vấn đề an toàn thực phẩm trong năm 2026

Sau vụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh tuồn ra thị trường, trong đó có cung cấp vào một số bếp ăn tập thể, kể cả trường học, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát ngay vấn đề an toàn thực phẩm trong năm 2026.