Bắc Ninh
Vi phạm an toàn thực phẩm: Đâu là ranh giới giữa hành chính và hình sự?
BẮC NINH - Thời gian gần đây, an toàn thực phẩm tại các bếp ăn bán trú, bếp ăn tập thể trở thành đề tài thu hút sự quan tâm của dư luận. Tại Bắc Ninh, kiểm tra của cơ quan chuyên môn cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm không còn dừng ở mức cảnh báo. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự đã được luật định rất rõ ràng. Nhận thức đúng bản chất pháp lý này là bước đầu tiên để các chủ cơ sở, đơn vị cung ứng tự siết chặt quy trình, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Nguy cơ tại các bếp ăn tập thể
Qua thông tin báo chí, riêng trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026, lực lượng chức năng Bắc Ninh đã kiểm tra đột xuất hơn 10 bếp ăn tập thể trường học và doanh nghiệp, qua đó, xử phạt nhiều cơ sở vi phạm. Trong 6 tháng đầu năm nay, Công an thành phố xử phạt hành chính hàng trăm vụ vi phạm về kinh tế, môi trường và an toàn thực phẩm; khởi tố một số vụ án trong lĩnh vực này, trong đó có vụ khởi tố 3 chủ cơ sở ở các phường Vân Hà, Lạng Giang, Nếnh có hành vi sử dụng hóa chất 6- Benzylaminopurine để sản xuất hơn 1.000 tấn giá đỗ.
 |
|
Công an kiểm tra cơ sở sản xuất giá đỗ vi phạm ở phường Nếnh. Ảnh: Việt Hà. |
Thực tế đó cho thấy vi phạm an toàn thực phẩm vẫn tiềm ẩn ở nhiều khâu trong chuỗi sản xuất, cung ứng: Từ lựa chọn nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến kinh doanh. Các hành vi phổ biến là sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, hết hạn, biến chất; dùng hóa chất, phụ gia ngoài danh mục hoặc vượt giới hạn; vi phạm điều kiện vệ sinh chế biến hay biết thực phẩm có vấn đề nhưng vẫn đưa ra thị trường.
Tại các bếp ăn tập thể trường học, doanh nghiệp, nguy cơ càng lớn bởi thực phẩm phục vụ cùng lúc cho hàng trăm, hàng nghìn người. Chỉ một mắt xích bị buông lỏng, từ lựa chọn nhà cung cấp, tiếp nhận nguyên liệu đến chế biến, chia suất ăn cũng có thể gây ra sự cố nghiêm trọng cho cả tập thể. Vì vậy, vi phạm cần được nhận diện và ngăn chặn ngay từ gốc, thay vì thụ động chờ xảy ra ngộ độc mới xử lý.
Phân biệt rõ yếu tố khách quan và lỗi thiếu trách nhiệm
Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào kết quả thực phẩm không bảo đảm an toàn để mặc nhiên quy trách nhiệm cho tất cả những người có liên quan. Điều cốt lõi là phải xác định rõ nhận thức, hành vi và mức độ lỗi của từng chủ thể: Nếu người sản xuất, chế biến, kinh doanh thực sự không biết và bằng các biện pháp kiểm tra thông thường cũng không thể phát hiện (nguyên liệu có đầy đủ hóa đơn, chứng từ, kiểm định, không có dấu hiệu bất thường), lúc này cần xem xét họ đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm tra hay chưa, không thể mặc nhiên quy chụp có lỗi.
|
Điều 317 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 quy định các khung hình phạt: - Khung 1: Phạt tiền từ 100 đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 5 năm. - Khung 2: Phạt tiền từ 400 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 năm đến 7 năm. - Khung 3: Phạt tù từ 7 năm đến 15 năm. - Khung 4: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm. * Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. |
Trường hợp lỗi vô ý (thiếu trách nhiệm): Không cố ý vi phạm nhưng do chủ quan, thiếu kiến thức, bỏ qua quy trình kiểm thực, bảo quản không đúng điều kiện hoặc thấy dấu hiệu bất thường nhưng vẫn tiếp tục sử dụng. Cần phân biệt rạch ròi giữa “không biết vì không thể nhận biết” với “không biết vì không làm đầy đủ trách nhiệm phải kiểm tra, giám sát”.
Việc cố tình dùng nguyên liệu hỏng, hóa chất cấm nhằm giảm chi phí, tăng lợi nhuận hay kéo dài thời gian bảo quản là hành vi bất chấp sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng. Không lý do nào có thể biện minh cho vi phạm này. Xử phạt hành chính áp dụng với các hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài phạt tiền, các hình thức phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, buộc thu hồi, tiêu hủy thực phẩm vi phạm là những chế tài cho thấy xử phạt hành chính không đơn thuần là “nộp phạt rồi xong”. Trách nhiệm hình sự được đặt ra khi hành vi có đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 317 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025).
Đáng lưu ý, nhiều người hiểu nhầm rằng "chưa xảy ra ngộ độc thì chưa bị xử lý hình sự". Thực tế, pháp luật hình sự xem xét cấu thành tội phạm dựa trên nhiều yếu tố: Loại hóa chất/chất cấm sử dụng, giá trị thực phẩm, khoản thu lợi bất chính, tiền án/tiền sự về hành vi này, chứ không chỉ phụ thuộc vào việc đã có người bị tổn hại sức khỏe hay chưa. Ranh giới giữa hành chính và hình sự là ranh giới về bản chất hành vi và các điều kiện do luật định, không nằm ở việc "đã xảy ra ngộ độc hay chưa".
Xác định đúng ranh giới pháp luật không nhằm mục đích "hình sự hóa" các vi phạm hành chính, nhưng tuyệt đối không "hành chính hóa" những hành vi đã đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Đối với các cơ sở kinh doanh, nhà trường và đơn vị cung ứng suất ăn tại Bắc Ninh, việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn thực phẩm không chỉ để tránh một quyết định xử phạt. Quan trọng hơn, đó chính là lá chắn pháp lý bảo vệ bản thân và sức khỏe cộng đồng.
Ý kiến bạn đọc (0)