Đến mùa, vải lại nở trắng xóa. Nhưng năm nay nhìn những bông hoa trong vườn, ông Lâm chợt buồn. Cây thì già rồi, lá úa vàng, cành khẳng khiu. Mấy năm nay ông chăm không xuể, tuổi cao sức yếu, vườn cứ thế mà xơ xác dần. Ông Lâm đứng giữa vườn, tay vuốt những vết sẹo trên thân cây vải. Sáu mươi năm trước, chính ông đã trồng những cây vải này cùng với lớp thanh niên xung phong lên nông trường.

Giờ gốc vải đã to bằng vòng tay người lớn, rễ bám chặt vào lòng đất. Xung quanh vườn của ông, nhiều nhà đã phá hết cây. Nhà ông Năm bên kia đường chặt sạch vườn nhãn để xây kho cho thuê. Nhà bác Tư bán mảnh đất cho người Hà Nội về làm biệt thự. Còn vườn ông Hải, ba mươi gốc vải thơm mấy chục năm tuổi, giờ chỉ còn là bãi đất trống lênh đênh cỏ hoang. “Già rồi, con cháu chẳng ai ở lại, giữ cây làm gì cho khổ” - đó là lý do mà người ta cứ nói đi nói lại.

Minh họa: Văn Tĩnh.

Tiếng xe ô tô rú lên từ cổng. Ông Lâm quay lại, thấy Hùng - con trai cả - bước xuống, theo sau là vợ chồng Dũng - thằng út. Cả hai đều sống ở thành phố, năm chỉ về có mấy lần.

- Bố mẹ đâu rồi ạ? - Hùng gọi.

- Bố ở vườn đây con - ông Lâm từ trong vườn bước ra, tay còn cầm chiếc kéo tỉa cành.

Chiều hôm ấy, bữa cơm nhà ông Lâm im lặng lạ thường. Bà Lanh, vợ ông xới cơm cho các con nhưng chẳng ai động đũa nhiều. Cuối cùng, Hùng cất tiếng:

- Bố mẹ ạ, con đã tính toán kỹ rồi. Mảnh đất này giờ giá cao lắm, bán đi con lo cho bố mẹ sống thoải mái. Chứ khổ với mấy gốc cây già này làm gì nữa.

- Thời buổi này ai còn trông vào vài cân vải, cân nhãn nữa bố mẹ ạ! - vợ Hùng thêm vào.

Ông Lâm buông đũa, đặt bát cơm xuống nhìn lên mái nhà đã cũ rồi nhìn ra khu vườn tối mờ ngoài cửa sổ.

- Các con đã suy nghĩ kỹ chưa? - ông Lâm khẽ lên tiếng.

- Bố ạ, đây là quyết định tốt cho cả nhà. Nhà anh Năm, bác Tư cũng đã làm thế rồi mà.

Ông Lâm không nói gì thêm. Ông đứng dậy, bước ra hiên, ngồi xuống chiếc chõng tre rồi rít một hơi thuốc lào.

***

Đêm ấy ông Lâm không tài nào ngủ được. Ông nằm nghe tiếng gió thổi vào vườn, tiếng lá vải xào xạc, những hình ảnh cứ trôi về trong đầu. Năm 1975, ông về nông trường với bộ quân phục còn lấm bùn đất. Trên mảnh đất hoang được giao, ông đào từng hố, bón từng rễ cây.

Năm đầu tiên thu hoạch, ông hái được mười ký vải. Ông để dành cả, đem bán ở chợ, rồi mua vở cho Hùng - lúc ấy mới sáu tuổi, đi học. Năm Hùng thi đại học, cây vải đã cao vút. Mùa ấy vải được mùa, ông bán được ba triệu đồng. Vào thời điểm đó, số tiền ấy lớn lắm. Tự tay ông đưa con lên Hà Nội nhập học, đóng học phí và trả tiền ký túc xá.

Thấm thoắt thời gian trôi đi, giờ Hùng đã là kỹ sư, có xe hơi, có nhà riêng ở thành phố. Nhưng con trai ông lại muốn ông bán đi thứ đã nuôi nó khôn lớn. Còn ông, thực lòng ông chưa bao giờ muốn bán mảnh vườn đã gắn bó với gia đình mấy chục năm trời, biết bao mồ hôi nước mắt đã thấm vào từng thớ đất... Càng nghĩ, ông càng thấy buồn. Ông thở dài, quay sang thấy bà Lanh cũng chưa ngủ.

- Bà nghĩ sao về quyết định của chúng nó? - ông hỏi.

- Tùy ông và các con - bà đáp, giọng lộ vẻ mệt mỏi.

***

Tháng Tư về, sương muối xuất hiện không đúng mùa. Một đêm nhiệt độ xuống thấp đột ngột, những bông vải non đang đậu quả bắt đầu héo úa. Ông Lâm giật mình thức giấc lúc nửa đêm.

Ông ra vườn, nhìn thấy cảnh tượng những chùm vải non đang đen sạm dần. Ông vội vàng lấy bao tải, lấy ni lông, cố gắng che chắn cho từng cành cây. Nhưng ông đã già, tay chân không còn nhanh nhẹn như xưa. Bà Lanh ra giúp chồng, hai vợ chồng già gần như kiệt sức khi trời gần sáng.

- Mất rồi, năm nay mất trắng thật rồi - ông ngồi thụp xuống gốc cây, tay run rẩy.

Hôm ấy, Hùng về quê, định hôm sau trở lại thành phố thì thấy bố mẹ ngồi bất động bên bếp. Anh vào vườn, nhìn thấy cảnh những bông hoa vải rụng xuống tơi tả. Lòng anh chợt đau quặn lại, thương bố mẹ già cả.

Buổi chiều, khi đang dọn dẹp gác xép lấy đồ, Hùng vô tình thấy một quyển sổ cũ. Anh mở ra, thấy hàng chữ viết nguệch ngoạc của bố: “Ngày 15/3/1976: Hôm nay trồng được 10 cây vải. Đất hơi chua, cần bón vôi bột”; “Ngày 20/5/1980: Cây vải đầu tiên ra hoa. Tỉa bớt cành cho quả to”; “Ngày 10/6/1985: Thu hoạch 15 ký. Bán được 45 nghìn. Đủ tiền mua vở cho Hùng”...

Hùng lật từng trang. Mấy mươi năm ghi chép. Cách bón phân, cách tỉa cành, cách nhận biết sâu bệnh. Tất cả chi tiết đến từng ngày, từng giờ. Anh nhận ra đây không chỉ là sổ ghi chép - đây là tâm huyết cả đời của bố. Hùng cầm quyển sổ, tay anh run rẩy. Anh nhớ lại hồi nhỏ, mỗi lần bố dẫn vào vườn, bố đều nói: “Con nhớ kỹ đấy, giống vải thiều này không nơi nào có. Ngọt thanh, thơm, không thua kém vải những nơi nổi tiếng khác đâu”. Anh không bao giờ để ý. Cho đến bây giờ...

***

- Bố ơi, con xin lỗi ạ! - Hùng ngồi bên ông Lâm, đặt quyển sổ lên bàn khẽ nói – Con đồng ý với bố không bán đất. Con sẽ giúp bố khôi phục lại vườn vải nhà mình bố ạ.

Ông Lâm ngẩng lên nhìn con trai, hai mắt đã đỏ hoe tự hồi nào.

- Con định làm thế nào? Chăm sóc vải khó hơn con nghĩ đấy con ạ.

- Con sẽ học hỏi dần dần. Bố dạy thêm cho con bố nhé!

Hùng quyết định xin nghỉ việc một thời gian. Anh về ở với bố mẹ, mỗi sáng dậy từ năm giờ để vào vườn. Ông Lâm dạy anh cách tỉa cành, cách bón phân hữu cơ, cách nhận biết quả vải chín tới... Hùng ghi nhớ từng lời ông Lâm dặn và ghi chép cẩn thận.

Bên cạnh đó, anh cũng tìm tòi, học hỏi thêm kiến thức trên Internet, nhờ các cán bộ khuyến nông, bạn bè là kỹ sư nông nghiệp tư vấn thêm... Anh chụp ảnh từng giai đoạn cây ra hoa, đậu quả, chín quả. Anh viết lại từng câu chuyện mà bố kể. Rồi anh lập trang Facebook, đặt tên “Vải Nông trường xưa”, đăng từng bức ảnh, từng câu chuyện.

“Vải của tôi, trồng từ năm 1975. Không phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu độc hại. Chỉ có mồ hôi và tâm huyết của người nông dân miền Bắc”. Đơn hàng đầu tiên từ một chị ở Hà Nội. Mười ký vải, giá 80.000 đồng một ký - cao hơn giá chợ hai lần. Tiếng thông báo “ting ting” từ điện thoại vang lên. Hùng chạy vào nhà reo to:

- Bố ơi, có người đặt hàng!

Ông Lâm đang ngồi mài chiếc kéo tỉa cành, nghe thế ông mỉm cười. Một nụ cười nhẹ nhưng đầy hy vọng. Ngoài vườn, tiếng chim tu hú vang lên. Mùa vải đã về.

***

Tháng Sáu, vườn vải của ông Lâm đỏ rực. Những chùm vải căng mọng, đỏ rực, ruột trong trắng ngà, ngọt thanh. Hùng đóng gói cẩn thận từng chùm, gắn tem “Vải Nông trường xưa”, rồi gửi đi khắp nơi. Đơn hàng nhiều đến mức phải nhờ vợ chồng Dũng về hỗ trợ. Những người hàng xóm ngày trước chê ông Lâm gàn giờ lại ghé qua hỏi han: “Ông Lâm ơi, chỉ cho tôi cách bán hàng online với”; “Sang năm ông cho tôi chiết ít cành về làm giống nhé”...

Ông Lâm vui vẻ dẫn họ vào vườn, chỉ cho họ cách chăm sóc. Dần dần, những vườn cây bỏ hoang lại được vun xới. Con đường vào nông trường trước đây gập ghềnh đầy ổ gà giờ được làm lại bằng tiền đóng góp của những hộ kinh doanh thành công. Cuối mùa vải, những chiếc xe tải vào tận vườn thu mua. Không còn cảnh vải rụng đầy gốc vì không bán được. Không còn cảnh ông bà già phải vác từng giỏ vải ra chợ mà bị ép giá.

Những ngày cuối tuần, cả nhà ông Lâm quây quần bên mâm cơm. Bà Lanh tất bật chuẩn bị từ sáng sớm. Ông cứ đi ra đi vào ngóng các con. Thỉnh thoảng ông lại đứng ngắm con đường mới, lòng vui khôn tả. Hùng rót rượu cho bố:

- Con cảm ơn bố nhiều ạ. Nhờ bố mà con mới biết giá trị của mảnh đất này.

Ông Lâm nhấp một ngụm, đặt chén xuống:

- Đất không chỉ là tài sản con ạ. Đất là ký ức, là mồ hôi nước mắt của bao nhiêu thế hệ. Nếu ta biết gieo mầm đúng chỗ, đất sẽ trả lại ta tương lai.

Ông bế cháu nội - con trai Hùng - lên lòng, trao cho cháu quả vải chín mọng đầu mùa:

- Cháu nhớ kỹ vị này nhé. Đây là vị ngọt của quê hương, của mồ hôi, của tình yêu. Thứ vị mà tiền bạc không mua được đâu.

Cháu bé cắn một miếng, mắt sáng lên:

- Ngon quá ông ạ!

Cả nhà cười xòa. Ngoài hiên, gió thổi nhẹ, mang theo mùi hương vải còn vương vấn từ vườn. Trên bàn thờ tổ tiên, ngọn đèn dầu le lói. Chiếc kéo tỉa cành được mài sắc lẹm, đặt cạnh quyển sổ ghi chép của ông Lâm. Mùa quả ngọt đã về…

Vải chín vườn bà

 

Đứa trẻ

 

'Không gia đình' - cuốn sách nuôi dưỡng sự tử tế

Truyện ''Không gia đình'' dạy tôi bài học làm người, những điều mà dù trẻ con hay người lớn nên học một cách chân thành và nghiêm túc.