Chùm đô thị vệ tinh trong quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm

Một trong những mục tiêu của Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm là xác lập vị thế của Hà Nội - không chỉ là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia mà còn là cực tăng trưởng trung tâm, đòi hỏi không gian, tiềm năng và cơ hội phát triển, tạo sự đột phá trong phát triển kinh tế với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Đồ án quy hoạch cũng phải hướng tới tầm nhìn 100 năm và xa hơn, tương xứng với Thủ đô của nước phát triển thu nhập cao, có sức lan tỏa để dẫn dắt sự phát triển của Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.

Định hướng chùm đô thị vệ tinh của Hà Nội theo Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

Thực hiện mục tiêu trên, đồ án định hướng Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình "chùm đô thị hướng tâm", trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm hạt nhân, đầu não, đóng vai trò kết nối vùng và liên vùng quốc tế. Các đô thị thuộc tỉnh xung quanh là hệ thống đô thị vệ tinh và đối trọng, được phân vai chức năng rõ ràng để hỗ trợ, chia sẻ áp lực và tạo động lực phát triển chung cho cả vùng.

Chùm đô thị bao gồm, phía Bắc (tỉnh Thái Nguyên) là đô thị loại I, với vai trò trung tâm y tế, giáo dục đào tạo chất lượng cao của vùng Trung du miền núi phía Bắc, chia sẻ áp lực đào tạo và khám chữa bệnh cho Hà Nội. Sông Công và Phổ Yên là đô thị loại II với công nghiệp hiện đại, gắn với tổ hợp công nghệ cao (Samsung), kết nối trực tiếp với cực tăng trưởng Sóc Sơn của Hà Nội qua cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, tạo thành chuỗi cung ứng công nghiệp điện tử - bán dẫn.

Phía Đông Bắc (tỉnh Bắc Ninh), đô thị Bắc Ninh (loại I), Từ Sơn, Thuận Thành (loại II) hình thành chuỗi đô thị công nghiệp - dịch vụ liên hoàn, tiếp giáp trực tiếp với Hà Nội. Các đô thị này có chức năng trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ và làng nghề truyền thống, hỗ trợ Hà Nội cung cấp không gian sản xuất, logistic và nhà ở cho công nhân, chuyên gia làm việc tại khu vực phía Bắc và Đông Hà Nội.

Phía Đông Nam (tỉnh Hưng Yên) gồm các đô thị loại III là Văn Giang, Mỹ Hào và Phố Nối và đô thị Hưng Yên. Trong đó Văn Giang phát triển chuỗi đô thị sinh thái, thương mại, dịch vụ cao cấp (Ecopark, Ocean Park 2-3), tạo kết nối liền mạch với Gia Lâm (Hà Nội) qua sông Bắc Hưng Hải, tạo thành không gian sống chất lượng cao, giảm tải dân số cơ học cho nội đô.

Đô thị Mỹ Hào và Phố Nối là trung tâm công nghiệp, đô thị dịch vụ dọc trục quốc lộ 5, là hậu phương sản xuất cho trục hành lang kinh tế Đông Tây. Hưng Yên (Phố Hiến) là đô thị loại III, là đô thị văn hóa - lịch sử nằm trên trục sông Hồng, kết nối du lịch đường sông với Hà Nội.

Phía Nam (tỉnh Ninh Bình - bao gồm Hà Nam cũ) là đô thị Duy Tiên (loại IV), kết hợp với Phú Xuyên tạo thành chuỗi đô thị - công nghiệp liên hoàn phía Nam. Đô thị Phủ Lý (loại II) là trung tâm Y tế cấp vùng (với cơ sở Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức), trung tâm giáo dục và dịch vụ cửa ngõ phía Nam, giảm tải trực tiếp cho bệnh viện tuyến cuối tại Hà Nội. Đô thị Ninh Bình và Tam Điệp (loại II) là đô thị du lịch, văn hóa tâm linh và đầu mối giao thông cửa ngõ miền Trung.

Phía Tây (tỉnh Phú Thọ - bao gồm Vĩnh Phúc cũ) gồm đô thị Vĩnh Yên (loại I), trung tâm nghỉ dưỡng, công nghiệp sạch. Đô thị Phúc Yên (loại III) là cửa ngõ, công nghiệp ôtô/xe máy, kết nối trực tiếp với Mê Linh, Sóc Sơn. Đô thị Việt Trì (loại I), thành phố lễ hội về cội nguồn, kết nối với Ba Vì - Sơn Tây qua cầu Văn Lang, tạo thành quần thể du lịch văn hóa tâm linh (Đền Hùng - Tản Viên Sơn). Đô thị Hòa Bình - Lương Sơn nằm ở cửa ngõ Tây Bắc, tương lai sẽ phát triển mạnh về thủy điện, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng cuối tuần, kết nối trực tiếp với đô thị vệ tinh Xuân Mai.

Phía Đông (TP Hải Phòng - bao gồm Hải Dương cũ) là đô thị trung chuyển chiến lược và trung tâm dịch vụ hỗ trợ công nghiệp quan trọng trên hành lang quốc lộ 5 và cao tốc 5B, kết nối Hà Nội với cảng biển. Đô thị Chí Linh, đô thị du lịch tâm linh, sinh thái (Côn Sơn - Kiếp Bạc), kết nối với trục văn hóa Đông Bắc.

Vai trò dẫn dắt của Hà Nội đối với vùng

Theo đồ án, Hà Nội đóng vai trò là trung tâm, động lực chính, điều phối, dẫn dắt lan tỏa sự phát triển trong các lĩnh vực then chốt như giao thông, tài chính, nông sản thực phẩm chất lượng cao, nhân lực chất lượng cao, y tế chuyên sâu, du lịch và trung tâm thương mại, dịch vụ hiện đại mang tầm khu vực và quốc tế. Hà Nội kết nối với các trung tâm vùng và cả nước thông qua hành lang và vành đai kinh tế.

Cụ thể với lĩnh vực kinh tế - tài chính và dịch vụ cao cấp, Hà Nội sẽ chuyển dịch sang các chức năng quản trị, tài chính và dịch vụ chất lượng cao, nhường dư địa sản xuất công nghiệp đại trà cho các tỉnh lân cận. Thủ đô sẽ đóng vai trò là trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại, dịch vụ logistics mang tầm khu vực và quốc tế. Các tỉnh lân cận sẽ tập trung các khu công nghiệp, kho bãi logistics vệ tinh.

Dẫn dắt về công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo (R&D), Hà Nội là "bộ não", trong khi các tỉnh lân cận là "công xưởng" sản xuất. Trung tâm R&D Hà Nội tập trung các cơ sở nghiên cứu thử nghiệm, thiết kế chế tạo, đổi mới sáng tạo. Hà Nội tập trung vào khâu thiết kế, phần mềm, trí tuệ nhân tạo, sản xuất thử nghiệm và quản trị. Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng tiếp nhận sự lan tỏa để phát triển thành các trung tâm sản xuất, lắp ráp điện tử, bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất thông minh dựa trên công nghệ được phát triển hoặc chuyển giao từ Hà Nội.

Phối cảnh cầu Ngọc Hồi kết nối Hà Nội với tỉnh Hưng Yên, cầu khởi công tháng 8/2025 và dự kiến hoàn thành vào năm 2028.

Về hệ thống hạ tầng giao thông, Thủ đô là đầu mối giao thông quan trọng nhất, kết nối các tỉnh lân cận với quốc tế và vùng khác. Đồ án đặt ra yêu cầu hoàn thiện các tuyến đường vành đai 3.5, vành đai 4, vành đai 4.5 và vành đai 5 vùng Thủ đô để tăng cường kết nối với Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên. Đồng thời đồ án cũng nêu mục tiêu xây dựng các tuyến đường sắt đô thị kết nối Hà Nội với Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình để giảm tải áp lực dân số và hình thành các đô thị vệ tinh; rà soát quy mô sân bay Nội Bài và xây dựng sân bay thứ hai vùng Thủ đô (dự kiến phía Đông Nam hoặc Nam Hà Nội).

Với vai trò đẫn dắt về giáo dục và đào tạo, y tế và văn hóa (hạ tầng xã hội), Hà Nội là trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao cho cả vùng. Đồ án định hướng phát triển quy hoạch mạng lưới các trường đại học, trung học cơ sở, dạy nghề và các cấp cơ sở, di dời một số trường đại học ra các khu đô thị vệ tinh hoặc các tỉnh lân cận (như Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình) để giảm tải nội đô và tạo động lực phát triển cho các tỉnh này.

Hà Nội giữ vai trò trung tâm y tế chuyên sâu, đầu ngành, đồng thời phát triển mạng lưới bệnh viện vệ tinh tại các tỉnh lân cận để giảm tải cho tuyến trung ương. Thành phố sẽ phát triển các trung tâm y tế chuyên sâu, mũi nhọn (các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa đầu ngành) ngang tầm khu vực; củng cố, hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở và y tế dự phòng phủ kín các địa bàn dân cư, đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ y tế ban đầu cho người dân.

Thủ đô sẽ là trung tâm du lịch quốc gia, cửa ngõ đón khách quốc tế tham quan du lịch tại Hà Nội và phân phối khách đi tỉnh lân cận (Tràng An - Ninh Bình, Hạ Long - Quảng Ninh, Tam Chúc - Ninh Bình). Bên cạnh đó, quy hoạch định hướng việc hình thành trục văn hóa sông Hồng kết nối các giá trị văn hóa sẵn có.

Hà Nội cũng đóng vai trò chủ chốt trong việc phối hợp với các tỉnh để xử lý ô nhiễm môi trường tại lưu vực sông liên tỉnh như sông Nhuệ, sông Đáy, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và ô nhiễm không khí từ các khu công nghiệp gần Thủ đô. Bên cạnh đó, thành phố phối hợp điều tiết nguồn nước, bảo vệ các dòng sông để đảm bảo nước sản xuất và sinh hoạt cho vùng hạ du.