Người dân "làng đỏ" hát trống quân bảo vệ cách mạng

Trong hệ thống An toàn khu Song Liễu, làng Liễu Khê giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Giữa muôn vàn khó khăn, thiếu thốn của thời kỳ tiền khởi nghĩa và kháng chiến chống thực dân Pháp, cán bộ, đảng viên và Nhân dân các thôn Liễu Khê, Liễu Lâm, Liễu Ngạn, Bến Long, Ngọc Tỉnh, Ngọc Lâm… đã đoàn kết, tạo thành một "bức tường thành" vững chắc, bảo vệ an toàn cho 35 cán bộ Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ. Trong số đó có nhiều đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng và Nhà nước như Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Lê Quang Đạo, Văn Tiến Dũng, Mai Vi, Lê Viên, Lê Liêm…

Tuổi trẻ Song Liễu tham quan đình Liễu Khê (phường Song Liễu).

Theo tài liệu lịch sử, năm 1929, dưới vỏ bọc làm nghề dạy học, đồng chí Trần Xuân Doanh - một cán bộ của tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí hội về Liễu Khê gây dựng phong trào. Từ đây, Nhân dân Song Liễu trên dưới một lòng thực hiện sứ mệnh lịch sử làm "lá chắn" bảo vệ cán bộ, hội nghị, lớp huấn luyện và các cơ quan của Đảng, Xứ ủy Bắc Kỳ hoạt động an toàn.

Thời điểm đó, Liễu Khê gồm 71 hộ dân nhưng có tới 24 gia đình trực tiếp tham gia nuôi giấu cán bộ, tiêu biểu như các gia đình Cao Bá Quát, Cao Văn Biên, Nguyễn Văn Thính, Nguyễn Thị Trá, Nguyễn Thị Vuốt… Liễu Khê cũng là địa điểm tổ chức nhiều hội nghị, lớp huấn luyện quan trọng của Trung ương Đảng trước Cách mạng Tháng Tám; đồng thời là nơi đặt cơ quan in hai tờ báo cách mạng “Cứu quốc” và “Cờ giải phóng” của Xứ ủy Bắc Kỳ.

Những ký ức ấy đến nay vẫn còn được lưu giữ sống động qua lời kể của các nhân chứng. Ông Cao Văn Tân, 92 tuổi còn minh mẫn và nhớ rất rõ quãng thời gian gia đình ông nuôi giấu, bảo vệ an toàn cho các đồng chí lãnh đạo tiền bối. Ông Tân kể: “Bác cả tôi là Cao Đình Liên, bác thứ hai là Cao Bá Quát (bí danh Hai Đá), bố tôi là Cao Văn Tiến và chú ruột tôi là Cao Văn Biên. Cả bốn anh em ruột cùng tham gia cách mạng, nuôi giấu, bảo vệ an toàn các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng. Nhà tôi là nơi ông Lê Quang Đạo (bố tôi vẫn gọi là anh Mẫn) và ông Nguyễn Khang ở, còn nhà chú ruột Cao Văn Biên đặt xưởng in báo "Cứu quốc"...

Vốn là vùng đất có truyền thống hát trống quân nên khi được giác ngộ cách mạng, Nhân dân Liễu Khê đã sáng tác nhiều câu ca dao, hò vè mới để bài trừ hủ tục mê tín, xây dựng nếp sống văn hóa mới và tuyên truyền đường lối cách mạng. Đêm Trung thu năm 1938, canh hát trống quân ở đình làng đã thu hút đông đảo người dân, kể cả chức dịch trong làng, trở thành dịp để cán bộ cách mạng diễn thuyết, phổ biến chủ trương của Mặt trận Dân chủ Đông Dương.

Đáng chú ý, trong số 5 đảng viên đầu tiên của Chi bộ Liễu Khê thành lập năm 1940, đảng viên Cao Bá Quát là "ông trùm" hát trống quân nổi tiếng khắp vùng. Ông đã sáng tác lời hát tuyên truyền, vận động Nhân dân theo cách mạng. Nghệ thuật hát trống quân ở Liễu Khê không chỉ là phương tiện tuyên truyền mà còn là "vỏ bọc" giúp cán bộ kịp thời thoát hiểm khi địch lùng sục...

Đình Liễu Khê - Di tích cách mạng tiêu biểu

Đình Liễu Khê là một trong những địa điểm cách mạng quan trọng của tỉnh Bắc Ninh. Từ năm 1937 đến năm 1940, ngôi đình trở thành cơ sở hoạt động bí mật của Đảng. Nơi đây ghi dấu nhiều sự kiện có ý nghĩa đặc biệt: Thành lập Ủy ban kháng chiến lâm thời; Tổ chức luyện tập quân sự và cất giấu vũ khí của đội tự vệ Liễu Khê - đội tự vệ đầu tiên của tỉnh Bắc Ninh. Đây cũng là nơi các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng về hoạt động.

Những đóng góp to lớn đó đã được ghi nhận. Năm 1946, Tổng bộ Việt Minh tặng Bằng khen và đồng tiền vàng cho cán bộ, Nhân dân Liễu Khê. Năm 1967, Chính phủ cấp Bằng có công với nước và Kỷ niệm chương “Tổ quốc ghi công”; 37 gia đình và cá nhân được trao Bằng có công với nước, 5 cá nhân được tặng Kỷ niệm chương.

Không chỉ mang giá trị lịch sử cách mạng, đình Liễu Khê còn là một công trình kiến trúc nghệ thuật cổ kính. Ngôi đình được xây dựng từ thời Lê, trùng tu lớn vào thời Nguyễn. Trong thời kỳ thực dân Pháp chiếm đóng, đình bị tàn phá nặng nề. Hòa bình lập lại, Nhân dân địa phương đã tôn tạo Hậu cung làm nơi thờ tự và tiếp tục tu bổ, tôn tạo khang trang, tố hảo. Theo truyền tích, đình Liễu Khê thờ Thành hoàng đức "Phao Nổi" là vị thần có công âm phù giúp dân diệt trừ tai họa. Trải qua các triều đại, đình được ban nhiều sắc phong và hiện còn lưu giữ một đạo sắc phong thời Nguyễn cùng một số hiện vật có giá trị. Năm 2001, đình Liễu Khê được Nhà nước xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Ngày nay, đình Liễu Khê thực sự trở thành một "địa chỉ đỏ" tiêu biểu, nơi giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho các thế hệ.

Phấn khởi khi quê hương Song Liễu vừa được công nhận là xã An toàn khu, ông Nguyễn Trọng Thuyên, Tổ trưởng tổ dân phố Liễu Khê cho biết: Dự án tu bổ, tôn tạo tam quan và sân vườn đình Liễu Khê bằng nguồn vốn xã hội hóa được triển khai cuối năm 2025 vừa kịp hoàn thành để phục vụ lễ công bố quyết định công nhận xã An toàn khu Song Liễu vào ngày 3/2 sắp tới. Đây không chỉ là niềm vui mà còn là trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ, phát huy giá trị di tích.

“Làng cười” xứ Bắc

BẮC NINH - Làng Đông Yên, xưa có tên Đông Khang thuộc xã Đông Phong, huyện Yên Phong trước đây nay là xã Tam Đa (tỉnh Bắc Ninh). Làng ấy nay đã lên phố với nhịp sống đô thị hối hả. Tuy nhiên, người Đông Yên vẫn tự hào truyền tai nhau về nơi từng được mệnh danh “làng cười” xứ Bắc.

Nét mỹ thuật độc đáo của gạch Long Mã nghè Hang Xanh

BẮC NINH - Trong không gian trưng bày tại Bảo tàng Bắc Ninh số 1, giữa nhiều hiện vật gạch, mảnh trang trí kiến trúc cổ, có những viên gạch đất nung mang hình Long Mã độc đáo. Đây là dấu tích vật chất của nghè Hang Xanh - một công trình tín ngưỡng xưa, minh chứng sinh động cho trình độ mỹ thuật và tư duy biểu tượng đặc sắc của người Việt thời Mạc.

Về Tam Giang, nghe vọng tiếng xưa

BẮC NINH - Trận chiến sông Như Nguyệt oai hùng của quân và dân Đại Việt chống quân Tống xâm lược cùng bài thơ thần “Nam quốc sơn hà” đã đi vào sử sách được gần 1 thiên niên kỷ, là niềm tự hào to lớn của các thế hệ người dân nước ta.