Với đồng bào Tày, Nùng, Cao Lan ở các xã vùng cao, miền núi như: Lục Ngạn, Tân Sơn, Lục Sơn, Xuân Lương…, xôi ngũ sắc là món ăn đặc biệt được chế biến trong những dịp lễ, Tết quan trọng, gia đình, địa phương có việc lớn hay đón khách quý. Xôi ngũ sắc được tạo màu hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên gồm những loại lá, củ, quả sẵn có trong vườn đồi hoặc trên rừng. Tùy từng dân tộc, từng vùng mà người nấu sử dụng các loại lá, củ khác nhau. Màu vàng được tạo từ nghệ hoặc quả dành dành; màu xanh từ lá gừng, lá riềng; màu đỏ từ lá cây vang hoặc gấc; màu tím từ lá cẩm; màu đen từ lá thau còn màu trắng là màu tự nhiên của hạt nếp.

Món xôi ngũ sắc dẻo thơm, đẹp mắt.

Chị Vi Thị Hà, dân tộc Nùng, ở xã Tân Sơn cho biết, để có chõ xôi dẻo, thơm và lên màu đẹp thì trước hết phải chọn gạo ngon, thường là nếp nương, hạt mẩy chắc, vị đậm đà hơn nhiều loại nếp khác. Lá phải chọn lá bánh tẻ, không non hay quá già để sấy, nghiền rồi nấu lấy nước đặc ngâm riêng từng màu với gạo khoảng 6-7 giờ. Gạo khi đã ngấm màu để ráo nước, cho vào chõ đồ khoảng 50 phút với lửa cháy đều, đượm than và có thể đồ hai lượt để hạt nếp chín kỹ.

Khi chín, hạt nếp căng nở dẻo thơm mà không bị nhão dính được bày ra đĩa hoặc mẹt lá theo hình dáng đẹp mắt. Xôi có thể ăn cùng thịt gà đồi, giò lợn hoặc giản dị hơn là chấm muối vừng, lạc.

Theo đồng bào dân tộc ở những nơi này, năm màu xôi tượng trưng cho ngũ hành - những yếu tố cấu thành nên đất trời, vạn vật: Màu đỏ tượng trưng cho hỏa, gửi gắm khát vọng và những ước mơ; màu đen thuộc thủy, mang nguồn năng lượng mạnh mẽ; màu trắng thuộc kim, tượng trưng cho sự trong sáng, thủy chung; màu vàng thuộc thổ, biểu trưng cho no ấm, phồn thịnh; màu xanh hoặc tím thuộc mộc, gợi đất đai trù phú, trời đất bao la. Năm màu tương sinh, tương khắc hài hòa như một lời cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống tốt lành, thuận hòa, may mắn. Đó là lý do, xôi ngũ sắc thường xuất hiện trong những ngày lễ, Tết, cưới hỏi, cúng giỗ, mừng nhà mới hay các ngày hội của đồng bào vùng cao.

Hiện nay, du khách khi đến tham quan, trải nghiệm hoặc tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, lễ hội tại những địa phương này sẽ được đồng bào dân tộc giới thiệu và mời thưởng thức nhiều món ăn hấp dẫn, trong đó có xôi ngũ sắc.

Hương vị đặc trưng của tương Đình Tổ

BẮC NINH - Cùng với tương Bần (Hưng Yên), tương Cự Đà (Hà Nội) hay tương Nam Đàn (Nghệ An), tương Đình Tổ ở phường Trí Quả (tỉnh Bắc Ninh) từ lâu đã trở thành món ăn dân dã, mang đậm nét văn hóa truyền thống.

Chè lam, món quà dân dã

BẮC NINH - Trước kia, thường vào dịp Tết, chè lam mới được bày ra mời khách. Ngày nay, đời sống ngày càng cao, chè lam không còn là món đặc sản chỉ dịp Tết mới có mà được bán quanh năm. Thỉnh thoảng, muốn ăn món quà quê này, nhiều người đã tìm đến gian hàng của chị Hoàng Thị Dung (sinh năm 1991, tổ dân phố Mỹ Cầu, phường Đa Mai, tỉnh Bắc Ninh) trên mạng xã hội.

Nức tiếng bánh rán bà Thu

BẮC NINH - Bánh rán là thức quà gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ và là món ăn vặt bình dân được nhiều người yêu thích. Bánh rán ở mỗi vùng lại có một hương vị riêng, cách chế biến khác nhau. Ở phường Kinh Bắc (tỉnh Bắc Ninh), nói đến món bánh rán ngon, không mấy ai không biết đến món bánh rán “hoa hậu” của bà Nguyễn Thị Thu, ở tổ dân phố Yên Chung.