Hôm qua (30/7), UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội nghị tổng kết sản xuất và tiêu thụ vải thiều năm 2026. Có một vấn đề đáng suy ngẫm: Vụ vải năm nay không được mùa như năm trước nhưng tổng doanh thu lại cao hơn vụ được mùa kỷ lục 2025. Vì sao ít quả hơn lại thu nhiều tiền hơn? Và từ thực tế ấy, đâu là bài toán nâng cao hiệu quả kinh tế vải thiều trong những năm tới?

Những con số cốt lõi cho thấy rõ nghịch lý ấy. Năm 2026, tổng sản lượng tiêu thụ vải thiều toàn tỉnh đạt 131.560 tấn, giảm 35,9% so với năm 2025, nhưng doanh thu từ quả vải đạt hơn 7.260 tỷ đồng, tăng 95,2%; tổng doanh thu tính cả dịch vụ phụ trợ vượt 9 nghìn tỷ đồng, tăng 44,2%. Giá bán bình quân cả vụ ước đạt khoảng 55.200 đồng/kg, cao nhất từ trước đến nay. Sản lượng giảm hơn một phần ba, doanh thu từ quả vải lại gần gấp đôi.

Đó không phải là sự may mắn ngẫu nhiên. Sản lượng giảm trong khi chất lượng quả được nâng lên, nguồn cung không vượt quá xa sức mua, thị trường trong nước được mở rộng, việc xúc tiến và tổ chức tiêu thụ được chuẩn bị từ sớm đã góp phần tạo nên mặt bằng giá tốt. Khi cung và cầu gặp nhau ở một điểm hợp lý, quả vải không còn phải bán vội, bán rẻ chỉ vì chín rộ.

Với sản lượng thấp hơn, áp lực và chi phí thu hoạch, vận chuyển, thông quan, tìm kiếm thị trường cũng giảm đi. Thực tế ấy đặt ra một cách nhìn khác: Giá trị của vụ vải không thể chỉ đo bằng bao nhiêu tấn quả được thu hoạch. Bài toán của vải thiều vì thế không còn là làm ra sản lượng lớn nhất, mà là chủ động tạo ra sản lượng phù hợp nhất với chất lượng, khả năng chế biến, tiêu thụ và nhu cầu của thị trường.

Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương, người có nhiều năm gắn bó với sản xuất, tiêu thụ vải thiều cho rằng có thể chủ động điều tiết sản lượng bằng chính các biện pháp kỹ thuật canh tác. Theo ông, duy trì sản lượng mỗi vụ khoảng 150 nghìn tấn là hợp lý, giúp giảm áp lực tiêu thụ, hạ tầng, vận chuyển, nhân công và tiếp thị, đồng thời tạo điều kiện giữ chất lượng và giá bán.

Trước hết, trong những năm cây sai quả, người trồng có thể áp dụng kỹ thuật tỉa bớt quả non, chủ động giữ lại số lượng quả phù hợp. Phần sản lượng giảm đi có thể được bù lại bằng giá bán và chất lượng.

Cùng với đó là điều tiết diện tích ra quả theo từng năm; năm nay cho diện tích này ra quả thì năm sau có thể cho cây nghỉ, phục hồi sức cây. Cách làm này vừa hạn chế sản lượng tăng bất thường, vừa phân bổ sản lượng hợp lý hơn giữa các vụ. Một giải pháp quan trọng khác là rải vụ, đa dạng cơ cấu giống chín sớm, chính vụ và chín muộn. Rải vụ vừa giảm rủi ro, vừa kéo dài thời gian thu hoạch, phân bổ nhân công, phương tiện vận chuyển, cơ sở đóng gói và sức mua của thị trường.

Điều tiết sản lượng không có nghĩa là áp đặt một chỉ tiêu cứng hay hạn chế quyền sản xuất của người dân. Sản lượng khoảng 150 nghìn tấn cũng không thể là con số bất biến cho mọi mùa vụ. Đó cần được xem là ngưỡng tham khảo để xây dựng kế hoạch sản xuất trên cơ sở dự báo thời tiết, tình hình ra hoa, đậu quả, năng lực chế biến, đơn hàng xuất khẩu và sức mua của từng thị trường.

Cùng với điều tiết sản lượng, tỉnh cần tiếp tục mở rộng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn, nâng chất lượng đồng đều giữa các vùng trồng; đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sâu để kéo dài thời gian tiêu thụ; nâng năng lực của doanh nghiệp, hợp tác xã trong ký kết hợp đồng và xuất khẩu trực tiếp.

Từ nghịch lý của hai vụ vải 2025 và 2026, đã đến lúc chuyển mạnh từ tư duy chạy theo sản lượng sang chủ động điều tiết sản lượng, lấy chất lượng và hiệu quả kinh tế làm đích đến. Khi ấy, “được mùa” sẽ không chỉ là cây nhiều quả, mà trước hết phải là người trồng vải có thu nhập cao và ổn định.

Động lực phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp

 

Để quy hoạch thực sự trở thành động lực phát triển

 

Lựa chọn việc tử tế