Những tiếng rao tóc rối đổi kẹo nhọc nhằn từ khoảng 30 năm về trước, giờ đây, người dân làng Đông Bích vẫn duy trì và phát triển nghề buôn tóc với nhiều phương thức khác nhau. Trong cơ sở sơ chế, làm đẹp tóc nằm ở giữa làng, bà Nguyễn Thị Châu cùng khoảng 20 công nhân từ các tỉnh, địa phương lân cận đang tất bật thực hiện công đoạn cuối cùng để tạo ra bộ tóc giả hoàn chỉnh. Người lựa chọn phân loại kích thước tóc, người là tóc cho thẳng, người kẹp nối… ai cũng tỉ mỉ, cẩn thận để cho ra sản phẩm ưng ý. Xuất phát từ cơ sở gỡ tóc rối, bà Châu đã chuyển sang thực hiện dòng sản phẩm cao cấp được khoảng 4 năm nay. Hiện cơ sở của bà Châu nhận được nhiều đơn hàng ở trong và ngoài nước.

Diện mạo khang trang của làng Đông Bích.

Bà Châu chia sẻ: "Gia đình thu mua các mớ tóc với độ dài, ngắn khác nhau rồi về xử lý như là thẳng, uốn xoăn, sau đó nhuộm màu theo đơn đặt hàng với giá bán từ vài trăm đến hàng chục triệu đồng/bộ tóc giả. Khách hàng ngày càng khó tính, yêu cầu những bộ tóc giả trông phải thật tự nhiên, vì thế chúng tôi thường xuyên cập nhật thị hiếu người tiêu dùng, áp dụng công nghệ sản xuất mới, tuyển thợ lành nghề, khéo léo và có gu thẩm mỹ để làm ra sản phẩm chất lượng. Đổi lại, lợi nhuận thu về cũng lớn hơn".

Cách đó không xa, tận dụng khoảng sân trước nhà, chị Nguyễn Thị Ngoan đang thực hiện sơ chế tóc rối, đây là công đoạn ban đầu trong quy trình làm một bộ tóc giả. Đầu tiên, chị Ngoan đưa tóc vào bàn chông để gỡ rối, sau đó dùng dầu xả chải cho tóc mềm, mượt, sấy khô và buộc thành từng mớ nhỏ rồi cung cấp cho các cơ sở chuyên sâu về làm tóc thẩm mỹ. Vì số vốn nhỏ, gia đình chị Ngoan chỉ thu mua tóc rối nguyên liệu với giá thành rẻ rồi về thực hiện các công đoạn xử lý cho tóc thẳng. Công đoạn này không đòi hỏi nhiều về thiết bị và tay nghề nhưng lại cần nhất sự kiên trì.

Chị Ngoan cho biết thêm: "Trước đây, để có số tóc rối này, chúng tôi phải đi hàng tháng tới nhiều vùng sâu, xa tại các tỉnh Tây Bắc, Tây Nguyên, thậm chí sang cả Lào, Campuchia, Myanmar để thu mua. Giờ đây, nhờ giao thương phát triển, chúng tôi có thể lựa chọn, nhập trực tiếp nguyên liệu từ bất cứ đâu. Chỉ có điều nguồn tóc tự nhiên ngày càng hiếm nên giá nguyên liệu tăng cao".

Sơ chế tóc rối tại hộ chị Nguyễn Thị Ngoan.

Hiện nay, những người trẻ trong làng nhanh nhạy ứng dụng công nghệ giao dịch trực tiếp qua mạng để thu nguyên liệu theo nhu cầu, hàng giao tận nhà không phải di chuyển thu gom như trước đây. Giá nguyên liệu phụ thuộc theo độ dài của tóc, cụ thể tóc dài 40 cm giá 5 triệu đồng/kg; tóc 50 cm giá 10 triệu đồng/kg; 60 cm giá 16 triệu đồng/kg; 70 cm giá 20 triệu đồng/kg; giá các loại tóc rối khoảng 3 - 4 triệu đồng/ kg.

Theo ông Tạ Văn Cường, Phó Trưởng thôn Đông Bích, khoảng từ năm 1996, người làng Đông Bích có nghề thu mua phế liệu, hay còn gọi là “ve chai, đồng nát”. Với phương châm “mua của người chán, bán cho người cần” nên bà con thường thu mua tất cả phế liệu từ đồng, nhôm, nhựa, giấy vụn… cho đến tivi, tủ lạnh, loa, đài hay những món đồ cũ, hỏng, không sử dụng. Trong quá trình trao đổi mua bán, bà con nhận thấy ngoài nguồn phế liệu dùng để tái chế kiếm được tiền, thị trường còn cần nguồn cung về tóc rối tái chế làm tóc giả, từ đó họ thu mua cả phế liệu và tóc rối song hành, một việc làm “nhất cử lưỡng tiện”.

Dần dần, nhu cầu thị trường lớn hơn, người Đông Bích lại bôn ba tới các vùng sâu, vùng xa, khắp trong Nam, ngoài Bắc để mua tóc rối, thậm chí ra nước ngoài mở đại lý thu gom tóc nguyên liệu. Việc thu mua tóc từ đó trở thành một nghề mang lại nguồn thu nhập chính của cả làng. Có giai đoạn hưng thịnh, nhiều khách hàng ở trong và ngoài nước về làng Đông Bích thuê nhà, mở đại lý thu mua tóc nguyên liệu (sau khi gỡ rối) để xuất khẩu phục vụ việc làm tóc giả, đáp ứng đúng thị hiếu người tiêu dùng, nên sản phẩm trong làng làm ra đến đâu, tiêu thụ hết đến đó.

Công đoạn là thẳng tóc để tạo ra bộ tóc giả thành phẩm.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 (năm 2021) khiến thị trường xuất khẩu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhiều cơ sở làm tóc phải dừng hoạt động một thời gian dài. Trong giai đoạn làng nghề trầm lắng đó, các cơ sở bắt đầu nghiên cứu, đổi mới phương thức sản xuất, đầu tư máy móc, chuyển sang làm hàng thành phẩm là tóc giả phục vụ nhu cầu làm đẹp của người tiêu dùng. Nhờ đó, đến nay người làng Đông Bích không chỉ đơn giản buôn tóc rối mà đã thực hiện được quy trình làm tóc khép kín từ A đến Z (thu mua nguyên liệu - gỡ tóc rối - tóc thành phẩm thẳng mượt - tái tạo thành tóc thẩm mỹ). Nhiều hộ thực hiện các phiên livestream thu mua tóc, giới thiệu sản phẩm bán tóc, mở rộng thị trường, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương và các tỉnh, thành khác. Đời sống kinh tế người dân khấm khá lên, nghề làm tóc của Đông Bích lan sang một số làng lân cận như Đông Xuất, Bình An, Trung Bạn....

Thôn Đông Bích có 490 hộ dân với khoảng 2.000 khẩu, trong đó có tới 70-80% người dân tham gia làm các công việc liên quan đến nghề làm tóc. Có nhiều doanh nghiệp tại địa phương là đầu mối thu gom tóc nguyên liệu hoặc bán tóc thành phẩm, mang lại doanh thu lớn; còn với nhiều người già, trẻ nhỏ làm các công đoạn thủ công như gỡ tóc rối, sơ chế, nhặt bụi bẩn trên tóc cũng có thu nhập khá ổn định. Bà Vi Thị Tươi, một người làm thuê đến từ tỉnh Tuyên Quang cho biết: "Tôi đã ngoài 50 tuổi, rất khó xin việc tại các doanh nghiệp nên đi phụ gỡ rối tóc được khoảng 2 năm nay, lương 7-8 triệu đồng/tháng là đủ sống mà công việc không quá vất vả".

Các cơ sở làm tóc tại Đông Bích tạo việc làm cho nhiều lao động.

Ngành nghề phát triển, đem lại lợi nhuận lớn cho một số cơ sở sản xuất, tuy nhiên xuất hiện nguy cơ ô nhiễm, ảnh hướng đến đời sống của người dân. Việc sử dụng chất tẩy rửa trong quá trình sản xuất nhưng không qua xử lý, trực tiếp xả thải ra rãnh thoát nước chạy dọc quanh làng gây mùi khó chịu. Được biết, sau các biện pháp quyết liệt của chính quyền địa phương về kiểm tra, nhắc nhở, lập biên bản vi phạm trong hoạt động sản xuất tại một số cơ sở, hiện nay, việc xử lý hóa chất đối với tóc đã giảm.

Không phải nghề truyền thống, song nghề buôn tóc rối ở Đông Bích thực sự phát triển bởi những người dân của làng năng động, chịu khó. Hy vọng, các cơ sở sản xuất nơi đây tiếp tục đi đúng hướng trong việc làm nghề, làm giàu và luôn nêu cao ý thức bảo vệ môi trường vì cuộc sống bình yên của người dân, góp phần xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Sắc xuân làng nghề Bắc Ninh

BẮC NINH - Khi đào phai hé nụ bên triền sông, làn sương mỏng còn vương trên mái ngói cổ, miền Kinh Bắc bước vào xuân bằng một nhịp điệu rất riêng. Ở đó, mùa xuân không chỉ hiện diện trong lễ hội hay sắc màu phố thị mà còn được khơi dậy từ những làng nghề trăm tuổi - nơi bàn tay người thợ lặng lẽ gìn giữ ký ức, thổi hồn vào từng sản phẩm và làm nên cái Tết đủ đầy, ấm áp cho mỗi gia đình Việt.

OCOP - Sức bật cho làng nghề

BẮC NINH - Những ngày này, tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, nhịp máy, nhịp người tất bật từ sáng sớm đến tối muộn để kịp đơn hàng Tết. Giữa không khí rộn ràng ấy, các sản phẩm OCOP đang tạo điểm tựa vững chắc cho làng nghề, góp phần ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản xuất.

Bắc Ninh: Nâng tầm giá trị làng nghề truyền thống

BẮC NINH - Bắc Ninh được biết đến là vùng đất trăm nghề. Trải bao thăng trầm của thời gian, những làng nghề nơi đây vẫn được gìn giữ và không ngừng phát triển. Ngày nay, trong quá trình hội nhập, lớp cháu con vẫn đang gắng sức chung tay xây dựng thương hiệu, tiếp tục lưu giữ và phát huy giá trị truyền thống làng nghề mà cha ông đã dày công gây dựng.