Tình làng nghĩa xóm trong mùa gặt

Ngày ấy, mỗi độ lúa chín vàng, quê tôi như khoác lên mình chiếc áo mới. Những cánh đồng trải dài, bông lúa trĩu hạt đung đưa trong gió, hương lúa chín thoang thoảng quyện trong nắng sớm, gợi lên vẻ đẹp mộc mạc và thành quả lao động cần mẫn của người nông dân.

Mỗi mùa gặt đến, không khí lao động trở lên rộn ràng hơn, người nông dân hạnh phúc đón nhận thành quả do công sức mình tạo nên. Ảnh minh họa.

Mùa gặt đến, những người dân quê tôi thường thức dậy sớm hơn thường lệ. Khi sương còn đọng trên những ngọn cỏ ven đường, tiếng gọi nhau đã vang lên từ các ngõ xóm. Người chuẩn bị liềm, quang gánh, dây buộc lúa, nước uống; người tranh thủ kiểm tra sân phơi, dọn lại khoảng sân trước nhà để đón những gánh lúa đầu tiên. Ngày ấy, chưa có máy móc hiện đại làm thay phần lớn công việc đồng áng. Mỗi bông lúa chín đều được thu hoạch bằng những đôi tay chai sần, những nhát liềm thoăn thoắt và cả sự nhẫn nại của người nông dân. Người cúi mình cắt lúa, người gom thành từng nắm, người thoăn thoắt bó thành từng lượm. Trên cánh đồng, những chiếc nón nhấp nhô giữa biển vàng, những bó lúa lần lượt được xếp thành đống, chờ gánh về nhà.

Niềm vui mùa gặt đôi khi giản dị lắm. Dẫu mồ hôi thấm đẫm lưng áo, khuôn mặt đỏ ửng vì nắng nhưng khi nhìn những bông lúa nặng trĩu, hạt thóc mẩy căng, lòng ai cũng nhẹ nhõm, phấn chấn. Bởi trong cái nhọc nhằn của ngày mùa là niềm hạnh phúc âm thầm khi thành quả lao động được đong đầy. Mùa gặt cũng là mùa tình làng nghĩa xóm hiện lên đậm đà nhất, nhà nào gặt xong sớm lại sang giúp những nhà chưa xong. Tiếng cười nói râm ran, như thể việc của chính nhà mình, những điều bình thường ấy đã làm nên cái tình chân chất của làng quê. Đến giữa buổi, khi nắng bắt đầu đứng bóng, người lớn tạm nghỉ bên bờ ruộng, dưới bóng cây có người mang nước chè, nước sôi để nguội, cũng có người mang cả nồi chè đỗ đen ra để uống lúc giải lao. Người này rót nước mời người kia, vừa uống vừa kể chuyện nhà, chuyện vụ mùa vụ hay những câu chuyện phiếm để quên đi sự mệt mỏi, vất vả.

Sau khi gặt và lượm xong, lúa được gánh lên bờ, dùng xe đạp thồ hoặc xe bò, xe trâu chở về sân. Những chiếc máy tuốt lúa dần được cải tiến từ đạp chân đến lắp mô tơ điện giúp việc tuốt lúa nhanh và đỡ tốn sức hơn. Thóc vàng trải kín sân, lấp lánh dưới ánh mặt trời. Rơm lúa tẻ thường để nguyên cả con đai hoặc rũ ra phơi rối cho nhanh khô rồi chất đống. Riêng rơm nếp được tận dụng để bện chổi quét nhà.

Bóng dáng tuổi thơ

Ngày ấy, lũ trẻ nhỏ chẳng có nhiều đồ chơi. Mùa gặt đến, chúng tôi theo chân bố mẹ ra đồng, đứa chạy lon ton trên bờ ruộng bắt châu chấu, cào cào, đứa be bờ tát vét dưới mương, có đứa mải mê nhặt những bông lúa còn sót lại sau khi người lớn đã gặt xong, có đứa chỉ thích ngồi trên bờ cỏ nhìn những chiếc nón nhấp nhô giữa đồng vàng. Những lời dặn dò của bố mẹ thường chẳng giữ chân chúng tôi được lâu. Mẹ bảo ngồi yên một chỗ, đừng chạy ra nắng hay ra mấy ruộng nhiều bùn… Vậy mà chỉ chốc lát, lũ trẻ đã ríu rít gọi nhau đi chơi để rồi quần áo lấm lem bùn đất, tóc tai vương đầy rơm rạ, chân tay xước xát. Có khi bị mẹ mắng vì nghịch ngợm, mấy đứa lại cười toe, chạy vòng qua bờ ruộng rồi núp sau những bó rơm.

Những đống rơm mới chất trước sân hay góc vườn là nơi lũ trẻ mê mẩn nhất. Chúng tôi trèo lên, tụt xuống, chơi trốn tìm, làm những ngôi nhà nhỏ giữa đống rơm vàng. Tiếng cười vang lên mỗi khi có đứa trượt chân ngã vào đống rơm mềm, để rồi lại nhanh chóng bật dậy, phủi quần áo và tiếp tục cuộc chơi. Có hôm, người lớn vừa quay đi, cả đám đã kéo nhau lên đống rơm nằm ngửa nhìn trời, ngắm những đám mây trắng trôi lững lờ qua ngọn cau. Có buổi chiều, chúng tôi mang theo diều giấy chạy dọc bờ đê, gió từ cánh đồng thổi lên mát rượi, nâng cánh diều chao nghiêng rồi từ từ bay cao giữa nền trời xanh thẳm. Khi nắng tắt dần sau lũy tre, người lớn cũng hoàn thành công việc cuối cùng của một ngày mùa. Bữa cơm tối tuy đạm bạc nhưng đầm ấm với bát canh rau, đĩa cà, nồi cơm vừa chín tới thơm mùi gạo mới. Sau một ngày vất vả, người lớn ngồi bên hiên nhà nhấp ngụm nước chè xanh, chuyện trò đôi câu rồi nghỉ ngơi. Còn lũ trẻ chúng tôi, thường ngủ thiếp đi trong vòng tay của bà, mang theo vào giấc mơ mùi rơm mới và những cánh diều no gió.

Thời gian trôi đi, làng quê hôm nay đã có nhiều đổi khác. Những chiếc máy gặt đập liên hợp chạy bon bon trên đồng, tiếng máy vang lên thay cho nhịp liềm cắt lúa năm nào. Những gánh lúa trên vai, những sân phơi thóc rộn ràng hay những đống rơm cao cũng dần thưa vắng. Công việc đồng áng nhẹ nhàng, nhanh chóng hơn, cuộc sống của người nông dân từng bước khấm khá hơn. Những đứa trẻ chân trần ngày ấy giờ đã trưởng thành, người ở lại quê hương, người đi làm ăn xa.

Dù năm tháng có làm đổi thay bao cảnh vật, đôi khi, giữa bộn bề cuộc sống, chỉ cần vô tình bắt gặp mùi hương lúa quen thuộc, lòng người bỗng chốc quay về với những ký ức đã qua. Mùa gặt năm xưa đã lùi xa nhưng hương lúa vẫn còn thơm trong miền nhớ. Ở nơi sâu thẳm nhất của trái tim, mỗi người vẫn luôn giữ cho mình một cánh đồng vàng, một bát nước chè xanh bên hiên nhà và tiếng cười trẻ nhỏ ngân vang giữa những ngày mùa nắng đẹp.

Sân kho làng

BẮC NINH - Những người thế hệ 6x, 7x sinh ra và lớn lên trong những năm đất nước còn khó khăn, chứng kiến sự đổi thay nhanh chóng của làng quê thời kỳ đổi mới sẽ không thể nào quên ký ức về quê hương với cây đa, bến nước, triền đê, ngõ quê rợp bóng tre xanh, chiều hè lộng gió chăn trâu, thả diều… Rồi cả cái sân kho hợp tác xã cũng gắn bó với bao thế hệ người quê tôi.

Bánh đúc ngày mưa

BẮC NINH - Bánh đúc ở quê tôi là một món ăn dân dã, quen thuộc, xuất hiện trong những mâm cúng mụ, đầy tháng cho trẻ, những mâm cúng chúng sinh ngày rằm hay những buổi liên hoan phường, họ... Nhưng có lẽ, ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi là nồi bánh đúc được nấu vào những ngày mưa.

Nhớ những đêm rằm liên hoan

BẮC NINH - Chiều đi làm về qua phố, nghe rộn ràng bài hát “Chiếc đèn ông sao, sao năm cánh tươi màu/ Cán đây rất dài, cán cao quá đầu/ Em cầm đèn sao, em hát vang vang/ Đèn sao tươi màu của đêm rằm liên hoan …” từ chiếc rạp ăn cỗ của tổ liên gia mà thấy rạo rực những kỷ niệm tuổi thơ. Ký ức về những đêm “Trung thu liên hoan trăng sáng ngập đường làng” ngày xưa như trở lại, chậm rãi và nguyên vẹn.