Đó là cái sân hình chữ nhật rộng rãi trước mấy nhà kho, lát bằng gạch chỉ nhuốm màu thời gian. Khi nông thôn còn làm ruộng tập thể theo mô hình hợp tác xã cũ, nơi đây diễn ra nhiều hoạt động tập trung của các đội sản xuất trong cùng hợp tác. Mỗi mùa gặt lúa hay thu hoạch khoai lang, thuốc lá…, sân kho tấp nập từ sáng sớm tới khuya.

Ảnh minh họa.

Từ ngoài đồng, những gánh lúa theo chân xã viên về làng chất gần kín nửa sân. Rồi sớm tối tiếng đập lúa thì thụp, chỗ này phơi thóc, chỗ kia chia rơm. Người lớn tất bật với mùa màng, còn lũ trẻ chúng tôi thì tận hưởng niềm vui theo cách riêng, chạy khắp sân nô đùa, chơi đuổi bắt, trốn tìm. Những đống rơm, bao thóc, góc sân… là địa điểm lý tưởng để ẩn mình.

Những buổi tối mùa hè trăng sáng, sân kho trở thành nơi tụ tập của cả làng. Chỗ này, các ông bà trải chiếu ngồi hóng mát, vừa trông cháu, vừa trò chuyện rôm rả. Chỗ kia, nhóm thanh niên tập hát, tập múa chuẩn bị cho những ngày lễ, ngày hội, thi văn nghệ. Bọn trẻ chúng tôi tha hồ vui chơi, đánh trận giả, chạy nhảy khắp sân. Cứ vào dịp tháng Bảy, tháng Tám hằng năm, sân kho rộn ràng tiếng trống ếch, tiếng còi tập nghi thức đội lanh lảnh chuẩn bị cho cuộc thi của toàn xã. Tết Trung thu, sân kho rộn ràng như ngày hội lớn. Các anh, chị thanh niên bày cỗ, thắp đèn dầu, đèn ông sao… tổ chức cho trẻ em trông trăng, đầy ắp niềm vui. Mâm cỗ chả có gì lạ ngoài bưởi, chuối, bánh đa, bỏng ngô, kẹo lạc, kẹo vừng… mà vẫn háo hức đến lạ.

Mỗi lần đội chiếu bóng của huyện về làng, sân kho rộn ràng từ rất sớm. Mới ba, bốn giờ chiều, trẻ con đã mang manh chiếu, ghế con, rồi kẻ sân, thậm chí xếp gạch, đá xí chỗ để tối xem phim. Không chỉ người làng, già trẻ, gái trai làng bên cũng đến xem, chen nhau chật kín cả sân kho rộng. Ai đã từng trải qua năm tháng ấy mới cảm nhận hết cái hay, sức hấp dẫn của phim điện ảnh Việt Nam đen trắng chiếu màn ảnh rộng. Với tôi, những bộ phim được xem đầu đời tại sân kho hợp tác, như “Cánh đồng hoang”, “Mẹ vắng nhà”, “Mùa gió chướng”, “Chị Tư Hậu”, “Hòn đất”… đã in đậm trong ký ức từ khi còn là đứa trẻ.

Những năm đất nước khó khăn, trường, lớp học còn thiếu. Kho hợp tác được tận dụng làm lớp học dành cho trẻ từ lớp Một đến lớp Ba trong làng. Sân kho đầy ắp tiếng cười của học trò trước giờ vào lớp, những lúc ra chơi. Con trai đánh đáo, đánh khăng, chơi bi. Con gái nhảy dây, đánh chuyền… Ấn tượng nhất vẫn là những trận bóng đá ở sân kho. Ngày ấy không có bóng làm bằng da, chỉ có bóng nhựa hoặc dùng quả bòng xanh, có khi còn lấy giẻ, rơm quấn tròn, bọc ni lông buộc lại làm bóng mà vẫn ham. Dù chiều mới đến giờ học nhưng cơm trưa xong, bọn trẻ đã í ới rủ nhau đến lớp làm vài trận bóng. Sân kho rộn tiếng nói cười, tiếng bóng huỳnh huỵch, rồi cả tiếng cãi nhau đúng - sai chí chóe. Không biết bao lần bị mấy bác cao tuổi nhà cạnh sân kho quát mắng vì làm mất trật tự, rồi cấm đá bóng vào giờ nghỉ trưa nhưng bọn trẻ vẫn không chừa…

Ngày ấy phương tiện nghe, nhìn chưa phổ biến, nhà nào thuộc diện khá giả mới có chiếc đài để nghe. Sân kho làng là nơi hội họp, trung tâm văn hóa, giữ mối liên hệ, kể chuyện vui buồn của tất thảy già, trẻ, gái, trai trong làng. Có bao đôi trai gái gặp gỡ rồi nên duyên từ ở cái sân kho của làng. Nơi đây còn vun đắp lý tưởng cho bao thanh niên và chứng kiến nhiều cuộc chia tay lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, có cả những ước mơ vươn ra khỏi lũy tre làng học tập vì ngày mai lập nghiệp, đi làm ăn ở nơi xa.

Đất nước bước vào đổi mới, quê tôi không còn làm ăn theo hợp tác kiểu cũ, từng bước chuyển sang khoán 100, rồi khoán 10. Sân kho từ đó dần thay đổi công năng, thi thoảng chỉ còn là nơi hội họp của làng. Trẻ em không chỉ có mỗi sân kho làm chỗ vui chơi, còn thêm bao lựa chọn khác. Rồi cái sân rộng rãi cũng bị thu hẹp lại để làm nhà văn hóa và chia đất cho mấy gia đình trẻ xây nhà ở. Thời gian thấm thoắt trôi nhanh, những người làng gắn bó cả cuộc đời với cái sân kho hợp tác rồi cũng thưa dần.

Cuộc sống ở nông thôn đổi thay nhanh chóng. Lớp trẻ từng sinh ra và lớn lên trong thời kỳ bao cấp, có tuổi thơ gắn bó với làng quê, sân kho hợp tác thời gian khó, được chứng kiến đất nước bước vào đổi mới chắc hẳn sẽ còn cả miền ký ức mang theo suốt cuộc đời.

Bánh đúc ngày mưa

BẮC NINH - Bánh đúc ở quê tôi là một món ăn dân dã, quen thuộc, xuất hiện trong những mâm cúng mụ, đầy tháng cho trẻ, những mâm cúng chúng sinh ngày rằm hay những buổi liên hoan phường, họ... Nhưng có lẽ, ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi là nồi bánh đúc được nấu vào những ngày mưa.

Nhớ những đêm rằm liên hoan

BẮC NINH - Chiều đi làm về qua phố, nghe rộn ràng bài hát “Chiếc đèn ông sao, sao năm cánh tươi màu/ Cán đây rất dài, cán cao quá đầu/ Em cầm đèn sao, em hát vang vang/ Đèn sao tươi màu của đêm rằm liên hoan …” từ chiếc rạp ăn cỗ của tổ liên gia mà thấy rạo rực những kỷ niệm tuổi thơ. Ký ức về những đêm “Trung thu liên hoan trăng sáng ngập đường làng” ngày xưa như trở lại, chậm rãi và nguyên vẹn.

Cánh đồng xa

BẮC NINH - Ấy là cánh đồng xa nhất của làng tôi, nơi ba xã gặp nhau, ngăn cách bởi hai nhánh kênh đào. Ở đó có những mùa lúa thấm đẫm bao giọt mồ hôi của người nông dân, nhưng cũng có cả những đêm trăng thanh đầy tiếng hát và những buổi trưa hè lũ trẻ chúng tôi trốn ngủ, rủ nhau đi mò ốc, bắt cua.