Trước thực trạng "sức khỏe" của đất có dấu hiệu suy giảm, tỉnh Bắc Ninh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm phục hồi, bảo vệ tài nguyên đất, hướng tới sản xuất nông nghiệp xanh và phát triển bền vững.

Khai thác đi đôi với bảo vệ

Mỗi năm, tỉnh Bắc Ninh sử dụng khoảng 450 nghìn tấn phân bón và gần 200 tấn thuốc bảo vệ thực vật. Trong điều kiện đất đai ngày càng nghèo dinh dưỡng, phân bón giúp cây trồng duy trì sức sống và nâng cao năng suất, chất lượng nông sản. Song nếu sử dụng không đúng kỹ thuật sẽ để lại nhiều hệ lụy.

Lượng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật dư thừa tích tụ lâu ngày làm suy giảm hệ vi sinh vật có lợi, đất bị chai cứng, khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng kém. Khi đất suy yếu, cây trồng dễ nhiễm sâu bệnh, buộc người sản xuất tiếp tục sử dụng thêm lượng hóa chất.

Cán bộ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn nông dân sử dụng phân bón hợp lý.

Không chỉ chịu tác động từ hoạt động canh tác, đất nông nghiệp còn đối mặt với nguy cơ ô nhiễm từ chất thải công nghiệp và xây dựng. Đầu tháng 6, cơ quan chức năng phát hiện Công ty cổ phần Bê tông Thuận Thành Phát, phường Thuận Thành đổ trái phép 541 tấn cặn, bã bê tông xuống đất nông nghiệp tại xứ đồng Bãi Trại. Hiện Cơ quan cảnh sát điều tra, Công an tỉnh đã khởi tố vụ án “Gây ô nhiễm môi trường”. Mặc dù cơ quan chức năng đã yêu cầu doanh nghiệp thu gom toàn bộ chất thải, khôi phục hiện trạng song theo các chuyên gia, để phục hồi hoàn toàn chất lượng đất cần rất nhiều thời gian bởi kết cấu đất, hệ vi sinh vật đã bị tác động.

Một nguy cơ khác cũng hiện hữu là việc bố trí cơ cấu cây trồng chưa hợp lý ở một số nơi. Việc canh tác liên tục một loại cây trên cùng diện tích, khai thác đất với cường độ cao nhưng ít bổ sung chất hữu cơ khiến đất nhanh suy kiệt, dễ bị xói mòn, rửa trôi khi mưa lớn.

Thực tế cho thấy, nếu chỉ chú trọng năng suất mà bỏ qua việc chăm sóc đất thì thiếu bền vững. Đất “khỏe” mới nuôi được cây trồng phát triển tốt, cây tốt mới cho năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.

Nhận thức rõ bảo vệ "sức khỏe" cho đất chính là bảo vệ tương lai của nền nông nghiệp, tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch thực hiện ứng dụng Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) giai đoạn 2026 - 2030, coi đây là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm thay đổi phương thức sản xuất. Khác với phương thức canh tác truyền thống tập trung phần lớn cho khâu phòng trừ sâu bệnh thì IPHM lấy nguyên tắc "đất khỏe - cây khỏe - hệ sinh thái cân bằng" làm nền tảng.

Sử dụng đúng cách

Theo bà Nguyễn Thị Tú, Phó Trưởng Phòng Bảo vệ thực vật (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh), thời gian qua, Chi cục thường xuyên khuyến cáo người dân tăng cường sử dụng phân hữu cơ, cải tạo hệ vi sinh vật trong đất, duy trì độ pH phù hợp. Quan tâm lựa chọn giống sạch bệnh, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Ưu tiên các biện pháp sinh học, thủ công và chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi sâu bệnh vượt ngưỡng gây hại kinh tế, đồng thời tuân thủ nghiêm nguyên tắc "4 đúng" (đúng thuốc/loại, đúng thời điểm, đúng liều lượng/nồng độ, đúng cách). Đồng thời thay đổi quy trình canh tác phù hợp với từng loại đất.

Toàn tỉnh hiện có khoảng 12.200 ha cây trồng áp dụng biện pháp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp, gồm 7.000 ha lúa, gần 4.000 ha cây ăn quả cùng một số diện tích rau màu, ngô và hoa. Phương pháp canh tác lúa cải tiến được áp dụng trên hơn 60.000 ha. Giải pháp này không những tăng độ phì nhiêu cho đất mà còn giúp giảm 20 - 30% chi phí vật tư đầu vào, tăng hiệu quả sản xuất từ 20-25%.

Xã Xuân Cẩm là địa phương điển hình áp dụng mô hình canh tác lúa thân thiện, an toàn. Vụ xuân năm nay, xã tập trung sản xuất lúa chất lượng cao TBR 225 quy mô hơn 50 ha tại hai thôn trên địa bàn. Xã trích kinh phí hỗ trợ nông dân mua giống, sử dụng dịch vụ phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái. Với biện pháp này, thuốc được sử dụng đúng chủng loại, tỷ lệ cân đối, phun đồng loạt, bảo đảm hiệu quả phòng trừ sâu bệnh, hạn chế hóa chất dư thừa.

Tại phường Nếnh, Hội Nông dân phường tổ chức tập huấn kỹ thuật xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh, ủ phân hữu cơ, bón phân cân đối và tưới nước tiết kiệm cho 78 hộ tham gia trên diện tích hơn 12 ha. Các hộ được hỗ trợ 70% giá trị chế phẩm vi sinh. Xã Phúc Hòa cũng chú trọng tư vấn cho nông dân áp dụng biện pháp canh tác an toàn trong chăm sóc ổi, vải thiều. Bà Nguyễn Thị Tám ở thôn Hòa Mục cho biết: "Gia đình tôi trồng 2 sào ổi, sau thời gian áp dụng, tôi thấy đất tơi xốp hơn, chi phí sản xuất giảm mà năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn".

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: "Song song với việc chuyển giao kỹ thuật, ngành Nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh tập huấn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ; hướng dẫn sử dụng phân bón theo nguyên tắc "5 đúng"; phát triển nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ; mở rộng các mô hình khuyến nông hiệu quả nhằm từng bước thay đổi tập quán canh tác của người dân".

Ứng dụng thiết bị thông minh quản lý dịch hại cây trồng

BẮC NINH - Cùng với sự phát triển của các tiến bộ kỹ thuật, nhiều hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã tiếp thu, sử dụng các phần mềm, ứng dụng trên thiết bị thông minh giúp nâng cao hiệu quả quản lý, phòng trừ dịch hại cây trồng.

Bắc Ninh: Chủ động phòng, chống rét đậm, rét hại bảo vệ cây trồng, vật nuôi

BẮC NINH - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ ngày 8 đến 9/2, khu vực Bắc Bộ xảy ra đợt rét đậm, vùng núi có nơi rét hại. Nhiệt độ thấp nhất phổ biến từ 10-13 độ C, vùng núi 7-10 độ C, vùng núi cao có nơi dưới 3 độ C. 

Liên kết sản xuất vụ đông ở vùng cao: “Đòn bẩy” nâng giá trị cây trồng

BẮC NINH - Từ sản xuất vụ đông, người dân trong tỉnh Bắc Ninh cung cấp cho thị trường lượng lớn rau quả. Nếu như trước đây, một số địa phương không canh tác vụ đông do thời tiết lạnh giá, thiếu nước tưới, hạn chế về kỹ thuật thì nay diện tích gieo trồng mở rộng, duy trì nhiều mô hình liên kết sản xuất giúp nâng cao hiệu quả kinh tế.