Xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là chủ trương, chiến lược lâu dài của Đảng nhằm kiến tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là năng lực của đội ngũ cán bộ được xác định là một trong những tiêu chí mang tính quyết định.

Chất lượng nguồn nhân lực là tiêu chí nền tảng

Nội hàm đầu tiên trong mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là hướng đến xây dựng một chính quyền thực sự phục vụ nhân dân. Nghĩa là chính quyền không còn được nhìn nhận chủ yếu như một thiết chế quản lý, kiểm soát hay thực thi mệnh lệnh hành chính từ trên xuống, mà phải là một thiết chế phục vụ xã hội, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Ngay khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ý tưởng xây dựng mô hình này, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và người dân đã bày tỏ sự đồng tình. Nhiều ý kiến phát biểu tại các cuộc hội thảo khẳng định, đây là một định hướng mang tính chiến lược lâu dài.

Đó không chỉ là câu chuyện về tổ chức chính quyền cơ sở cũng không đơn thuần là xây dựng thêm một hệ thống tiêu chí phát triển địa phương.

Đó là nỗ lực tìm kiếm một mô hình phát triển mới vừa hiện đại vừa nhân văn, phát triển bao trùm, năng động nhưng bền vững, số hóa nhưng không phi nhân tính, giàu mạnh nhưng vẫn giữ được sự gắn kết cộng đồng và phẩm giá con người.

Tại các cuộc hội thảo, Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đã nhấn mạnh: Chúng ta xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa không phải để quay trở lại mô hình bình quân, bao cấp hay quản lý hành chính theo kiểu cũ, mà hướng tới xây dựng những cộng đồng cơ sở văn minh, hiện đại; kết hợp hài hòa giữa quản trị hiện đại với các giá trị tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Xuân Thắng, chính quyền cơ sở phải chuyển mạnh từ cơ chế "xin - cho" sang quản trị phục vụ. Mọi hoạt động quản lý xã hội phải công khai, minh bạch, lấy pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân làm nền tảng.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Báo (Giảng viên cao cấp, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là tiêu chí nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Nếu đội ngũ cán bộ cơ sở hạn chế về năng lực, người lao động thiếu kỹ năng, người dân chưa có tri thức pháp luật và năng lực số thì rất khó xây dựng được một xã, phường hiện đại, văn minh, dân chủ và hạnh phúc. Chất lượng nguồn nhân lực chính là điểm tựa bên trong của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Tiêu chí này không nên chỉ được đánh giá bằng trình độ học vấn hay bằng cấp, mà phải được đo bằng năng lực thực chất của cả hệ thống con người ở cơ sở.

Đó là năng lực quản trị và phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức; trình độ nghề nghiệp, khả năng thích ứng của người lao động; năng lực số, ý thức pháp luật, tinh thần trách nhiệm cộng đồng và khả năng tham gia quản lý xã hội của người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Báo nhấn mạnh, cần chuẩn hóa đội ngũ theo vị trí việc làm, chú trọng năng lực quản trị địa phương, chuyển đổi số, kỹ năng đối thoại, tiếp dân, giải quyết thủ tục hành chính, xử lý tình huống và truyền thông chính sách.

Cán bộ cơ sở không chỉ cần nắm vững quy định pháp luật mà quan trọng hơn là biết vận dụng linh hoạt để giải quyết công việc của người dân nhanh chóng, đúng pháp luật, minh bạch và thân thiện. Đây cũng là yếu tố quyết định mức độ hài lòng của người dân đối với chính quyền cơ sở.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là phải xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể, có thể lượng hóa, như tỷ lệ lao động qua đào tạo, tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn năng lực số, mức độ hài lòng của người dân đối với chính quyền cơ sở hay hiệu quả của các chương trình đào tạo nghề gắn với việc làm.

Chỉ khi có những chỉ số rõ ràng, địa phương mới xác định được còn thiếu gì và cần ưu tiên nguồn lực vào đâu.

"Khi đội ngũ cán bộ đủ năng lực, chính quyền cơ sở mới có nền tảng vững chắc để phát triển theo hướng hiện đại, dân chủ, văn minh và lấy hạnh phúc của nhân dân làm thước đo," Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Báo nhấn mạnh.

Tuyển đúng người, giao đúng việc, đánh giá đúng kết quả

Theo đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, trước hết cần hiểu xã, phường xã hội chủ nghĩa không đơn thuần là một danh xưng hay một mô hình hành chính mới, mà hướng tới xây dựng một hệ thống quản trị cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương, nhân văn; lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo.

Vì vậy, cán bộ lãnh đạo cơ sở không thể chỉ làm tốt chức năng quản lý hành chính mà phải trở thành hạt nhân tổ chức phát triển trên địa bàn.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, đội ngũ này phải đáp ứng bốn nhóm tiêu chí cốt lõi. Thứ nhất là vững vàng về chính trị, trong sáng về đạo đức, thực sự gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với dân.

Thứ hai là có tư duy kiến tạo phát triển, biết nhận diện tiềm năng, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, chuyển đổi số và bảo đảm an sinh.

Thứ ba là có năng lực quản trị hiện đại, làm việc dựa trên pháp luật, dữ liệu, quy hoạch và kết quả đầu ra; có khả năng phối hợp, đối thoại, xử lý những vấn đề phức tạp từ cơ sở.

Thứ tư là có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật, có kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Phân tích về cơ chế tuyển chọn, đào tạo, đánh giá và sử dụng cán bộ, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, trước hết phải chuyển mạnh từ lựa chọn cán bộ chủ yếu dựa trên bằng cấp, quá trình công tác sang tuyển chọn theo vị trí việc làm, khung năng lực và yêu cầu phát triển cụ thể của từng địa bàn.

Cần lựa chọn người có phẩm chất tốt, có năng lực thực tiễn, có sản phẩm công việc rõ ràng; đồng thời mở rộng việc phát hiện cán bộ từ thực tiễn, kể cả cán bộ trẻ, cán bộ có năng lực khoa học, công nghệ và quản trị.

Đào tạo, bồi dưỡng phải "đúng người, đúng việc, đúng khoảng trống năng lực", tập trung vào quản trị phát triển, pháp luật, chuyển đổi số, kỹ năng đối thoại với nhân dân, xử lý tình huống và tổ chức thực hiện.

Việc đánh giá phải thường xuyên, đa chiều, định lượng bằng tiến độ, sản phẩm, hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp; gắn kết quả của người đứng đầu với kết quả hoạt động của cả địa phương.

Quy định hiện hành cũng đang chuyển theo hướng đánh giá công chức dựa trên số lượng, chất lượng sản phẩm và nhiệm vụ được giao.Đồng tình với quan điểm này, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Hữu Thập cho rằng, muốn có đội ngũ cán bộ lãnh đạo cơ sở thực sự có tâm, có tầm, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm thì phải đổi mới đồng bộ bốn khâu: tuyển chọn, đào tạo, đánh giá và sử dụng.

Tuyển chọn phải công khai, cạnh tranh và dựa trên năng lực thực tiễn, không chỉ căn cứ vào bằng cấp, thâm niên hay nhận xét chung chung. Mỗi ứng viên cần có chương trình hành động cụ thể, nêu rõ vấn đề của địa phương, giải pháp ưu tiên, kết quả cam kết và thời hạn thực hiện.

Đào tạo phải chuyển từ học để đủ điều kiện sang học để làm được việc. Nội dung cần tập trung vào pháp luật, đất đai, đầu tư, ngân sách, chuyển đổi số, đối thoại với dân và xử lý tình huống.

Cán bộ nguồn cần được rèn luyện qua địa bàn khó, việc khó và nhiệm vụ có kết quả đo đếm được. Đánh giá phải thường xuyên, đa chiều và lấy sản phẩm công việc làm căn cứ chính. Ý kiến của nhân dân, doanh nghiệp, Mặt trận và cơ quan phối hợp phải là nguồn thông tin quan trọng.

Người làm tốt phải được trọng dụng; người trì trệ, né tránh, đùn đẩy phải được thay thế kịp thời. Đồng thời, cần bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo khi làm đúng chủ trương, đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch và vì lợi ích chung; nhưng phải kiểm soát quyền lực để ngăn ngừa lợi ích nhóm.

"Cốt lõi là tuyển đúng người, giao đúng việc, đánh giá đúng kết quả và sử dụng đúng năng lực. Khi đó, cán bộ mới thực sự dám hành động vì nhân dân," ông Nguyễn Hữu Thập nhấn mạnh.

Các chuyên gia cho rằng, để xây dựng thành công mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa thì cùng với việc hoàn thiện thể chế, xác định rõ nội hàm, mục tiêu, bộ tiêu chí và cơ chế đánh giá, thì yếu tố quyết định vẫn là xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở đủ phẩm chất, năng lực và tinh thần phục vụ nhân dân.

Khi tuyển đúng người, giao đúng việc và đánh giá đúng kết quả và sử dụng đúng năng lực, chính quyền cơ sở mới tránh được sự hình thức hoặc lúng túng khi thực hiện, tránh được danh hiệu thi đua hay chỉ tập trung vào đầu tư cơ sở vật chất.

Chỉ khi đó, chính quyền cơ sở mới thực sự đảm bảo trở thành nền tảng vững chắc để hiện thực hoá mục tiêu lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo phát triển.

Thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa: Đồng thuận để kiến tạo những đổi thay

Ngay sau khi Đề án thí điểm mô hình “xã Xã hội chủ nghĩa” được phê duyệt, xã Phúc Thịnh và Thư Lâm khẩn trương triển khai các bước chuẩn bị, sẵn sàng cho giai đoạn thí điểm mang nhiều kỳ vọng.

Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Hà Nội ưu tiên nâng chất lượng sống người dân

Mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" mà Hà Nội thí điểm hướng đến nâng cao chất lượng sống của người dân thông qua cải thiện dịch vụ công, y tế, giáo dục, môi trường, việc làm và nhà ở.

Hà Nội thí điểm xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại Thư Lâm và Phúc Thịnh

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng vừa ký, ban hành Nghị quyết số 16-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn, đồng thời lựa chọn triển khai thí điểm mô hình này tại hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh.

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thí điểm 5 phường, xã xã hội chủ nghĩa

Trong 5 năm tới, Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) sẽ thí điểm xây dựng ít nhất 5 phường, xã xã hội chủ nghĩa nhằm nâng chất lượng sống và phát huy vai trò người dân trong quản trị cộng đồng.

Hải Phòng, Lào Cai sẽ thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa

 Đại diện thành phố Hải Phòng và tỉnh Lào Cai thông tin về quá trình xây dựng đề án, thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.