Sáng nay, có một người tìm về làng tranh, đứng lặng trước chiếc cổng đã rêu phong.

- Anh Quảng. Sao mãi nay anh mới tìm về...

- Bình! Chị Thanh có nhà không em?

- Tưởng anh quên rồi. Chị Thanh em...

Những chậu sói, dành dành, hồng, cúc... như đang ngỡ ngàng, lao xao trước người khách lạ, quen.

Bình ngước lên tấm di ảnh trên ban thờ: “Mẹ em về với tiên tổ đã hơn hai năm nay”. Quảng giật mình, anh chắp tay: “Con đã về với mẹ đây. Mẹ có còn nhận ra con, thương con...”.

Minh họa: Văn Tĩnh.

Quảng khẽ hỏi, sợ làm lay động những kỷ niệm êm đềm năm tháng đã ngưng đọng nơi đây: “Bố đi đâu? Chị Thanh có nhà, hay đã ...”. Quảng bỏ lửng như không đủ can đảm để nói hết câu. Chẳng hiểu sao hôm nay, như thể lấp đầy nỗi trống vắng bấy lâu trong ngôi nhà này, Bình tươi tắn, nhanh nhảu hẳn lên. Cô không trả lời mà vồn vã mời Quảng ra bể nước cạnh tường hoa rửa mặt cho mát. Bình gạt những sợi tóc mai bay bay trước mặt, nhẹ nhàng múc từng gáo dừa nước mưa trong vắt từ bể vào chậu thau đồng cho Quảng. Nơi đáy chậu nhấp nhoáng những chấm sáng, những giọt vàng, lọt từ tán bưởi. Vẫn chậu thau đồng này, vẫn gáo dừa này và... bể nước của ngày nào, Thanh vẫn hằng chăm sóc Quảng, mỗi khi anh về thăm gia đình, thăm làng tranh.

Bất giác, Quảng ngước lên. Vòm bưởi như rậm hơn, xanh hơn. Những ký ức chợt ùa về.

Nhà vắng, Quảng cùng Thanh đứng chuyện trò dưới vòm bưởi ngát hương hoa. Chợt trời sầm sập đổ mưa. Thu vội những bức tranh phơi ngoài sân mà chẳng kịp. Mưa tạnh. Ông bố về. Những bức tranh nhòe nhoẹt nước mưa. Người cha gọi con gái vào trong nhà, dù chẳng đòn roi nhưng những lời trầm bổng, nhỏ to như đinh đóng cột “cẩn tắc vô áy náy”, “nhẫn nhục mới thành thân”... như xoáy vào tai cô gái.

Nắng hừng. Hai đứa lúi húi hong phơi những bức tranh thấm đẫm nước mưa, dưới nắng gió ngoài sân. Thanh kéo tay Quảng: “Có phải anh đang run rẩy bên em”. Quảng cũng cười: “Có mà em run rẩy...”

- Anh chị yêu thương nhau như dính keo mà sao lại... Bình chợt hỏi.

- Ngày ấy, anh có xin phép ông bà được yêu Thanh. Mẹ ngồi trường kỷ đứng phắt dậy: “Không cho. Tôi không cho con Thanh lấy anh cách sông cách đò. Trong làng trong xã có biết bao người xứng đôi, đẹp lứa yêu nó mà nào tôi đã...”, rồi mẹ đi thẳng vào buồng.

Anh xin phép trở về Hà Nội. Chẳng bao giờ trở lại làng tranh, rồi con tim anh cứ thổn thức, dằn vặt ngày đêm nghĩ về Thanh, thương Thanh. Nay anh quyết định trở lại...

Bình cướp lời: “Có nghĩa là nay anh tìm về, muốn gặp lại chị Thanh em. Nối lại tình xưa...?”

***

- Trước ngày nhà trai từ tỉnh ngoài đem lễ đến đón dâu, nhà buồn hiu. Ông chú ruột nhà gần sang chơi. Hai ông to nhỏ với nhau điều gì đó. Em đoán chắc là chuyện về chị Thanh.

Một tối. Ngủ chung giường cùng chị trong buồng, hai chị em thầm thì tâm sự suốt đêm. Chị kể về mối tình đầu của chị với anh Quảng, chị thương anh nhiều lắm. Anh giản dị, chất phác. Tới đây, chị phải làm vợ người mà không biết mặt. Chị càng thương anh. Nếu sau này anh Quảng có còn nhớ, tìm về làng tranh, dù bao lâu chăng nữa, em nhớ nói với anh về những lời chị đã tâm sự với em. Em có thương chị không? Miệng hỏi, tay chị ôm chặt em hơn. Rồi chị như sực nhớ, rút từ trong gối ra phong thư đưa cho em. Chị bảo khi nào anh Quảng về, em nhớ đưa thư này cho anh. Em bí mật cất giữ bức thư, thầm mong một ngày anh trở về. Mong hoài mong mãi mà nào có thấy bóng dáng anh.

- Chao ôi. Thanh vẫn nhớ vẫn thương anh ư?

- Thôi anh, tất cả cũng đã muộn. Chị Thanh giờ đã là vợ người ta rồi.

Giọng Bình đầy nước mắt, kể tiếp.

- Anh xa làng tranh chưa lâu. Một chiều, ngồi pha màu ngoài sân sát ô cửa sổ, em chuẩn bị in tranh. Nghe được ông bà thì thào bên bàn nước trong nhà. Ông bảo: “Tôi đã hẹn gả con Thanh cho người ta bên ấy rồi”. Bà nói: “Ông hẹn hò với họ mà chẳng nói với tôi nửa nhời. Con gái mình có phải mớ rau, con cá. Ông quả là con người vẫn thủ cựu. Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy ư?”.

Ông nói như nói với chính mình: Người con gái ví như con thuyền trôi trên dòng sông. Rồi có lúc ghé bến. Phận con gái “mười hai bến nước” ấy, không biết con Thanh nhà mình, có gặp phải cái bến... Nói thế thôi, chẳng ai biết mà tránh, nó sinh tuổi Ngọ, gương mặt rạng rỡ ưa nhìn, đâu đến nỗi nào...

Chị Thanh về nhà chồng, tưởng mọi chuyện suôn sẻ, sống êm ấm hạnh phúc. Nào ngờ, một hôm em nghe lén nhà ngoài. Ông thở dài: “Chỉ tại bà...”. Bà cãi: “Con nó khổ là do ông...”. Ông đanh giọng: “Do do là thế nào. Đã bảo là tại bà. Các cụ xưa đã dạy “phúc đức tại mẫu”. Hai bên vẫn cứ tranh cãi, đổ lỗi cho nhau với những lời nhỏ to, mơ hồ.

Qua chuyện úp mở của ông bà, lộ ra chuyện người chồng của chị sa đà vào bài bạc khiến kinh tế gia đình kiệt quệ. Đôi vai mảnh mai của chị gánh bao nỗi vất vả, nhọc nhằn. Càng nghĩ em càng buồn lo, càng thương chị. Đã có lúc em bảo hay chị về quê với bố mẹ nhưng chị nói, chị sẽ ở lại vun đắp gia đình nhỏ, nuôi dạy con nên người. Anh đã hối hận. Chị tin là anh sẽ thay đổi. Bố mẹ và các em không phải lo lắng cho chị.

- À... Chẳng lẽ đã ngần ấy năm trời mà anh vẫn “lính phòng không”? Bình dứt câu chuyện về chị mình, quay sang hỏi.

- Anh lấy vợ vài năm trước. Vợ anh trách anh không thức thời, lúc nào cũng ru rú trong bốn bức tường, cắm cúi bên cây cọ, giá vẽ. Tranh treo tường, tranh xếp đống chật nhà, vướng chân chẳng ma nào mua. Mâu thuẫn ngày càng sâu. Thế là tan đàn xẻ nghé.

Chợt Quảng lướt nhìn khắp nhà, hỏi nhỏ:

- Nhà mình không còn làm tranh hả em?

- Khuôn tranh em đã gác lâu rồi. Nhà còn người đâu. Mẹ mất. Bố ra Hải Phòng trông nom nhà cửa, con cháu cho chú Hai chưa về. Anh có còn nhớ chị bạn em bên hàng xóm không? Đã có lần chị ngồi nói chuyện với anh. Hai chúng em trước đây cùng học chung lớp ở trường cấp ba trên huyện. Học xong, chị ở nhà giữ nghề tranh dân gian cùng gia đình. Tới đây chúng em hợp tác cùng làm tranh. Anh có muốn cùng làm tranh với chúng em?

Suy nghĩ giây lát, Quảng bảo:

- Được! Anh sẽ cùng các em góp sức cùng bà con dân làng khôi phục nghề tranh.

Quảng lại tạm biệt làng tranh. Anh không quên đem theo bức thư của Thanh gửi cho anh. Hẹn một ngày không xa, Quảng sẽ trở lại.

***

Chậu dành dành, chậu sói... đầu hiên nhà đang nở hoa. Nhờ có sự chung tay của Quảng, Bình và nhiều cô, bác ở làng, nghề làm tranh đã được khôi phục. Những đoàn khách về làng thăm thú, mua tranh ngày một đông hơn. Rồi một ngày, dân làng tranh chợt vỡ òa khi gặp chị Thanh con gái đầu cụ Cả Nho cùng chồng và đứa con trai khôi ngô, tuấn tú về thăm gia đình, thăm làng tranh. Đứng nhìn con đường làng quanh co, những mái nhà thâm nâu cổ kính, lòng Thanh bồi hồi nhớ về tháng ngày xa xưa. Những tờ tranh mới đang được hong khô dưới nắng, tươi tắn như nụ cười của người làm tranh. Màu đỏ, màu vàng, màu xanh... sáng lên trong nắng gió. Làng tranh lại vào mùa hội mới.