Quyết định trước mắt, hệ lụy lâu dài

Cách đây 5 năm, sau khi nghỉ việc, anh Đàm Huy N. (sinh năm 1994, quê Nghệ An) quyết định thanh toán bảo hiểm xã hội một lần để có tiền mua xe máy làm phương tiện đi lại. “Lúc đó nghĩ đơn giản là cần tiền trước mắt, còn chuyện hưu trí thì xa quá”, anh N. chia sẻ. Sau một thời gian bươn chải, anh quay lại làm việc trong khu công nghiệp và tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội. Nhìn lại, anh thừa nhận việc thanh toán một lần khiến quá trình tham gia bị đứt quãng, thời gian tích lũy cho lương hưu bị kéo dài.

Viên chức Bảo hiểm xã hội tỉnh tư vấn về chính sách bảo hiểm tự nguyện cho người lao động đến làm thủ tục bảo hiểm xã hội.

Chị Trần Thị Q. (sinh năm 1994, xã Hiệp Hòa) từng thanh toán bảo hiểm xã hội một lần năm 2021 với khoảng 46 triệu đồng sau hơn 7 năm đóng bắt buộc. Sau đó, chị tiếp tục làm công nhân và đóng thêm hơn 1 năm nữa. Nghỉ việc từ tháng 8/2025, chị lại có ý định thanh toán tiếp để mở cửa hàng. Tại bộ phận một cửa của Bảo hiểm xã hội tỉnh, chị được tư vấn nên bảo lưu thời gian đã đóng, chờ cơ hội quay lại thị trường lao động hoặc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Với nhiều năm kinh nghiệm tư vấn, vận động, phát triển người tham gia, chị Nguyễn Thị Lan Hương, chuyên viên bộ phận một cửa tại Bảo hiểm xã hội cơ sở Tân Yên cho biết, phần lớn người đến làm thủ tục thanh toán bảo hiểm xã hội một lần đều đã cân nhắc trước. “Đối tượng thanh toán một lần, tâm lý rất cần tiền rồi. Việc tuyên truyền để họ không thanh toán nữa ở thời điểm này rất khó khăn bởi họ cũng thường tìm hiểu kỹ rồi mới quyết định”, chị Hương chia sẻ.

Trong năm 2025, cá nhân chị Hương đã vận động được 537 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, trong số đó, khoảng 400 người từng thanh toán bảo hiểm xã hội một lần. Chỉ một số ít người sau khi được tư vấn đã thay đổi quyết định, lựa chọn bảo lưu. Kinh nghiệm của chị Hương là phải nắm bắt tâm lý từng độ tuổi, hoàn cảnh để tư vấn phù hợp. Chị kể về trường hợp một phụ nữ sinh năm 1985 đã đóng bảo hiểm xã hội gần 10 năm và từng có ý định thanh toán một lần vào năm 2021. Sau khi được tư vấn kỹ về quyền lợi hưu trí và thẻ bảo hiểm y tế khi về già, người này đã quyết định không thanh toán. Gần đây, khi điều kiện kinh tế ổn định hơn, chị đã chủ động liên hệ để tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Thực tế cho thấy nhóm thanh toán bảo hiểm xã hội một lần chủ yếu ở độ tuổi 20 đến dưới 40, thu nhập chưa ổn định nên dễ bị tác động bởi nhu cầu tài chính trước mắt. Đáng chú ý, có người đã tham gia 14-15 năm vẫn quyết định thanh toán một lần.

Việc nhận bảo hiểm xã hội một lần tuy giúp giải quyết nhu cầu tài chính trước mắt nhưng cũng kéo theo nhiều thiệt thòi lâu dài cho người lao động. Trước hết, số tiền nhận được thường thấp hơn so với tổng số tiền đã đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội, bởi mỗi năm đóng tương ứng khoảng 2,64 tháng mức bình quân tiền lương, trong khi thanh toán một lần người lao động chỉ được hưởng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương đối với thời gian đóng trước năm 2014 và 2 tháng đối với thời gian đóng từ năm 2014 trở đi.

Khi đã nhận bảo hiểm xã hội một lần, toàn bộ thời gian đóng trước đó sẽ không còn được tính để hưởng các chế độ của bảo hiểm xã hội như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí hay tử tuất. Đồng thời, người lao động cũng mất cơ hội tiếp tục tham gia và được bảo đảm trong hệ thống an sinh do Nhà nước bảo hộ, đặc biệt là cơ hội hưởng lương hưu hằng tháng khi hết tuổi lao động; trường hợp có tham gia lại thì mức lương hưu cũng có thể thấp hơn do đã bị trừ phần thời gian đã nhận một lần. Bên cạnh đó, người lao động còn mất quyền được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí với mức chi trả lên tới 95% chi phí khám, chữa bệnh trong thời gian hưởng lương hưu. Khi không may qua đời, thân nhân cũng không được hưởng các chế độ như trợ cấp mai táng hay trợ cấp tuất theo quy định.

Tăng cường truyền thông

Theo ông Nguyễn Công Phương, Trưởng Phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia, Bảo hiểm xã hội tỉnh, hằng năm, ngành xây dựng kế hoạch truyền thông riêng nhằm phát triển người tham gia và hạn chế tình trạng thanh toán bảo hiểm xã hội một lần. Nội dung tuyên truyền được thiết kế theo từng nhóm đối tượng, làm rõ lợi ích lâu dài của việc duy trì tham gia bảo hiểm xã hội.

Ngoài các hình thức tuyên truyền trực tiếp, Bảo hiểm xã hội tỉnh cũng đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số, mạng xã hội, cổng thông tin điện tử và fanpage, kết hợp tổ chức các hội nghị tư vấn, đối thoại nhóm nhỏ tại cơ sở để giải đáp những vấn đề người dân quan tâm như điều kiện hưởng lương hưu, mức đóng - mức hưởng và quy định mới của Luật Bảo hiểm xã hội.

Thực tế thời gian qua, nhu cầu thanh toán bảo hiểm xã hội một lần vẫn khá phổ biến, nhất là ở nhóm lao động trẻ khi gặp khó khăn về tài chính hoặc biến động việc làm. Đáng chú ý, yếu tố chính sách cũng đang tác động đến tâm lý người lao động khi cân nhắc việc thanh toán bảo hiểm xã hội một lần. Từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực, quy định chặt chẽ hơn về hưởng bảo hiểm xã hội một lần. Theo đó, người lao động tham gia bảo hiểm xã hội sau thời điểm này sẽ không còn được thanh toán bảo hiểm xã hội một lần như trước, trừ một số trường hợp đặc biệt như: Đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ năm đóng; ra nước ngoài định cư; mắc bệnh hiểm nghèo hoặc các trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật. Quy định mới nhằm khuyến khích người lao động duy trì tham gia để bảo đảm quyền hưởng lương hưu khi về già.

Năm 2025, Bảo hiểm xã hội tỉnh đã giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội một lần cho 23.580 người, giảm 24.248 trường hợp so với năm 2024 (47.828 trường hợp). Mức giảm hơn một nửa cho thấy hiệu quả tích cực của công tác tuyên truyền, vận động. Ông Nguyễn Công Phương cho rằng, giảm thiểu thanh toán bảo hiểm xã hội một lần là yêu cầu của công tác an sinh xã hội, góp phần giữ vững hệ thống, bảo đảm an sinh lâu dài cho người lao động.

Thanh toán bảo hiểm xã hội một lần có thể giải quyết khó khăn trước mắt, nhưng cũng đồng nghĩa với việc người lao động từ bỏ cơ hội hưởng lương hưu, thẻ bảo hiểm y tế khi về già và nhiều quyền lợi liên quan khác. Trong bối cảnh dân số đang già hóa và thị trường lao động nhiều biến động, việc duy trì tham gia bảo hiểm xã hội vẫn là trụ cột quan trọng để bảo đảm an sinh bền vững.

Nghị quyết 99/2025/NQ-HĐND: Đòn bẩy phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện

BẮC NINH - Nghị quyết 99/2025/NQ-HĐND ngày 10/12/2025 của HĐND tỉnh Bắc Ninh với mức hỗ trợ cao cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đã tạo động lực rõ nét, giúp người dân mạnh dạn tham gia và duy trì lâu dài.

Chính sách bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện: Điểm tựa an sinh cho người cao tuổi

BẮC NINH - Bước vào tuổi già, khi sức khỏe suy giảm lại không có lương hưu, nhiều lao động tự do phải đối mặt với áp lực “kép” về thu nhập và chi phí khám chữa bệnh. Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, chính sách bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội tự nguyện đang trở thành điểm tựa an sinh cho người cao tuổi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Bảo hiểm xã hội tỉnh triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

BẮC NINH - Chiều 25/12, Bảo hiểm xã hội tỉnh tổng kết công tác xây dựng Đảng gắn với đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị năm 2025; triển khai nhiệm vụ năm 2026. Dự hội nghị có các đồng chí: Lê Xuân Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tỉnh; Chu Mạnh Sinh, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam; đại diện lãnh đạo Đảng ủy UBND tỉnh.