Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump hoãn chuyến thăm Bắc Kinh trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang đã thu hút sự quan tâm lớn của giới quan sát quốc tế. Tuy nhiên, đằng sau lý do trực tiếp là chiến sự với Iran, còn tồn tại nhiều tầng nguyên nhân sâu xa hơn, liên quan đến sự chuẩn bị chiến lược, tương quan lực lượng cũng như nhu cầu duy trì ổn định trong quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025.

Trước hết, không thể phủ nhận rằng cuộc xung đột tại Trung Đông chính là tác nhân trực tiếp dẫn đến việc trì hoãn hội nghị. Khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran và tình hình nhanh chóng leo thang, Washington buộc phải tập trung nguồn lực vào khu vực này. Đây không chỉ là một chiến dịch quân sự đơn thuần mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế và an ninh toàn cầu. Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển phần lớn dầu mỏ và khí đốt của thế giới - đã gây ra cú sốc lớn cho thị trường năng lượng, đẩy giá dầu tăng cao và làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump đã công khai thừa nhận rằng ông cần ở lại Washington để xử lý tình hình chiến sự. Điều này cho thấy mức độ ưu tiên tuyệt đối của hồ sơ Iran trong chính sách đối ngoại của Mỹ tại thời điểm đó. Không chỉ dừng lại ở khía cạnh quân sự, Washington còn phải triển khai một chiến dịch ngoại giao quy mô lớn nhằm kêu gọi các đồng minh và đối tác tham gia bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược. Việc này đòi hỏi sự điều phối phức tạp và sự hiện diện trực tiếp của lãnh đạo cấp cao, khiến chuyến công du tới Trung Quốc trở nên khó khả thi trong ngắn hạn.

Tuy vậy, nếu chỉ nhìn nhận việc trì hoãn hội nghị từ góc độ “bận rộn vì chiến tranh” thì sẽ là cách tiếp cận giản đơn. Trên thực tế, nhiều nhà phân tích cho rằng quyết định này còn xuất phát từ nhu cầu chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho một cuộc gặp mang tính chiến lược. Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc trong thời gian gần đây mới chỉ bắt đầu lại sau một giai đoạn dài căng thẳng, trong khi các vấn đề cốt lõi vẫn còn tồn tại nhiều bất đồng sâu sắc.

Một trong những nội dung quan trọng dự kiến được đưa ra thảo luận là thương mại. Mỹ mong muốn Trung Quốc tăng cường nhập khẩu nông sản và hàng hóa của mình, qua đó giúp giảm thâm hụt thương mại và mang lại lợi ích chính trị trong nước cho chính quyền Trump, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Ngược lại, Trung Quốc không chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế mà còn đặt nặng các vấn đề mang tính chủ quyền và an ninh.Việc trì hoãn hội nghị có thể được xem là cách để hai bên có thêm thời gian “dọn đường”, tránh rơi vào tình huống gặp nhau nhưng không đạt được kết quả cụ thể.

Ngoài ra, yếu tố “đòn bẩy thương lượng” cũng đóng vai trò quan trọng trong quyết định của Washington. Trong bối cảnh đang phải đối mặt với một cuộc xung đột quân sự phức tạp, nguồn lực bị phân tán, áp lực trong nước gia tăng và sự phụ thuộc vào hợp tác quốc tế trong vấn đề năng lượng có thể làm suy giảm vị thế của Washington. Việc trì hoãn hội nghị vì thế giúp Mỹ có thêm thời gian củng cố vị thế, đồng thời tránh phải đưa ra những nhượng bộ không mong muốn.

Về phía Trung Quốc, phản ứng trước việc hoãn hội nghị tương đối thận trọng. Mặc dù có những dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh không hài lòng với việc thay đổi kế hoạch vào phút chót song các phát biểu chính thức vẫn nhấn mạnh việc hai bên đang duy trì liên lạc và tìm kiếm thời điểm phù hợp để tổ chức chuyến thăm. Điều này phản ánh một cách tiếp cận mang tính chiến lược: Trung Quốc không muốn để các yếu tố bên ngoài làm gián đoạn xu hướng ổn định trong quan hệ với Mỹ.

Thực tế cho thấy, hệ thống hoạch định chính sách của Trung Quốc có xu hướng duy trì sự ổn định và tính liên tục cao, ngay cả khi đối mặt với các cú sốc bên ngoài. Các hội nghị thượng đỉnh cấp nhà nước không phải là những sự kiện có thể dễ dàng hủy bỏ mà là kết quả của quá trình chuẩn bị kéo dài với sự tham gia của nhiều cơ quan khác nhau. Do đó, việc trì hoãn không đồng nghĩa với việc hủy bỏ mà chỉ là một bước điều chỉnh trong lộ trình đã được tính toán từ trước.

Một điểm đáng chú ý khác là cách cả hai bên xử lý mối liên hệ giữa hội nghị thượng đỉnh và vấn đề eo biển Hormuz. Trong khi Tổng thống Trump từng gợi ý rằng chuyến thăm có thể liên quan đến sự hợp tác của Trung Quốc trong việc bảo đảm an ninh hàng hải thì các quan chức Mỹ sau đó lại nhanh chóng hạ thấp luận điểm này. Điều này cho thấy Washington đang cố gắng tránh tạo áp lực trực tiếp lên Bắc Kinh, đồng thời duy trì không gian cho đối thoại song phương.

Trên thực tế, Trung Quốc có lợi ích lớn trong việc bảo đảm dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz nhưng không có nhiều động lực để tham gia vào các hoạt động quân sự do Mỹ dẫn dắt. Với nguồn dự trữ dầu lớn và mạng lưới cung ứng đa dạng, Bắc Kinh có khả năng “chịu đựng” tốt hơn trong ngắn hạn. Điều này giúp Trung Quốc giữ được sự linh hoạt trong chính sách và tránh bị cuốn vào các xung đột không phục vụ lợi ích trực tiếp của mình.

Dù tồn tại nhiều khác biệt, cả Mỹ và Trung Quốc đều có chung một lợi ích cơ bản: Duy trì sự ổn định trong quan hệ song phương. Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều bất ổn, từ xung đột khu vực đến biến động kinh tế, việc hai cường quốc lớn nhất duy trì đối thoại và kiểm soát cạnh tranh là yếu tố then chốt để tránh những kịch bản xấu hơn.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc trì hoãn hội nghị không phải là dấu hiệu của sự “trật bánh” mà ngược lại, có thể giúp tăng khả năng thành công của cuộc gặp trong tương lai. Khoảng thời gian bổ sung cho phép hai bên chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, giải quyết trước các bất đồng ở cấp chuyên viên và xây dựng một chương trình nghị sự thực chất hơn.

Ở một góc độ rộng hơn, diễn biến này cũng phản ánh bản chất của quan hệ Mỹ - Trung trong giai đoạn hiện nay: Vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, vừa đối đầu nhưng cũng vừa phụ thuộc lẫn nhau. Những cú sốc bên ngoài như xung đột Trung Đông có thể làm thay đổi nhịp độ nhưng khó có thể làm thay đổi quỹ đạo tổng thể của mối quan hệ này.

Đáng chú ý, chính cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do xung đột Iran gây ra lại làm nổi bật vai trò của đối thoại Mỹ - Trung. Khi các chuỗi cung ứng bị gián đoạn và giá năng lượng tăng cao, nhu cầu phối hợp giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Điều này tạo ra một nghịch lý thú vị, đó là nguyên nhân khiến hội nghị bị trì hoãn cũng chính là yếu tố làm tăng thêm tính cần thiết của hội nghị.

Có thể thấy rõ quyết định lùi lịch Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố ngắn hạn và dài hạn. Xung đột Trung Đông đóng vai trò chất xúc tác trực tiếp nhưng đằng sau đó là những tính toán chiến lược phức tạp liên quan đến chuẩn bị đàm phán, cân bằng lợi ích và duy trì ổn định quan hệ. Trong một thế giới ngày càng bất định, sự thận trọng và linh hoạt trong ngoại giao có thể chính là chìa khóa giúp hai cường quốc này tránh được những rủi ro không cần thiết, đồng thời mở ra cơ hội cho những bước tiến mang tính xây dựng trong tương lai.

Liên hợp quốc đề xuất kế hoạch nhiên liệu khẩn cấp hỗ trợ Cuba

Ngày 25/3, Liên hợp quốc (LHQ) đã đề xuất một kế hoạch khẩn cấp trị giá 94,1 triệu USD nhằm hỗ trợ Cuba giữa lúc khủng hoảng năng lượng trầm trọng, trong bối cảnh tổ chức đa phương này đang đàm phán với Mỹ về việc cho phép nhập khẩu nhiên liệu phục vụ hoạt động nhân đạo.

Mỹ: Bế tắc ngân sách đẩy nguy cơ đóng cửa một phần chính phủ kéo dài

Các nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện Mỹ ngày 24/3 tiếp tục bác bỏ đề xuất của đảng Cộng hòa về gói tài trợ cho Bộ An ninh Nội địa (DHS). Điều này khiến tình trạng bế tắc tại Thượng viện Mỹ tiếp tục kéo dài, trong khi việc DHS tạm ngưng hoạt động một phần đã bước sang tháng thứ hai. 

Diễn đàn châu Á Bác Ngao: Dự báo kinh tế châu Á tăng trưởng 4,5%

Ngày 24/3, Diễn đàn châu Á Bác Ngao đã công bố "Báo cáo thường niên 2026 về triển vọng kinh tế và tiến trình hội nhập châu Á", dự báo tăng trưởng kinh tế châu Á sẽ đạt 4,5% vào năm 2026, tiếp tục là động lực chính của tăng trưởng kinh tế toàn cầu.